Tội mua bán người là hành vi dùng vũ lực, lừa gạt hoặc thủ đoạn khác để tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp, chuyển giao hoặc tiếp nhận người nhằm lấy tiền, bóc lột hay mục đích vô nhân đạo. Theo Điều 150 Bộ luật Hình sự, người phạm tội bị phạt tù từ 5 năm đến 20 năm. Nếu nạn nhân dưới 16 tuổi, mức cao nhất là tù chung thân. Đưa nạn nhân ra khỏi biên giới là tình tiết tăng nặng.
Tóm tắt nhanh
- Nạn nhân từ đủ 16 tuổi: xử theo Điều 150 BLHS, khung cơ bản phạt tù 5–10 năm, cao nhất 12–20 năm.
- Nạn nhân dưới 16 tuổi: xử theo Điều 151 BLHS, khung cơ bản phạt tù 7–12 năm, cao nhất 18–20 năm hoặc tù chung thân.
- Đưa nạn nhân ra khỏi biên giới Việt Nam là tình tiết định khung tăng nặng: 8–15 năm (Điều 150) hoặc 12–20 năm (Điều 151).
- Mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người bị xử riêng tại Điều 154 BLHS.
- Từ 01/07/2025, Luật Phòng, chống mua bán người 2024 có hiệu lực, mở rộng nhóm hành vi bị nghiêm cấm và tăng cường bảo vệ nạn nhân.
Mua bán người là gì?
Luật Phòng, chống mua bán người 2024 (Luật số 53/2024/QH15) giải thích mua bán người là hành vi tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp, chuyển giao hoặc tiếp nhận người. Mục đích là nhận tiền, tài sản, lợi ích vật chất khác, bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, lấy bộ phận cơ thể hoặc mục đích vô nhân đạo khác. Thủ đoạn là dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lừa gạt hoặc thủ đoạn khác.
Với người dưới 18 tuổi, luật có quy định riêng. Chỉ cần có hành vi tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp, chuyển giao hoặc tiếp nhận và có mục đích như trên thì đã bị coi là mua bán người. Không cần chứng minh có dùng vũ lực hay lừa gạt.
Về hình sự, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017 và 2025) tách thành các tội riêng theo độ tuổi nạn nhân và mục đích: Điều 150 (mua bán người), Điều 151 (mua bán người dưới 16 tuổi) và Điều 154 (mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người).
Mức phạt tội mua bán người theo Điều 150
Điều 150 áp dụng khi nạn nhân là người từ đủ 16 tuổi trở lên. Hình phạt chia làm ba khung chính và một khung hình phạt bổ sung.
| Khung | Hình phạt | Tình huống áp dụng |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Phạt tù 5–10 năm | Chuyển giao hoặc tiếp nhận người để giao, nhận tiền, tài sản; để bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, lấy bộ phận cơ thể hoặc mục đích vô nhân đạo khác; tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp để thực hiện các hành vi đó |
| Khoản 2 | Phạt tù 8–15 năm | Có tổ chức; vì động cơ đê hèn; gây tổn thương cơ thể 31–60%; đưa nạn nhân ra khỏi biên giới; đối với 2–5 người; phạm tội 2 lần trở lên |
| Khoản 3 | Phạt tù 12–20 năm | Chuyên nghiệp; đã lấy bộ phận cơ thể nạn nhân; gây tổn thương cơ thể từ 61%; làm nạn nhân chết hoặc tự sát; đối với 6 người trở lên; tái phạm nguy hiểm |
| Khoản 4 | Hình phạt bổ sung | Phạt tiền 20–100 triệu đồng, quản chế hoặc cấm cư trú 1–5 năm, hoặc tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản |
Lưu ý: Tội mua bán người không có hình phạt tử hình. Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự số 86/2025/QH15 (hiệu lực 01/07/2025) bỏ tử hình ở 8 tội khác, không thuộc nhóm tội mua bán người. Tại thời điểm tháng 10/2026, một dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đang được cơ quan có thẩm quyền xem xét. Khi chưa có hiệu lực, bạn vẫn áp dụng quy định hiện hành nêu trên.
