Hôn nhân không chấm dứt khi vợ chồng chỉ ly thân, sống riêng, một bên bỏ đi, bị phạt tù, mất năng lực hành vi dân sự hoặc mới bị tuyên bố mất tích. Theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, quan hệ vợ chồng chỉ chấm dứt khi một bên chết, bị Tòa án tuyên bố là đã chết hoặc bản án, quyết định ly hôn có hiệu lực pháp luật.
Tóm tắt nhanh
- Hôn nhân chấm dứt trong 3 trường hợp: vợ/chồng chết; vợ/chồng bị Tòa án tuyên bố là đã chết; Tòa án cho ly hôn bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực.
- Hôn nhân không chấm dứt khi: ly thân, sống riêng, bỏ đi khỏi nơi cư trú, bị tù, mất năng lực hành vi dân sự, bị tuyên bố mất tích, đã nộp đơn ly hôn nhưng chưa có bản án có hiệu lực, hoặc chỉ viết giấy thỏa thuận “chia tay” với nhau.
- Muốn chấm dứt hôn nhân khi còn cả hai người sống thì bắt buộc phải qua Tòa án. Không có hình thức ly hôn tại ủy ban hay công chứng.
Đáp án câu hỏi trắc nghiệm “nào sau đây”
Câu hỏi này thường xuất hiện trong đề trắc nghiệm môn Pháp luật đại cương, Luật Hôn nhân và Gia đình. Đề thường cho 4 phương án. Cách làm nhanh là loại những phương án chỉ mô tả tình trạng “sống không chung nhau” hoặc “một bên gặp khó khăn”, vì chúng không nằm trong danh sách các căn cứ chấm dứt hôn nhân.

| Phương án thường gặp | Hôn nhân có chấm dứt không? | Lý do |
|---|---|---|
| Vợ hoặc chồng chết | Có | Hôn nhân chấm dứt từ thời điểm vợ hoặc chồng chết |
| Vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố là đã chết | Có | Thời điểm chấm dứt tính theo ngày chết ghi trong bản án, quyết định của Tòa án |
| Tòa án ra bản án, quyết định ly hôn đã có hiệu lực | Có | Hôn nhân chấm dứt từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật |
| Vợ chồng ly thân, sống riêng nhiều năm | Không | Ly thân là tình trạng thực tế, không phải căn cứ chấm dứt hôn nhân |
| Vợ hoặc chồng bỏ đi, không còn liên lạc | Không | Chưa có bản án ly hôn hoặc quyết định tuyên bố chết của Tòa án |
| Vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố mất tích | Không | Mất tích khác với chết. Người còn lại có quyền yêu cầu ly hôn nếu muốn |
| Vợ hoặc chồng bị tù, bị mất năng lực hành vi dân sự | Không | Đây là các sự kiện pháp lý khác, không làm hôn nhân chấm dứt |
| Hai bên viết giấy thỏa thuận chia tay, có công chứng hoặc không | Không | Pháp luật không công nhận ly hôn bằng văn bản thỏa thuận ngoài Tòa án |
Lưu ý: Nếu đề bài hỏi “hôn nhân chấm dứt trong trường hợp nào” thì chọn đáp án có chết, tuyên bố chết hoặc ly hôn có hiệu lực. Nếu đề hỏi “hôn nhân không chấm dứt” thì chọn đáp án mô tả ly thân, bỏ đi, mất tích, tù tội hoặc mất năng lực hành vi dân sự.
Các trường hợp chấm dứt hôn nhân theo luật
1. Vợ hoặc chồng chết
Khi một bên qua đời, quan hệ hôn nhân chấm dứt ngay từ thời điểm người đó chết. Người còn sống không cần làm thủ tục ly hôn, và có quyền kết hôn với người khác nếu đủ điều kiện. Thời điểm chết được xác định theo giấy chứng tử (giấy báo tử/trích lục khai tử).
2. Vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố là đã chết
Theo Bộ luật Dân sự 2015, Tòa án có thể tuyên bố một người đã chết trong những trường hợp như:
- Sau 03 năm kể từ ngày quyết định tuyên bố mất tích có hiệu lực mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;
- Biệt tích trong chiến tranh sau 05 năm kể từ ngày chiến tranh kết thúc mà vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;
- Bị tai nạn hoặc thảm họa, thiên tai mà sau một thời hạn luật định vẫn không có tin tức xác thực là còn sống;
- Biệt tích 05 năm liền trở lên và không có tin tức xác thực là còn sống, tính từ ngày biết được tin tức cuối cùng.
Với trường hợp này, thời điểm hôn nhân chấm dứt được xác định theo ngày chết ghi trong bản án, quyết định của Tòa án. Nếu Tòa án không xác định được ngày chết thì ngày quyết định tuyên bố chết có hiệu lực được coi là ngày chết.
Lưu ý: Nếu sau đó người bị tuyên bố chết trở về và Tòa án hủy quyết định tuyên bố chết, hôn nhân có thể được khôi phục. Tuy nhiên, hôn nhân sẽ không được khôi phục nếu người vợ hoặc chồng kia đã kết hôn với người khác, hoặc đã được Tòa án cho ly hôn theo yêu cầu vì chồng/vợ mất tích. Khi đó quan hệ hôn nhân xác lập sau và bản án ly hôn vẫn có hiệu lực.
