Trốn nghĩa vụ quân sự lần đầu thường chưa bị truy cứu hình sự ngay mà bị xử phạt hành chính theo Nghị định 218/2025/NĐ-CP. Với lệnh gọi nhập ngũ, mức phạt từ 30 đến 75 triệu đồng tùy hành vi (vắng mặt, gian dối hay không chấp hành). Nếu đã bị phạt mà còn vi phạm, bạn có thể bị phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù theo Điều 332 Bộ luật Hình sự.
Tóm tắt nhanh
- Lần đầu vi phạm: xử phạt hành chính theo Nghị định 218/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ 05/08/2025, thay Nghị định 120/2013).
- Không có mặt đúng giờ, đúng nơi nhập ngũ mà không có lý do chính đáng: phạt 30–40 triệu đồng.
- Gian dối để trốn lệnh gọi nhập ngũ: phạt 40–50 triệu đồng và bị buộc thực hiện nghĩa vụ quân sự.
- Không chấp hành quyết định gọi nhập ngũ: phạt 50–75 triệu đồng.
- Đã bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án mà còn vi phạm: có thể bị truy cứu hình sự, phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm; khung nặng nhất lên đến 05 năm tù.
- Từ 01/09/2026, Luật số 14/2026/QH16 xác định rõ hơn các hành vi trốn tránh, kể cả không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe.
Trốn nghĩa vụ quân sự gồm những hành vi nào?
Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 coi nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ của công dân, gồm phục vụ tại ngũ và phục vụ trong ngạch dự bị. Trốn tránh nghĩa vụ này không chỉ là “không đi bộ đội”. Pháp luật xử lý theo từng giai đoạn:
- Không đăng ký nghĩa vụ quân sự khi đủ 17 tuổi trong năm hoặc không đăng ký bổ sung khi có thay đổi thông tin.
- Không nhận hoặc không có mặt khi có quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe.
- Không nhận, không có mặt khi gọi khám sức khỏe, hoặc khai gian để làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe.
- Không có mặt hoặc không chấp hành quyết định gọi nhập ngũ, hoặc gian dối để né lệnh gọi.
Từ 01/09/2026, Luật sửa đổi, bổ sung 09 luật về quân sự, quốc phòng (số 14/2026/QH16) sửa Luật Nghĩa vụ quân sự theo hướng xác định rõ: không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe cũng là trốn tránh nghĩa vụ quân sự. Luật cũng cấm hành vi gian dối trong đăng ký, sơ tuyển và khám sức khỏe.
Công dân trong độ tuổi gọi nhập ngũ là từ đủ 18 đến hết 25 tuổi. Nam sinh cao đẳng, đại học đã được tạm hoãn thì được gọi đến hết 27 tuổi. Từ 01/07/2025, quyết định gọi từng công dân nhập ngũ do Chủ tịch UBND cấp xã ký, và quyết định phải được giao cho bạn trước thời gian ghi trong quyết định 15 ngày.
Trốn nghĩa vụ quân sự lần đầu bị phạt hành chính bao nhiêu?
Pháp luật không có mức “phạt nhẹ cho lần đầu” như nhiều người nghĩ, trừ một trường hợp: nam công dân đủ 17 tuổi trong năm không đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu thì bị phạt cảnh cáo. Với các hành vi còn lại, mức phạt tiền áp dụng ngay từ lần vi phạm đầu tiên, theo bảng dưới đây (Điều 9, Điều 10 Nghị định 218/2025/NĐ-CP).
