Có. Điều 141 Bộ luật Hình sự 2015 dùng cụm từ “người nào”, không phân biệt giới tính của người phạm tội lẫn nạn nhân. Nam giới có thể là nạn nhân bị hiếp dâm. Người nữ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu tự mình dùng thủ đoạn ép buộc quan hệ tình dục trái ý muốn, hoặc tham gia với vai trò đồng phạm. Khung phạt cơ bản là tù từ 02 đến 07 năm.
Tóm tắt nhanh
- Tội hiếp dâm (Điều 141 BLHS) không giới hạn giới tính của người phạm tội và của nạn nhân.
- Hành vi bị xử lý gồm giao cấu hoặc “hành vi quan hệ tình dục khác” trái ý muốn của nạn nhân, bằng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lợi dụng tình trạng không thể tự vệ hoặc thủ đoạn khác.
- Khung hình phạt: 02–07 năm (khung cơ bản), 07–15 năm, 12–20 năm hoặc tù chung thân; nạn nhân từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi: 05–10 năm.
- Nạn nhân là nam dưới 16 tuổi được bảo vệ đặc biệt theo các Điều 142, 145, 146 BLHS; dưới 13 tuổi thì dù “đồng ý” vẫn là tội phạm.
- Nạn nhân nên giữ chứng cứ, đi giám định và trình báo cơ quan Công an hoặc Viện kiểm sát nơi gần nhất.
Nữ hiếp dâm nam có bị xử lý hình sự không?
Có thể. Khoản 1 Điều 141 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định: người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lợi dụng tình trạng không thể tự vệ của nạn nhân hoặc dùng thủ đoạn khác để giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân thì bị phạt tù từ 02 đến 07 năm.
Điều luật không nói “nam” hay “nữ” ở cả hai phía. Vì vậy, về mặt pháp lý:
- Người phạm tội là bất kỳ ai có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi theo luật, không phân biệt nam hay nữ.
- Nạn nhân cũng có thể là nam hoặc nữ. Cụm từ “hành vi quan hệ tình dục khác” được bổ sung từ Bộ luật Hình sự 2015 và được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao giải thích tại Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP.
Vì sao nhiều người nghĩ chỉ nam mới “hiếp dâm” được?
Trước đây, quan niệm phổ biến cho rằng tội này chỉ có người phạm tội là nam và nạn nhân là nữ, vì hành vi chủ yếu được hiểu là giao cấu. Sau khi Bộ luật Hình sự 2015 mở rộng sang “hành vi quan hệ tình dục khác”, khái niệm nạn nhân rộng hơn nhiều. Trong thực tế xét xử, người phạm tội vẫn phần lớn là nam giới và số vụ có nạn nhân nam rất ít. Nhưng “ít gặp” không có nghĩa là “không phạm tội”.
Lưu ý: Bài viết chỉ giải thích quy định pháp luật và hậu quả pháp lý. Mỗi vụ việc cụ thể do cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án đánh giá dựa trên chứng cứ.
Những tình huống người nữ có thể bị truy cứu
Người nữ có thể chịu trách nhiệm hình sự về tội hiếp dâm (hoặc tội khác thuộc nhóm xâm phạm tình dục) trong các trường hợp sau.
1. Tự mình thực hiện bằng “thủ đoạn khác”
Đây là trường hợp thủ đoạn khiến nạn nhân không thể hoặc không biết để phản kháng. Ví dụ: cho nam giới uống thuốc mê, thuốc kích dục, chuốc say rồi thực hiện hành vi quan hệ tình dục; hoặc lợi dụng lúc nạn nhân hôn mê, mất khả năng nhận thức. Quan hệ tình dục khi nạn nhân không có khả năng đồng ý vẫn là quan hệ “trái ý muốn”.
2. Là đồng phạm
Người nữ không trực tiếp thực hiện hành vi nhưng cố ý cùng tham gia với vai trò tổ chức, xúi giục, giúp sức hoặc khống chế nạn nhân thì vẫn bị coi là đồng phạm. Ví dụ: một nhóm người, trong đó có phụ nữ, cùng giữ chặt một nam thanh niên để người khác thực hiện hành vi. Tất cả đều có thể bị truy tố về tội hiếp dâm với vai trò đồng phạm.
3. Lợi dụng quan hệ phụ thuộc hoặc hoàn cảnh khó khăn
Nếu người nữ không dùng vũ lực mà lợi dụng việc nạn nhân lệ thuộc mình (về công việc, tài chính, hoàn cảnh khó khăn) để ép quan hệ tình dục, hành vi có thể bị xử lý về tội cưỡng dâm (Điều 143 BLHS). Khung cơ bản là tù từ 01 đến 05 năm.
Nạn nhân là nam giới dưới 16 tuổi
Pháp luật bảo vệ người dưới 16 tuổi nghiêm khắc hơn rất nhiều. Đây cũng là nhóm tình huống người nữ trưởng thành dễ bị xử lý hình sự nhất.
