Mua khỉ con, nuôi khỉ làm thú cưng bị phạt bao nhiêu tiền 2026

Mua khỉ con về nuôi làm thú cưng mà không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp là hành vi vi phạm pháp luật. Từ 25/06/2026, hành vi nuôi, nhốt động vật rừng trái quy định bị phạt theo Nghị định 146/2026/NĐ-CP: từ 1 triệu đồng và tăng dần theo giá trị con vật. Nếu là loài nguy cấp, quý, hiếm với giá trị hoặc số lượng lớn, bạn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Mua khỉ con về nuôi có vi phạm pháp luật không?

Có, nếu khỉ không có hồ sơ nguồn gốc hợp pháp. Hầu hết các loài khỉ ở Việt Nam thuộc nhóm động vật hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm và được bảo vệ theo Luật Lâm nghiệp 2017 cùng các văn bản hướng dẫn về quản lý động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Một số loài linh trưởng khác như voọc, vượn, chà vá thuộc Nhóm IB, mức bảo vệ còn nghiêm hơn.

Theo hướng dẫn của cơ quan kiểm lâm, việc mua bán hoặc nuôi động vật hoang dã không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp đều vi phạm. Điều này đúng cả khi bạn chỉ nuôi làm cảnh, không kinh doanh. Tùy tính chất và mức độ, người vi phạm bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Khỉ con thường là “hàng” bị săn bắt từ tự nhiên: khỉ mẹ bị giết hoặc bẫy để bắt con. Mỗi lần có người mua là một lần tiếp tay cho việc săn bắt và buôn bán trái phép. Khỉ nuôi nhốt còn có thể mang mầm bệnh lây sang người và tấn công khi trưởng thành.

Nuôi nhốt khỉ bị phạt hành chính bao nhiêu tiền?

Nghị định 146/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 06/05/2026, có hiệu lực từ 25/06/2026. Nghị định này thay Nghị định 35/2019/NĐ-CP và phần sửa đổi tại Nghị định 07/2022/NĐ-CP. Hành vi săn, bắt, giết, nuôi, nhốt động vật rừng trái quy định được quy định tại Điều 24. Mức phạt phụ thuộc vào nhóm loài và giá trị con vật.

Bảng mức phạt tham khảo đối với cá nhân

Bảng trên chỉ nêu các khung đầu và khung cuối để bạn hình dung. Khi áp dụng thực tế, cơ quan có thẩm quyền xác định loài, số lượng và định giá tang vật rồi mới chọn khung phạt.

• Tổ chức có cùng hành vi vi phạm bị phạt gấp đôi cá nhân.
• Hình thức xử phạt bổ sung: tịch thu tang vật (con khỉ), dụng cụ, phương tiện vi phạm. Khỉ sau khi bị tịch thu thường được chuyển cho trung tâm cứu hộ hoặc thả về môi trường tự nhiên khi đủ điều kiện.
• Thẩm quyền xử phạt: Nghị định 146/2026/NĐ-CP tăng phân cấp xuống cấp cơ sở. Chủ tịch UBND xã có thể phạt tiền đến 250 triệu đồng. Kiểm lâm và công an cũng có thẩm quyền theo quy định.
• Hành vi xảy ra trước 25/06/2026: nếu hành vi xảy ra và kết thúc trước ngày này thì áp dụng nghị định có hiệu lực tại thời điểm vi phạm.

Khi nào nuôi khỉ bị xử lý hình sự?

Nuôi một cá thể khỉ thường bị xử lý hành chính. Nhưng nếu thuộc một trong các trường hợp dưới đây thì bạn có thể phải đối mặt với trách nhiệm hình sự.

Điều 234 BLHS: vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã

Tội này áp dụng với hành vi săn bắt, giết, nuôi, nhốt, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật thuộc Nhóm IIB hoặc Phụ lục II CITES. Điều kiện là tang vật trị giá từ 150 triệu đồng trở lên, hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên. Ngoài ra, người đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm cũng có thể bị truy cứu. Theo khoản 1, mức phạt là phạt tiền từ 50 đến 300 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. Các khung nặng hơn có thể lên đến 12 năm tù.

Điều 244 BLHS: vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

Điều 244 áp dụng với loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ hoặc Nhóm IB, Phụ lục I CITES. Khi nuôi nhốt các loài này, theo Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 và 2025, khoản 1 có mức phạt tiền từ 1 đến 4 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 đến 5 năm, và khung cao nhất lên tới 15 năm tù. Ngưỡng số lượng cụ thể tùy từng loài và từng khoản.

Người mua, người bán và tình huống thực tế

Người bán, người vận chuyển. Hành vi vận chuyển, tàng trữ, mua bán động vật rừng trái phép được xử lý theo các điều khoản riêng trong nghị định xử phạt lâm nghiệp, và dễ bị xử lý hình sự hơn người chỉ nuôi lẻ. Bán qua mạng xã hội, sàn thương mại hay hội nhóm cũng không phải “vùng xám”.