Buôn bán người qua biên giới bị xử lý thế nào?
Pháp luật không có một tội danh riêng gọi là “buôn bán người qua biên giới”. Hành vi này vẫn bị xử theo Điều 150 hoặc Điều 151. Việc đưa nạn nhân ra khỏi biên giới nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là tình tiết định khung tăng nặng:
- Nạn nhân từ đủ 16 tuổi: thuộc khoản 2 Điều 150, phạt tù từ 8 năm đến 15 năm.
- Nạn nhân dưới 16 tuổi: thuộc khoản 2 Điều 151, phạt tù từ 12 năm đến 20 năm.
Nghị quyết 02/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn cách hiểu tình tiết này. Nghị quyết cũng hướng dẫn các thủ đoạn phổ biến như đưa người đi lao động nước ngoài hay môi giới nuôi con nuôi.
Lưu ý: Nếu chỉ tổ chức, môi giới cho người khác trốn đi nước ngoài trái phép mà không có mục đích mua bán, bóc lột, hành vi có thể bị xử theo các tội về xuất nhập cảnh trái phép trong Bộ luật Hình sự. Cơ quan điều tra sẽ xác định theo mục đích thực tế và chứng cứ vụ án.
Ví dụ: Một nhóm người hứa hẹn việc làm lương cao ở nước ngoài. Họ đưa nhiều phụ nữ qua đường tiểu ngạch rồi giao cho người khác để lấy tiền. Nhóm này có thể bị truy cứu theo khoản 2 Điều 150 vì đưa nạn nhân ra khỏi biên giới và đối với từ 2 đến 5 người. Nếu có tổ chức chặt chẽ, họ cũng có thể bị áp dụng tình tiết “có tổ chức” cùng khung hình phạt.
Mua bán người dưới 16 tuổi (Điều 151)
Khi nạn nhân là trẻ dưới 16 tuổi, hành vi bị xử theo Điều 151 với khung hình phạt nặng hơn. Hành vi vẫn gồm ba nhóm tương tự Điều 150. Điều 151 không loại trừ trường hợp chuyển giao vì mục đích nhân đạo.
| Khung | Hình phạt | Tình tiết chính |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Phạt tù 7–12 năm | Chuyển giao, tiếp nhận người dưới 16 tuổi để lấy tiền, tài sản; để bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, lấy bộ phận cơ thể; tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp để thực hiện các hành vi đó |
| Khoản 2 | Phạt tù 12–20 năm | Lợi dụng chức vụ, quyền hạn; lợi dụng việc cho, nhận con nuôi; đối với 2–5 người; đối với người mình có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng; đưa nạn nhân ra khỏi biên giới; phạm tội 2 lần trở lên; động cơ đê hèn |
| Khoản 3 | Phạt tù 18–20 năm hoặc tù chung thân | Có tổ chức; chuyên nghiệp; đã lấy bộ phận cơ thể; làm nạn nhân chết hoặc tự sát; đối với 6 người trở lên; tái phạm nguy hiểm |
| Khoản 4 | Hình phạt bổ sung | Phạt tiền, quản chế hoặc cấm cư trú, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1–5 năm, hoặc tịch thu tài sản |
Nếu một vụ mua bán có cả người dưới 16 tuổi và người từ đủ 16 tuổi, cơ quan tố tụng sẽ xác định tội danh, số nạn nhân và tình tiết cụ thể để áp dụng điều luật phù hợp.
Mua bán, chiếm đoạt bộ phận cơ thể và các tội liên quan
Điều 154: mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người
Người mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người khác bị phạt tù từ 3 năm đến 7 năm ở khung cơ bản. Khung tăng nặng lên đến 15 năm (có tổ chức, vì mục đích thương mại, lợi dụng chức vụ, nghề nghiệp, đối với từ 2 người trở lên…). Mức cao nhất có thể là 20 năm hoặc tù chung thân. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề từ 1–5 năm.
