Để mua bảo hiểm y tế (BHYT) tự nguyện, bạn chủ yếu cần tờ khai tham gia BHYT và căn cước công dân (hoặc giấy tờ tùy thân hợp lệ). Nếu mua theo hộ gia đình, bạn kê thêm danh sách thành viên hộ. Thông tin cư trú hiện được đối chiếu trên cơ sở dữ liệu dân cư, nên thường không còn phải mang sổ hộ khẩu giấy như trước.
Tóm tắt nhanh
- Giấy tờ cơ bản: tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHYT (Mẫu số 2 theo Nghị định 188/2025/NĐ-CP) và căn cước công dân/thẻ căn cước.
- Mua theo hộ gia đình: thêm danh sách thành viên hộ gia đình (Mẫu số 4), thông tin cư trú của các thành viên.
- Nơi nộp: cơ quan BHXH, đại lý thu (thường đặt tại UBND xã/phường, bưu điện…), hoặc trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia, VssID, VNeID.
- Mức đóng từ 01/7/2026: người thứ nhất 113.850 đồng/tháng (1.366.200 đồng/năm), các thành viên sau được giảm trừ.
- Hiệu lực thẻ: tham gia liên tục thì nối tiếp thẻ cũ; tham gia lần đầu hoặc gián đoạn từ 90 ngày trở lên thì có giá trị sau 30 ngày kể từ ngày đóng đủ tiền.
Mua bảo hiểm y tế cần giấy tờ gì?
Giấy tờ cần chuẩn bị phụ thuộc bạn thuộc nhóm nào: tự đóng (hộ gia đình, cá nhân), học sinh – sinh viên, người lao động có hợp đồng hay nhóm được nhà nước đóng hoặc hỗ trợ. Với người đi mua BHYT tự nguyện, bộ giấy tờ phổ biến gồm:
- Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHYT: theo Mẫu số 2 Phụ lục Nghị định 188/2025/NĐ-CP. Bạn có thể nhận mẫu tại nơi nộp hồ sơ hoặc kê khai trực tuyến.
- Căn cước công dân/thẻ căn cước: dùng để xác định danh tính và số định danh cá nhân. CCCD gắn chip còn hạn vẫn dùng được; bạn cũng có thể dùng tài khoản định danh điện tử VNeID khi làm online.
- Thông tin cư trú: dùng để xác định các thành viên cùng hộ (khi mua theo hộ gia đình).
- Giấy tờ chứng minh đối tượng ưu tiên (nếu có): ví dụ giấy chứng nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, thẻ BHYT của người cùng hộ đã tham gia để xác định mức giảm trừ.
Trẻ em chưa có căn cước thì cha mẹ dùng giấy khai sinh hoặc số định danh cá nhân của trẻ để kê khai.
Lưu ý: Nhiều bài hướng dẫn cũ vẫn ghi “mang sổ hộ khẩu, CMND và tờ khai TK1-TS”. Từ 01/01/2023, sổ hộ khẩu giấy không còn giá trị, CMND 9 số đã hết thời gian sử dụng. Bạn nên dùng thông tin cư trú trên cơ sở dữ liệu dân cư và căn cước công dân/thẻ căn cước.
Hồ sơ mua BHYT hộ gia đình và cá nhân tự đóng
Hộ gia đình là gì?
Hộ gia đình tham gia BHYT là những người cùng đăng ký thường trú hoặc cùng đăng ký tạm trú tại một chỗ ở hợp pháp theo quy định pháp luật về cư trú. Người đại diện hộ không nhất thiết phải là chủ hộ. Nếu bạn ở trọ, bạn vẫn có thể mua theo hộ gia đình khi đã đăng ký tạm trú, hoặc mua với tư cách cá nhân tự đóng.
Hồ sơ cần nộp lần đầu
- Bước 1: Điền tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHYT (Mẫu số 2), mỗi người một tờ khai hoặc kê khai trên ứng dụng.
- Bước 2: Lập danh sách thành viên hộ gia đình tham gia BHYT (Mẫu số 4) nếu mua theo hộ. Danh sách ghi họ tên, ngày sinh, số định danh cá nhân, quan hệ với người đại diện và nơi cư trú.
- Bước 3: Xuất trình căn cước công dân/thẻ căn cước của người nộp hồ sơ để đối chiếu; nộp bản sao nếu nơi tiếp nhận yêu cầu.