| Giai đoạn | Hành vi | Mức phạt tiền |
|---|---|---|
| Đăng ký | Không đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu (nam đủ 17 tuổi trong năm) | Cảnh cáo |
| Đăng ký | Các vi phạm khác về đăng ký (không đăng ký bổ sung, tái phạm…) | Phạt tiền, có khung từ 8–10 triệu đồng; tối đa tới 30 triệu đồng tùy hành vi |
| Sơ tuyển | Không có mặt đúng giờ, đúng nơi theo quyết định gọi sơ tuyển | 3–5 triệu đồng |
| Sơ tuyển | Không nhận quyết định gọi sơ tuyển, không có lý do chính đáng | 5–8 triệu đồng |
| Khám sức khỏe | Không có mặt đúng thời gian, địa điểm khám | 15–20 triệu đồng |
| Khám sức khỏe | Không nhận quyết định gọi khám; cản trở công dân nhận quyết định | 20–30 triệu đồng |
| Khám sức khỏe | Gian dối làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe để trốn nghĩa vụ | 30–40 triệu đồng |
| Khám sức khỏe | Không chấp hành quyết định gọi kiểm tra, khám sức khỏe | 50–75 triệu đồng |
| Nhập ngũ | Không có mặt đúng thời gian, địa điểm tập trung nhập ngũ, không có lý do chính đáng | 30–40 triệu đồng |
| Nhập ngũ | Gian dối để trốn lệnh gọi sau khi đã đủ điều kiện sức khỏe nhập ngũ | 40–50 triệu đồng |
| Nhập ngũ | Không chấp hành quyết định gọi nhập ngũ (trừ hai trường hợp trên) | 50–75 triệu đồng |
Lưu ý: Ngoài phạt tiền, người gian dối để trốn lệnh gọi nhập ngũ còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc thực hiện nghĩa vụ quân sự. Nộp phạt không có nghĩa là hết nghĩa vụ. Trường hợp cụ thể nên đối chiếu nội dung quyết định xử phạt do người có thẩm quyền ban hành.
Không đi khám nghĩa vụ quân sự có bị phạt không?
Có. Không có mặt đúng giờ, đúng nơi khám bị phạt 15–20 triệu đồng. Không nhận quyết định gọi khám mà không có lý do chính đáng bị phạt 20–30 triệu đồng. Không chấp hành quyết định gọi khám bị phạt 50–75 triệu đồng. Nhiều người nghĩ chỉ cần “không đến khám” là xong, nhưng đây là giai đoạn đã có chế tài rất nặng.
Khai gian sức khỏe, dùng giấy tờ sức khỏe không đúng sự thật có sao không?
Gian dối làm sai lệch kết quả phân loại sức khỏe để trốn nghĩa vụ quân sự bị phạt 30–40 triệu đồng. Khi đã đủ điều kiện nhập ngũ mà còn gian dối để né lệnh gọi, mức phạt là 40–50 triệu đồng. Tình trạng sức khỏe do hội đồng khám tuyển kết luận. Việc dùng giấy tờ y tế không đúng thực tế cũng là vấn đề pháp lý nghiêm trọng, bạn có thể tham khảo thêm bài về mua giấy khám sức khỏe có được không.
Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Điều 332 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025) quy định tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự. Hai khung hình phạt chính:
- Khoản 1: người không chấp hành quy định về đăng ký nghĩa vụ quân sự, lệnh gọi nhập ngũ, lệnh gọi tập trung huấn luyện, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này mà chưa được xóa án tích nhưng còn vi phạm, bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
- Khoản 2: phạt tù từ 01 năm đến 05 năm nếu tự gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe của mình, phạm tội trong thời chiến, hoặc lôi kéo người khác phạm tội.
Như vậy, với người vi phạm lần đầu, đường đi thông thường là xử phạt hành chính trước. Rủi ro hình sự xuất hiện khi bạn đã nhận quyết định xử phạt mà đến đợt gọi sau vẫn không chấp hành. Riêng hành vi tự hủy hoại sức khỏe để trốn nghĩa vụ thuộc khung tăng nặng, vừa nguy hại cho bản thân vừa có thể bị xử lý nặng.
Cảnh báo: Việc lôi kéo, rủ rê người khác cùng trốn nghĩa vụ quân sự là tình tiết tăng nặng ở Điều 332. Bạn không nên làm theo những lời mách “lách” hay dùng giấy tờ giả, vì hậu quả pháp lý có thể nặng hơn rất nhiều so với việc chấp hành nghĩa vụ.
Trước đây và hiện nay: quy định đã thay đổi thế nào?