Nếu đã lấy bộ phận cơ thể của người bị mua bán, bạn bị áp dụng tình tiết tăng nặng tại Điều 150 hoặc Điều 151. Hành vi có thể bị xử đồng thời các tội khác như cố ý gây thương tích hoặc giết người, tùy hậu quả.
Các tội liên quan đến trẻ em
Bộ luật Hình sự còn có tội đánh tráo người dưới 01 tuổi (Điều 152) và tội chiếm đoạt người dưới 16 tuổi (Điều 153). Đây là các tội khác với mua bán người nhưng cùng nhóm bảo vệ quyền con người, quyền tự do, nhân phẩm. Hai tội này có yếu tố cấu thành và khung hình phạt riêng.
Các thủ đoạn thường gặp
- Hứa việc làm lương cao: dụ người đi làm ở nước ngoài, sau đó giữ giấy tờ, ép lao động hoặc bán lại.
- Môi giới hôn nhân: lợi dụng việc kết hôn với người nước ngoài để chuyển giao, nhận tiền, ép kết hôn trái ý muốn.
- Lợi dụng việc cho, nhận con nuôi: bán trẻ em dưới vỏ bọc nhận con nuôi.
- Quen biết qua mạng: kết bạn, hẹn hò, tuyển dụng online để dẫn dụ nạn nhân qua biên giới.
- Lợi dụng dịch vụ nhạy cảm: karaoke, massage, casino và các dịch vụ khác dễ bị lợi dụng để cưỡng bức, bóc lột. Luật Phòng, chống mua bán người 2024 yêu cầu quản lý và kiểm tra các lĩnh vực này.
Cảnh báo: Người “môi giới” chỉ giới thiệu, đưa đón hoặc cho ở nhờ nhưng biết rõ mục đích bán, bóc lột thì vẫn có thể bị truy cứu với vai trò đồng phạm (tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp). Không biết về mục đích thật không đồng nghĩa với việc chắc chắn không phạm tội, cơ quan điều tra sẽ đánh giá dựa trên toàn bộ chứng cứ.
Người lao động đi nước ngoài cũng cần tìm hiểu quy định về độ tuổi lao động tối thiểu để nhận biết việc sử dụng trẻ em làm việc trái pháp luật.
Hành vi bị cấm theo Luật Phòng, chống mua bán người 2024
Luật Phòng, chống mua bán người 2024 có hiệu lực từ 01/07/2025 và quy định các hành vi bị nghiêm cấm. Ngoài việc mua bán người, các hành vi bị cấm gồm:
- Thỏa thuận mua bán người từ khi còn là bào thai.
- Cưỡng bức, môi giới hoặc xúi giục người khác mua bán người.
- Đe dọa, trả thù nạn nhân, người thân, người làm chứng, người tố giác hoặc người ngăn chặn hành vi mua bán người.
- Dung túng, bao che, tiếp tay, cản trở, can thiệp hoặc không xử lý, xử lý không đúng quy định đối với hành vi mua bán người.
- Lợi dụng hoạt động phòng, chống mua bán người để trục lợi hoặc làm điều trái pháp luật.
- Cản trở việc giải cứu, tiếp nhận, xác minh, xác định, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân.
Tổng cộng luật có 12 nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Tùy tính chất, mức độ, người vi phạm bị xử lý hành chính, kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Luật cũng quy định việc tiếp nhận, xác minh, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân, kể cả người đang trong quá trình xác định là nạn nhân.
Quyền của nạn nhân gắn liền với quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân, được Hiến pháp bảo vệ.
Bao nhiêu tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự?
Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự, người từ đủ 16 tuổi trở lên chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự về tội rất nghiêm trọng, tội đặc biệt nghiêm trọng trong những trường hợp luật quy định. Tội mua bán người dưới 16 tuổi nằm trong nhóm mà người từ đủ 14 tuổi có thể bị xử lý. Riêng tội mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người (Điều 154), người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự.
Khi nghi ngờ có người bị mua bán, bạn nên làm gì?