- Bước 4: Cung cấp thẻ BHYT hoặc mã số BHYT của thành viên cùng hộ đã tham gia (nếu có) để được tính giảm trừ mức đóng.
- Bước 5: Nộp hồ sơ và đóng tiền theo kỳ 3, 6 hoặc 12 tháng. Bạn nhận biên lai hoặc chứng từ nộp tiền.
Lưu ý: Một số đại lý thu vẫn dùng tên mẫu cũ như TK1-TS hay D01-HGĐ. Nội dung kê khai cơ bản tương tự, nhưng bạn nên hỏi cán bộ thu để dùng đúng mẫu đang áp dụng tại địa phương.
Gia hạn thẻ thì cần giấy tờ gì?
Nếu đang có thẻ và tiếp tục tham gia, bạn thường chỉ cần đóng tiền gia hạn trước khi thẻ hết hạn, kèm mã số BHYT hoặc số định danh cá nhân. Chỉ khi có thay đổi thông tin (họ tên, nơi cư trú, thêm thành viên, đổi nơi khám chữa bệnh ban đầu) mới cần kê khai lại tờ khai.
Giấy tờ theo từng nhóm đối tượng
| Nhóm đối tượng | Giấy tờ/hồ sơ thường cần | Nộp ở đâu |
|---|---|---|
| Hộ gia đình, cá nhân tự đóng | Tờ khai (Mẫu số 2), danh sách thành viên hộ (Mẫu số 4), căn cước công dân | Cơ quan BHXH, đại lý thu, Cổng dịch vụ công, VssID |
| Học sinh, sinh viên | Thông tin do nhà trường quản lý; thẻ học sinh/sinh viên hoặc căn cước khi nhà trường yêu cầu | Mua tập trung tại trường |
| Người lao động có hợp đồng thuộc diện đóng BHXH, BHYT | Cung cấp thông tin cá nhân cho đơn vị; đơn vị lập danh sách và hồ sơ | Đơn vị sử dụng lao động |
| Hộ nghèo, cận nghèo, các nhóm được ngân sách hỗ trợ | Giấy tờ chứng minh đối tượng (nếu cơ quan quản lý chưa lập danh sách); phần còn phải đóng (nếu có) | UBND xã/phường hoặc cơ quan quản lý đối tượng |
| Trẻ em dưới 6 tuổi | Thẻ do cơ quan BHXH cấp theo dữ liệu khai sinh, số định danh của trẻ | Cơ quan BHXH, UBND xã/phường |
Với nhóm được nhà nước đóng hoặc hỗ trợ, cơ quan quản lý đối tượng thường lập danh sách để cơ quan BHXH cấp thẻ. Bạn nên hỏi trực tiếp UBND xã/phường nơi cư trú để biết mình có thuộc diện được hỗ trợ hay không.
Sổ hộ khẩu còn cần khi mua BHYT không?
Trước đây, hồ sơ mua BHYT hộ gia đình yêu cầu bản chính sổ hộ khẩu hoặc sổ tạm trú để đối chiếu. Hiện nay, sổ hộ khẩu giấy không còn giá trị (từ 01/01/2023), cơ quan BHXH khai thác thông tin cư trú từ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Vì vậy, bạn chỉ cần cung cấp số định danh cá nhân và xuất trình căn cước.
Nếu cơ sở dữ liệu chưa cập nhật đúng nơi ở của bạn, hãy đăng ký, điều chỉnh thông tin cư trú trước. Bạn có thể tham khảo hướng dẫn đăng ký tạm trú online. Nếu chưa có thẻ căn cước, xem thêm bài làm căn cước công dân ở đâu theo quy định hoặc đăng ký làm thẻ căn cước online.
Mua BHYT ở đâu, mua online thế nào?
Mua trực tiếp
Bạn có thể nộp hồ sơ tại bộ phận một cửa của cơ quan BHXH nơi cư trú, hoặc tại đại lý thu BHXH, BHYT. Đại lý thu thường đặt ở UBND xã/phường, bưu điện, trạm y tế hay tổ chức đoàn thể tại địa phương, tùy từng nơi. Từ khi chính quyền địa phương hoạt động hai cấp, bạn nên hỏi UBND xã/phường hoặc cơ quan BHXH khu vực để biết điểm tiếp nhận gần nhất.