- Dưới 13 tuổi: giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi là hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142), dù nạn nhân có “đồng ý” hay không. Khung cơ bản là tù từ 07 đến 15 năm.
- Từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi: nếu có ép buộc, trái ý muốn thì phạm tội theo Điều 142. Nếu không trái ý muốn nhưng người thực hiện từ đủ 18 tuổi trở lên thì vẫn có thể bị xử lý về tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi (Điều 145), với mức phạt tù từ 01 đến 05 năm ở khung cơ bản.
- Dâm ô: hành vi có tính chất tình dục nhưng không phải giao cấu với người dưới 16 tuổi có thể cấu thành tội dâm ô (Điều 146), khung cơ bản tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Cảnh báo: Mức cao nhất của Điều 142 là tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình. Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 bỏ hình phạt tử hình ở 8 tội danh, nhưng danh sách đó không có tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Khung hình phạt theo từng tội danh
| Tội danh | Khung hình phạt chính |
|---|---|
| Hiếp dâm (Điều 141) – khoản 1 | Tù từ 02 đến 07 năm |
| Hiếp dâm – khoản 2 | Tù từ 07 đến 15 năm (ví dụ: có tổ chức, nhiều người hiếp một người, phạm tội 02 lần trở lên, đối với 02 người trở lên, gây tổn hại sức khỏe từ 31% đến 60%, tái phạm nguy hiểm) |
| Hiếp dâm – khoản 3 | Tù từ 12 đến 20 năm hoặc tù chung thân (ví dụ: tổn hại sức khỏe từ 61% trở lên, biết mình nhiễm HIV mà vẫn phạm tội, làm nạn nhân chết hoặc tự sát) |
| Hiếp dâm – khoản 4 | Nạn nhân từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi: tù từ 05 đến 10 năm |
| Hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142) | Từ 07 đến 15 năm; tăng nặng 12–20 năm; cao nhất 20 năm, chung thân hoặc tử hình |
| Cưỡng dâm (Điều 143) – khoản 1 | Tù từ 01 đến 05 năm |
| Giao cấu với người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi (Điều 145) – khung cơ bản | Tù từ 01 đến 05 năm |
| Dâm ô với người dưới 16 tuổi (Điều 146) – khung cơ bản | Tù từ 06 tháng đến 03 năm |
Ngoài hình phạt chính, người phạm tội hiếp dâm còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 đến 05 năm. Người bị hại cũng có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại về sức khỏe, tinh thần, danh dự và nhân phẩm theo Bộ luật Dân sự 2015.
Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự
Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự, người từ đủ 16 tuổi chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm. Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm hình sự về tội rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng. Vì vậy, với tội hiếp dâm, các khung tăng nặng (khoản 2, 3, 4 Điều 141) có thể áp dụng cho người từ đủ 14 tuổi. Quy tắc tuổi này áp dụng như nhau cho nam và nữ.
Phân biệt hiếp dâm, cưỡng dâm và các tội liên quan
- Hiếp dâm (Điều 141): dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lợi dụng tình trạng không thể tự vệ hoặc thủ đoạn khác khiến nạn nhân không thể hoặc không dám chống cự.
- Cưỡng dâm (Điều 143): không dùng vũ lực mà đe dọa, lợi dụng quan hệ lệ thuộc hoặc hoàn cảnh quẫn bách của nạn nhân để buộc họ miễn cưỡng chấp nhận quan hệ.
- Làm nhục người khác, cố ý gây thương tích: nếu hành vi chưa đủ yếu tố hiếp dâm hoặc người phạm tội tự ý nửa chừng chấm dứt, họ vẫn có thể bị xử lý về các tội này khi đủ yếu tố cấu thành.
- Quan hệ giữa vợ chồng: Bộ luật Hình sự không loại trừ trường hợp này. Dù là vợ chồng, ép buộc quan hệ tình dục bằng bạo lực vẫn xâm phạm quyền thân thể và có thể bị xử lý. Bạo lực trong hôn nhân cũng là cơ sở để người bị hại xem xét ly hôn đơn phương.
Khi cả hai bên hoàn toàn tự nguyện và đều từ đủ 16 tuổi, việc quan hệ tình dục không bị xử lý hình sự. Ranh giới nằm ở chỗ có trái ý muốn hay không, và ở độ tuổi của nạn nhân.
Nam giới là nạn nhân cần làm gì?
Nhiều nạn nhân nam không trình báo vì ngại hoặc sợ không được tin. Tuy nhiên, thân thể, danh dự và nhân phẩm của mọi công dân đều được pháp luật bảo vệ như nhau. Bạn có thể tìm hiểu thêm về quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
- Bước 1: Đến nơi an toàn. Liên hệ người thân, người tin cậy hoặc gọi đường dây khẩn cấp của Công an (113).