- Bước 1: Ghi lại thông tin có thể: tên, đặc điểm người nghi bị mua bán, địa điểm, phương tiện, thời gian, tài khoản mạng xã hội liên quan.
- Bước 2: Báo ngay cho cơ quan Công an nơi gần nhất hoặc đồn Biên phòng nếu ở khu vực biên giới. Có thể trình báo trực tiếp hoặc qua kênh tiếp nhận tin báo chính thức của Công an.
- Bước 3: Nếu là người thân của nạn nhân, cung cấp giấy tờ tùy thân, ảnh, tin nhắn, thông tin người môi giới để cơ quan chức năng xác minh.
- Bước 4: Không tự ý đối đầu với đối tượng nghi vấn, tránh nguy hiểm cho bản thân và nạn nhân.
Pháp luật nghiêm cấm trả thù người tố giác. Người bị mua bán trở về được hỗ trợ theo Luật Phòng, chống mua bán người 2024, như tiếp nhận, bảo vệ, hỗ trợ ban đầu và hòa nhập cộng đồng. Nếu nạn nhân đã bị ép kết hôn, việc giải quyết quan hệ hôn nhân thực hiện riêng theo pháp luật hôn nhân và gia đình, bạn có thể tham khảo điều kiện ly hôn đơn phương.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và Luật số 86/2025/QH15): Điều 12, Điều 150, Điều 151, Điều 152, Điều 153, Điều 154.
- Luật Phòng, chống mua bán người số 53/2024/QH15 (hiệu lực từ 01/07/2025).
- Nghị quyết số 02/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng Điều 150 và Điều 151 Bộ luật Hình sự.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Tội mua bán người bị phạt tù bao nhiêu năm?
Nạn nhân từ đủ 16 tuổi: từ 5 năm đến 20 năm tù tùy khung (Điều 150). Nạn nhân dưới 16 tuổi: từ 7 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân (Điều 151). Ngoài ra có thể bị phạt tiền, quản chế, cấm cư trú hoặc tịch thu tài sản.
Mua bán người có bị tử hình không?
Không. Điều 150 và Điều 151 BLHS hiện hành không quy định hình phạt tử hình. Mức cao nhất là 20 năm tù đối với Điều 150, và tù chung thân đối với Điều 151 (và Điều 154 trong trường hợp nghiêm trọng nhất).
Đưa người qua biên giới để bán thì bị xử như thế nào?
Hành vi này vẫn bị xử theo Điều 150 hoặc Điều 151, với tình tiết “đưa nạn nhân ra khỏi biên giới”. Mức phạt tối thiểu của khung này là 8 năm tù (Điều 150) hoặc 12 năm tù (Điều 151).
Người bán chính con mình có phạm tội mua bán người không?
Có thể. Nếu cha mẹ chuyển giao con dưới 16 tuổi để nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác thì bị xử theo Điều 151. Ở Điều 151, luật quy định tình tiết tăng nặng với người mà mình có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng.
Người môi giới, cho ở nhờ có bị xử lý không?
Có thể. Các hành vi tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp để thực hiện việc mua bán đều thuộc cấu thành tội phạm. Người thực hiện có thể bị xử với vai trò đồng phạm nếu biết rõ mục đích.
Nạn nhân bị mua bán có bị xử lý khi đã vượt biên trái phép không?
Luật Phòng, chống mua bán người 2024 bảo vệ nạn nhân và người đang được xác định là nạn nhân. Việc xác minh, xác định tư cách nạn nhân do cơ quan có thẩm quyền thực hiện. Nạn nhân nên trình báo sớm, cung cấp đầy đủ thông tin.
Tội mua bán người được pháp luật xử lý rất nghiêm, với mức phạt từ 5 năm tù đến tù chung thân tùy độ tuổi nạn nhân và tình tiết vụ án. Đưa nạn nhân qua biên giới làm tăng nặng khung hình phạt. Hiểu rõ các dấu hiệu của hành vi này giúp bạn tự bảo vệ mình, người thân và kịp thời tố giác với cơ quan Công an.