Mua và gia hạn trực tuyến
Người dân có thể kê khai và nộp tiền qua Cổng dịch vụ công quốc gia, ứng dụng VssID, ứng dụng VNeID (mục thẻ BHYT, cần tài khoản định danh điện tử mức độ 2) hoặc một số ứng dụng ngân hàng, ví điện tử có liên kết. Sau khi thanh toán, hệ thống gửi biên lai điện tử và thông báo thời hạn sử dụng thẻ.
- Bước 1: Đăng nhập ứng dụng bằng tài khoản VssID hoặc VNeID đã xác thực.
- Bước 2: Chọn chức năng đăng ký, gia hạn BHYT hộ gia đình và nhập hoặc kiểm tra thông tin các thành viên.
- Bước 3: Chọn thời hạn đóng (3, 6 hoặc 12 tháng), kiểm tra số tiền được giảm trừ theo thứ tự thành viên.
- Bước 4: Thanh toán và lưu biên lai điện tử; kiểm tra thẻ điện tử trên ứng dụng sau khi cơ quan BHXH cập nhật.
Muốn quản lý thẻ và thông tin BHXH trên điện thoại, bạn có thể xem thêm cách dùng ứng dụng trong bài tính bảo hiểm xã hội 1 lần trên VssID.
Mức đóng BHYT từ 01/7/2026
Mức đóng BHYT tự nguyện theo hộ gia đình bằng 4,5% mức lương cơ sở. Từ 01/7/2026, lương cơ sở là 2.530.000 đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP (trước đó là 2.340.000 đồng/tháng). Các thành viên cùng tham gia theo hộ trong năm tài chính được giảm trừ như sau:
| Thành viên trong hộ | Tỷ lệ so với người thứ nhất | Đóng/tháng | Đóng/năm |
|---|---|---|---|
| Người thứ 1 | 100% | 113.850 đồng | 1.366.200 đồng |
| Người thứ 2 | 70% | 79.695 đồng | 956.340 đồng |
| Người thứ 3 | 60% | 68.310 đồng | 819.720 đồng |
| Người thứ 4 | 50% | 56.925 đồng | 683.100 đồng |
| Từ người thứ 5 | 40% | 45.540 đồng | 546.480 đồng |
Ví dụ: Gia đình anh Nam có 4 người cùng đăng ký thường trú, mua đủ 12 tháng. Tổng tiền phải đóng là 1.366.200 + 956.340 + 819.720 + 683.100 = 3.825.360 đồng (theo mức lương cơ sở mới).
Lưu ý: Mức mới áp dụng cho lần tham gia hoặc gia hạn từ 01/7/2026. Thẻ còn thời hạn không phải đóng bù phần chênh lệch. Trường hợp tham gia mới hoặc gia hạn trong tháng 6/2026 mà thẻ có giá trị từ tháng 7/2026 vẫn tính theo mức cũ.
Học sinh, sinh viên được ngân sách nhà nước hỗ trợ tối thiểu 50% mức đóng, một số địa phương hỗ trợ thêm bằng ngân sách riêng. Vì vậy số tiền thực đóng của bạn có thể thấp hơn bảng trên; hãy hỏi nhà trường.
Bao lâu có thẻ, thẻ có hiệu lực khi nào?
- Thời gian cấp thẻ: cơ quan BHXH cấp thẻ trong khoảng 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
- Dạng thẻ: thẻ BHYT điện tử được cấp cho từng người; thẻ giấy chỉ cấp khi người tham gia đề nghị. Bạn xem thẻ điện tử trên VssID hoặc VNeID.
- Tham gia liên tục: thẻ mới có giá trị nối tiếp ngày hết hạn của thẻ trước.
- Tham gia lần đầu hoặc gián đoạn từ 90 ngày trở lên (nhóm tự đóng, nhóm được ngân sách hỗ trợ): thẻ có giá trị sau 30 ngày kể từ ngày đóng đủ tiền.
Ví dụ: Chị Lan lần đầu mua BHYT hộ gia đình và nộp đủ tiền ngày 10/10/2026. Thẻ của chị có giá trị sử dụng sau 30 ngày kể từ ngày đóng, tức không dùng được ngay để khám chữa bệnh theo BHYT trong tháng đầu.
Lưu ý để không bị gián đoạn quyền lợi
- Đóng trước khi thẻ hết hạn: gia hạn kịp thời để thẻ nối tiếp, tránh phải chờ 30 ngày.
- Kiểm tra thông tin: họ tên, ngày sinh, số định danh cá nhân phải khớp căn cước, nếu sai thẻ có thể không được thanh toán.