- Bước 2: Giữ nguyên chứng cứ. Chưa nên tắm rửa, giặt quần áo hoặc vứt các vật dụng liên quan. Lưu lại tin nhắn, ghi âm, hình ảnh, camera (nếu có).
- Bước 3: Đi khám và giám định. Đến cơ sở y tế để được khám, điều trị và lập hồ sơ thương tích, sau đó thực hiện giám định theo yêu cầu của cơ quan điều tra.
- Bước 4: Trình báo. Gửi đơn tố giác hoặc trình báo trực tiếp tại Công an cấp xã/phường nơi xảy ra sự việc hoặc cơ quan Công an cấp tỉnh. Cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết tố giác.
- Bước 5: Chú ý quyền của bị hại. Với một số trường hợp thuộc khoản 1 Điều 141 và khoản 1 Điều 143, Bộ luật Tố tụng hình sự quy định chỉ khởi tố khi có yêu cầu của bị hại. Vì vậy hãy làm rõ yêu cầu của mình bằng văn bản khi trình báo.
Người bị xâm hại có quyền phòng vệ chính đáng trước hành vi đang xảy ra. Tuy nhiên, phòng vệ phải tương xứng với mức độ xâm hại. Nếu bạn muốn trang bị phương tiện tự bảo vệ, nên đọc trước về những loại vũ khí, công cụ tự vệ được mang theo và quy định về bình xịt hơi cay tự vệ, vì sử dụng công cụ hỗ trợ trái phép có thể bị xử phạt.
Lưu ý: Dùng thông tin sai sự thật để tố cáo người khác là hành vi vi phạm pháp luật, có thể bị xử lý hình sự về tội vu khống hoặc tội làm nhục người khác tùy mức độ. Chỉ tố giác khi có căn cứ.
Câu hỏi thường gặp
Nữ hiếp dâm nam có phải ngồi tù không?
Có thể. Nếu đủ yếu tố cấu thành tội hiếp dâm (hành vi trái ý muốn của nạn nhân, bằng thủ đoạn thuộc Điều 141) và người phạm tội đủ tuổi, có năng lực trách nhiệm hình sự, họ bị phạt tù ít nhất từ 02 năm ở khung cơ bản. Việc có áp dụng án treo hay không do Tòa án quyết định theo từng vụ án.
Chỉ nam giới mới là chủ thể của tội hiếp dâm đúng không?
Không. Quan niệm này đã lỗi thời. Điều 141 không giới hạn giới tính của chủ thể. Người nữ có thể bị truy cứu khi tự mình dùng thủ đoạn khác hoặc khi tham gia với vai trò đồng phạm.
Nam giới có thể là nạn nhân của tội hiếp dâm không?
Có. Từ Bộ luật Hình sự 2015, hành vi bị xử lý gồm cả giao cấu và các hành vi quan hệ tình dục khác trái ý muốn của nạn nhân, nên nạn nhân có thể là nam hoặc nữ.
Người nữ quan hệ với nam giới dưới 16 tuổi có bị xử lý không?
Có. Với người dưới 13 tuổi, mọi hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác đều bị coi là hiếp dâm người dưới 16 tuổi, kể cả khi nạn nhân đồng ý. Với người từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi, người từ đủ 18 tuổi trở lên có thể bị xử lý theo Điều 142 (nếu trái ý muốn) hoặc Điều 145 (nếu không trái ý muốn).
Hiếp dâm chưa đạt (chưa thực hiện được) có bị xử lý không?
Có thể. Hiếp dâm chưa đạt vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định về giai đoạn phạm tội. Nếu người phạm tội tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội, họ không bị truy cứu về tội hiếp dâm nhưng vẫn có thể bị xử lý về tội khác (như cố ý gây thương tích, làm nhục người khác) nếu hành vi đã đủ yếu tố cấu thành.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025): các Điều 12, 141, 142, 143, 145, 146.
- Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự (có hiệu lực từ 01/7/2025).
- Nghị quyết 06/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số điều của Bộ luật Hình sự về các tội xâm phạm tình dục người dưới 18 tuổi.
- Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (quy định về khởi tố theo yêu cầu của bị hại).
- Bộ luật Dân sự 2015 (bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Tóm lại, pháp luật hình sự Việt Nam bảo vệ quyền tự do tình dục của mọi người không phân biệt giới tính. Người nữ hiếp dâm nam hoặc tham gia ép buộc quan hệ tình dục có thể bị truy cứu theo Điều 141 và các điều liên quan, còn nạn nhân nam được pháp luật bảo vệ như bất kỳ nạn nhân nào khác. Nếu bạn hoặc người thân là nạn nhân, việc giữ chứng cứ và trình báo kịp thời có ý nghĩa quyết định.