Trước ngày 05/08/2025, hành vi này bị xử phạt theo Nghị định 120/2013/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 37/2022/NĐ-CP). Khi đó, mức phạt chỉ ở mức vài triệu đồng, ví dụ khoảng 1,5–2,5 triệu đồng cho hành vi không có mặt theo lệnh gọi nhập ngũ. Đó là lý do nhiều bài cũ trên mạng vẫn ghi mức phạt thấp.
Hiện nay, Nghị định 218/2025/NĐ-CP đã thay thế Nghị định 120/2013 và nâng mức phạt rất đáng kể. Mức phạt tối đa trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu là 150 triệu đồng, riêng hành vi trốn lệnh gọi nhập ngũ là đến 75 triệu đồng. Thêm vào đó, kể từ 01/09/2026, Luật 14/2026/QH16 siết chặt các hành vi bị coi là trốn tránh. Bạn nên dùng các con số của năm 2025–2026, không dựa vào bài viết từ trước năm 2025.
Cũng cần lưu ý thay đổi về địa giới hành chính. Từ 01/07/2025 không còn cấp huyện, nên việc đăng ký, sơ tuyển, gọi nhập ngũ do cấp xã (Ban chỉ huy quân sự cấp xã, Chủ tịch UBND cấp xã) thực hiện. Khi chuyển nơi ở, bạn nên đăng ký cư trú đầy đủ, ví dụ theo hướng dẫn về đăng ký tạm trú online, để nhận được thông báo đúng nơi và không bỏ lỡ lệnh gọi.
Tình huống minh họa
Tình huống 1 (ví dụ minh họa): Anh H., 20 tuổi, nhận quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự nhưng đi làm xa, không về khám và cũng không báo cáo. Anh có thể bị xử phạt hành chính vì không có mặt đúng thời gian, địa điểm khám. Nếu anh làm đơn và có giấy tờ chứng minh lý do chính đáng (ví dụ nhập viện), đây là căn cứ để xem xét.
Tình huống 2 (ví dụ minh họa): Cũng anh H. ở đợt gọi sau, đã có quyết định xử phạt trước đó, tiếp tục vắng mặt khi nhập ngũ. Lúc này, hành vi nằm trong dấu hiệu của Điều 332 khoản 1 vì đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm. Thực tế xét xử cho thấy có người bị tòa tuyên phạt tù hơn một năm sau khi đã bị phạt hành chính về cùng hành vi.
Cách xử lý hợp pháp khi có khó khăn
Nếu bạn có hoàn cảnh đặc biệt, pháp luật đã có sẵn các cơ chế hợp pháp thay vì tự bỏ trốn:
- Bước 1: Đối chiếu quyết định. Kiểm tra quyết định gọi (thời gian, địa điểm, người ký) và thời hạn giao quyết định. Quyết định gọi nhập ngũ phải được giao trước 15 ngày.
- Bước 2: Làm hồ sơ đề nghị tạm hoãn hoặc miễn gọi nhập ngũ. Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 (Điều 41 và Điều 42) quy định các trường hợp tạm hoãn, miễn như chưa đủ sức khỏe, lao động duy nhất nuôi thân nhân, đang học đại học, cao đẳng hệ chính quy trong thời gian một khóa đào tạo… Hãy nộp giấy tờ chứng minh cho Ban chỉ huy quân sự cấp xã.
- Bước 3: Khiếu nại, đề nghị phúc tra khi không đồng ý. Nếu cho rằng kết luận sức khỏe hoặc quyết định gọi nhập ngũ chưa đúng, bạn có quyền khiếu nại, đề nghị phúc tra theo quy định, không phải bằng cách vắng mặt.
- Bước 4: Giữ thông tin liên lạc và cư trú chính xác. Cập nhật nơi ở khi thay đổi, giữ giấy tờ tùy thân hợp lệ như căn cước, có thể xem thêm hướng dẫn đăng ký làm thẻ căn cước online.
Lưu ý: Quyền khiếu nại, đề nghị xem xét lại không làm mất đi nghĩa vụ chấp hành lệnh gọi trong khi chưa có kết luận mới. Bạn cũng cần nắm quyền của mình khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền, tham khảo bài về quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
Căn cứ pháp lý
Căn cứ pháp lý
- Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 (số 78/2015/QH13), được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 98/2025/QH15 và Luật số 14/2026/QH16 (hiệu lực từ 01/09/2026).