Người mua khỉ con. Khi bạn mua rồi mang về nuôi nhốt mà không có hồ sơ nguồn gốc, bạn là người nuôi nhốt trái phép và bị xử phạt theo Điều 24. Con khỉ cũng bị tịch thu, nên khoản tiền mua gần như mất trắng.

Ví dụ minh họa. Anh A mua một con khỉ con qua mạng, nuôi trong nhà làm thú cưng. Kiểm lâm tiếp nhận tin báo, kiểm tra và xác định đó là loài thuộc Nhóm IIB, không có giấy tờ nguồn gốc. Nếu con khỉ được định giá dưới 3 triệu đồng thì anh A có thể bị phạt từ 1 đến 5 triệu đồng. Nếu được định giá từ 3 đến dưới 5 triệu đồng thì mức phạt là 5–15 triệu đồng. Trong cả hai trường hợp, con khỉ bị tịch thu. Đây là ví dụ để bạn hình dung cách tính, mức phạt thực tế do cơ quan có thẩm quyền quyết định.

Để biết thêm về nguyên tắc “vật gì được phép giữ, vật gì không” trong pháp luật, bạn có thể tham khảo bài về mang vũ khí tự vệ và bình xịt hơi cay tự vệ.

Muốn nuôi khỉ hợp pháp thì cần gì?

Pháp luật không cấm tuyệt đối việc nuôi động vật hoang dã. Nhưng đây là hoạt động nuôi có quản lý, không phải mua về nuôi tự do. Các điều kiện chính gồm:

1. Bước 1: Xác định loài khỉ thuộc nhóm nào (thông thường, Nhóm IIB, Nhóm IB, Phụ lục CITES). Mỗi nhóm có yêu cầu khác nhau. Loài thuộc Nhóm IB hoặc nằm trong danh mục ưu tiên bảo vệ gần như không thể nuôi vì mục đích cá nhân.
2. Bước 2: Chỉ nhận con giống có nguồn gốc hợp pháp: khai thác hợp pháp, nhập khẩu hợp pháp, mua từ cơ sở nuôi hợp pháp, hoặc mẫu vật sau xử lý tịch thu theo quy định.
3. Bước 3: Với loài thuộc Phụ lục CITES, theo Thông tư 27/2025/TT-BNNMT, bạn phải được cấp mã số cơ sở nuôi trước khi nuôi (trừ một số trường hợp ngoại lệ). Trong 3 ngày làm việc kể từ khi đưa động vật về, bạn phải gửi thông báo kèm bản sao hồ sơ nguồn gốc cho cơ quan kiểm lâm hoặc UBND cấp xã ở nơi không có kiểm lâm.
4. Bước 4: Chuồng trại phù hợp đặc tính loài, an toàn cho người, đáp ứng yêu cầu về môi trường và thú y, và không nằm trong khu vực cấm chăn nuôi.
5. Bước 5: Lập sổ theo dõi, thông báo khi động vật sinh sản, ốm, chết và chịu sự kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền.

Thực tế, các điều kiện này hướng tới cơ sở nuôi sinh sản, bảo tồn, nghiên cứu hoặc du lịch sinh thái, không dành cho nhu cầu nuôi giải trí tại nhà. Nếu bạn chỉ muốn một thú cưng, các loài vật nuôi thông thường như chó, mèo là lựa chọn hợp pháp và an toàn hơn.

Đang nuôi khỉ không giấy tờ thì nên làm gì?

• Không tự ý thả khỉ vào rừng hoặc nơi bất kỳ. Khỉ nuôi nhốt lâu ngày khó tự sinh tồn, có thể mang bệnh và ảnh hưởng quần thể bản địa.
• Chủ động liên hệ cơ quan kiểm lâm, công an hoặc UBND cấp xã nơi cư trú để khai báo và giao nộp. Việc tự nguyện khai báo, thành thật hối lỗi là tình tiết có thể được xem xét giảm nhẹ khi xử lý vi phạm hành chính.
• Không bán lại hoặc cho tặng, vì như vậy bạn có thể chuyển thành hành vi mua bán trái phép, nặng hơn.
• Nếu phát hiện người khác nuôi nhốt hoặc rao bán khỉ, bạn có thể báo cho kiểm lâm hoặc công an địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Tóm lại, mua khỉ con để nuôi làm thú cưng là hành vi rủi ro cao: bạn có thể bị phạt từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng, mất con vật và trong trường hợp nghiêm trọng bị truy cứu hình sự. Nếu đã lỡ nuôi, hãy chủ động khai báo và giao nộp cho cơ quan có thẩm quyền thay vì tự xử lý hoặc bán lại.