- Chọn nơi khám chữa bệnh ban đầu: chọn cơ sở gần nơi ở, thuận tiện để thay đổi theo kỳ quy định.
- Giữ chứng từ nộp tiền: dùng khi cần đối chiếu nếu thẻ chưa được cập nhật.
- Đúng đối tượng: nếu bạn đã thuộc nhóm đóng qua đơn vị lao động hoặc do nhà nước đóng, không cần mua thêm thẻ tự nguyện.
Cảnh báo: Chỉ nộp tiền BHYT cho cơ quan BHXH, đại lý thu được cơ quan BHXH ký hợp đồng hoặc ứng dụng, cổng chính thức. Không chuyển tiền cho người lạ hứa “làm thẻ nhanh” hoặc “mua rẻ hơn”; bạn có thể kiểm tra mã số BHYT trên VssID để biết giao dịch đã được ghi nhận chưa.
Căn cứ pháp lý
- Luật Bảo hiểm y tế 2008, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 51/2024/QH15 (Luật BHYT sửa đổi 2024).
- Nghị định 188/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo hiểm y tế (mẫu tờ khai, danh sách hộ gia đình, thủ tục cấp thẻ, mức đóng).
- Nghị định 161/2026/NĐ-CP quy định mức lương cơ sở từ 01/7/2026.
- Luật Cư trú 2020; Luật Căn cước 2023.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Quy định, mẫu biểu và mức đóng có thể được điều chỉnh, bạn nên đối chiếu với thông báo của cơ quan BHXH tại địa phương trước khi nộp hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp
Mua bảo hiểm y tế cho một người cần giấy tờ gì?
Bạn cần tờ khai tham gia BHYT và căn cước công dân/thẻ căn cước để kê khai, đối chiếu thông tin. Mua theo hình thức cá nhân tự đóng thì không cần danh sách thành viên hộ, nhưng mức đóng sẽ tính như người thứ nhất (113.850 đồng/tháng từ 01/7/2026).
Mua bảo hiểm y tế có cần sổ hộ khẩu không?
Hiện nay thường không cần. Sổ hộ khẩu giấy hết giá trị từ 01/01/2023; thông tin cư trú được đối chiếu trên cơ sở dữ liệu dân cư. Bạn chỉ cần số định danh cá nhân và căn cước để cơ quan BHXH xác định các thành viên cùng hộ.
Mua bảo hiểm y tế ở nơi tạm trú được không?
Được. Hộ gia đình tham gia BHYT gồm những người cùng đăng ký thường trú hoặc cùng đăng ký tạm trú tại một chỗ ở hợp pháp. Bạn nên đăng ký tạm trú trước để thông tin cư trú khớp với hồ sơ.
Mua bảo hiểm y tế online có cần đến cơ quan BHXH không?
Thường không. Bạn có thể kê khai và thanh toán qua Cổng dịch vụ công quốc gia, VssID, VNeID hoặc ứng dụng ngân hàng liên kết, rồi nhận thẻ điện tử. Thẻ giấy chỉ cấp khi bạn đề nghị.
Mua bảo hiểm y tế bao lâu thì dùng được?
Nếu tham gia liên tục, thẻ mới nối tiếp thẻ cũ nên dùng được liền mạch. Nếu mua lần đầu hoặc đã gián đoạn từ 90 ngày trở lên, thẻ có giá trị sau 30 ngày kể từ ngày đóng đủ tiền.
Sinh viên, học sinh mua bảo hiểm y tế ở đâu?
Học sinh, sinh viên thường tham gia tập trung tại nhà trường, được ngân sách nhà nước hỗ trợ tối thiểu 50% mức đóng. Bạn nộp tiền và cung cấp thông tin theo hướng dẫn của trường để nhà trường lập danh sách gửi cơ quan BHXH.
Tóm lại, hồ sơ mua BHYT hiện nay khá gọn: tờ khai, căn cước, danh sách thành viên hộ (nếu mua theo hộ) và các giấy tờ chứng minh đối tượng ưu tiên khi có. Bạn nên chuẩn bị thông tin cư trú chính xác, chọn hình thức nộp phù hợp và gia hạn trước khi thẻ hết hạn để quyền lợi khám chữa bệnh không bị gián đoạn. Nếu cần xác nhận danh tính trên thẻ, bạn có thể xem thêm cách tra cứu số thẻ căn cước công dân online.