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025), Điều 332 – Tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự.
- Nghị định số 218/2025/NĐ-CP ngày 05/08/2025 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quốc phòng, cơ yếu (Điều 9, Điều 10).
- Nghị định số 120/2013/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định số 37/2022/NĐ-CP (đã hết hiệu lực, được thay thế bởi Nghị định 218/2025/NĐ-CP).
- Thông tư số 148/2018/TT-BQP, sửa đổi bởi Thông tư số 68/2025/TT-BQP (tiêu chuẩn tuyển quân).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Trốn nghĩa vụ quân sự lần đầu có bị đi tù không?
Thông thường chưa. Lần vi phạm đầu bị xử phạt hành chính theo Nghị định 218/2025/NĐ-CP. Trách nhiệm hình sự theo Điều 332 đặt ra khi bạn đã bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án về tội này (chưa xóa án tích) mà còn vi phạm. Các tình tiết như tự gây thương tích, phạm tội trong thời chiến hoặc lôi kéo người khác thuộc khung nặng hơn.
Không chấp hành lệnh gọi nhập ngũ bị phạt bao nhiêu tiền?
Phạt 50–75 triệu đồng với hành vi không chấp hành quyết định gọi nhập ngũ. Nếu chỉ không có mặt đúng thời gian, địa điểm mà không có lý do chính đáng thì phạt 30–40 triệu đồng. Gian dối để trốn lệnh gọi bị phạt 40–50 triệu đồng.
Đã nộp phạt rồi có còn phải đi nghĩa vụ quân sự không?
Nộp phạt không thay thế nghĩa vụ. Người gian dối để trốn lệnh gọi nhập ngũ bị buộc thực hiện nghĩa vụ quân sự. Nếu bạn vẫn còn trong độ tuổi gọi nhập ngũ (18–25 tuổi, đến hết 27 tuổi với trường hợp đã tạm hoãn do học cao đẳng, đại học), bạn vẫn thuộc diện được gọi.
Quá tuổi nhập ngũ rồi có bị xử phạt nữa không?
Việc xử phạt phụ thuộc vào thời hiệu. Với hành vi không có mặt theo lệnh gọi, thời hiệu xử phạt được tính từ ngày tiếp theo ngày cuối cùng của thời hạn có mặt ghi trong quyết định. Nếu đã quá tuổi nhưng hành vi vi phạm còn trong thời hiệu thì vẫn có thể bị xử lý. Bạn nên đối chiếu quy định về thời hiệu trong Nghị định 218/2025/NĐ-CP.
Ai ra quyết định gọi nhập ngũ hiện nay?
Từ 01/07/2025, Chủ tịch UBND cấp xã quyết định gọi từng công dân nhập ngũ. Ban chỉ huy quân sự cấp xã là cơ quan quân sự địa phương thực hiện đăng ký, sơ tuyển và tổ chức giao quân. Cấp huyện không còn tồn tại sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.
Có cách nào hợp pháp để chưa phải nhập ngũ không?
Có. Bạn có thể được xem xét tạm hoãn hoặc miễn gọi nhập ngũ nếu thuộc các trường hợp luật quy định, và có quyền khiếu nại, đề nghị phúc tra nếu không đồng ý với kết luận. Bạn cần làm hồ sơ, nộp giấy tờ chứng minh đúng hạn, không nên vắng mặt hay dùng giấy tờ không đúng sự thật.
Tóm lại, trốn nghĩa vụ quân sự dù chỉ ở lần đầu cũng có thể bị phạt tiền rất nặng, đến 75 triệu đồng, kèm theo biện pháp buộc thực hiện nghĩa vụ trong một số trường hợp. Nếu tiếp tục vi phạm sau khi bị xử phạt, bạn có thể đối mặt với án tù theo Điều 332. Cách an toàn nhất là kiểm tra quyết định gọi, nộp hồ sơ đề nghị tạm hoãn hoặc miễn khi đủ điều kiện, và khiếu nại đúng quy trình khi có căn cứ.