3. Ly hôn theo bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực
Ly hôn có hai dạng chính: thuận tình ly hôn (cả hai cùng yêu cầu, đã thỏa thuận về con và tài sản) và ly hôn theo yêu cầu của một bên (còn gọi là ly hôn đơn phương). Dù theo cách nào, hôn nhân chỉ chấm dứt khi Tòa án có bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Từ 01/07/2025, các vụ việc hôn nhân và gia đình thông thường do Tòa án nhân dân khu vực giải quyết, vụ việc có yếu tố nước ngoài thường thuộc thẩm quyền Tòa án nhân dân cấp tỉnh.
Bạn có thể xem thêm hồ sơ và nơi nộp đơn tại bài thủ tục ly hôn cần giấy tờ gì và nộp ở đâu, hoặc điều kiện cụ thể ở bài ly hôn đơn phương cần những điều kiện gì.
Những trường hợp hôn nhân không chấm dứt
Ly thân, sống riêng có chấm dứt hôn nhân không?
Không. Dù hai người đã sống tách biệt nhiều năm, về mặt pháp luật vẫn là vợ chồng, vẫn có quyền và nghĩa vụ nhân thân, tài sản theo luật. Tài sản kiếm được trong thời gian ly thân vẫn có thể là tài sản chung nếu không có thỏa thuận hoặc quyết định khác. Theo thông tin tại thời điểm biên soạn, việc cho phép ly hôn khi đã ly thân đủ 3 năm mới chỉ ở mức đề xuất, chưa phải quy định đang áp dụng.
Vợ hoặc chồng bỏ đi, bỏ nhà đi biệt tích thì sao?
Một bên bỏ đi khỏi nơi cư trú không làm hôn nhân chấm dứt. Người còn lại có thể đề nghị Tòa án tuyên bố mất tích (theo Bộ luật Dân sự, khi biệt tích từ 02 năm liền trở lên, đã tìm kiếm, thông báo đầy đủ mà vẫn không có tin tức). Sau khi có quyết định tuyên bố mất tích, họ có quyền yêu cầu ly hôn và Tòa án giải quyết cho ly hôn. Nhưng bản thân quyết định tuyên bố mất tích chưa chấm dứt hôn nhân.
Một bên bị tù, bị mất năng lực hành vi dân sự
Việc đang chấp hành án phạt tù không làm mất tư cách vợ, chồng. Tương tự, khi một bên bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, hôn nhân vẫn tồn tại. Trường hợp người đó là nạn nhân bạo lực gia đình do bên kia gây ra, cha mẹ hoặc người thân thích có thể yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn. Hôn nhân chỉ chấm dứt khi có bản án có hiệu lực.
Đã nộp đơn ly hôn nhưng Tòa chưa xử xong
Đơn đã được thụ lý, đang hòa giải, đang tạm đình chỉ hay bản án sơ thẩm còn thời hạn kháng cáo, kháng nghị đều chưa làm hôn nhân chấm dứt. Trong thời gian này nếu một bên chết thì hôn nhân chấm dứt do chết, không phải do ly hôn.
Giấy thỏa thuận “chia tay”, cam kết không còn là vợ chồng
Văn bản viết tay hoặc công chứng giữa hai vợ chồng chỉ có giá trị với những nội dung hợp pháp (ví dụ thỏa thuận tài sản). Nó không thay thế bản án ly hôn. Nếu một bên kết hôn với người khác khi chưa ly hôn hợp pháp, hành vi đó vi phạm điều cấm của Luật Hôn nhân và Gia đình và có thể bị xử lý theo quy định hành chính hoặc hình sự tùy mức độ. Bạn có thể tham khảo mẫu đơn ly hôn viết tay để chuẩn bị hồ sơ gửi Tòa án đúng cách.
Hủy kết hôn trái pháp luật khác gì chấm dứt hôn nhân?
Khi Tòa án hủy việc kết hôn trái pháp luật (ví dụ kết hôn khi chưa đủ tuổi, đang có vợ/chồng), hai bên phải chấm dứt quan hệ như vợ chồng. Đây là cơ chế xử lý việc kết hôn vi phạm điều kiện, khác với ly hôn là chấm dứt một cuộc hôn nhân hợp pháp. Trong đề trắc nghiệm, thông thường chỉ có 3 căn cứ chấm dứt hôn nhân nêu ở trên.
Thời điểm hôn nhân chấm dứt được tính thế nào?
| Căn cứ | Thời điểm chấm dứt hôn nhân |
|---|---|
| Vợ/chồng chết | Thời điểm người đó chết |
| Bị tuyên bố chết | Ngày chết ghi trong bản án, quyết định của Tòa án (nếu không xác định được thì là ngày quyết định có hiệu lực) |
| Ly hôn | Ngày bản án, quyết định ly hôn có hiệu lực pháp luật |
Sau khi ly hôn, Tòa án phải gửi bản án, quyết định đã có hiệu lực cho cơ quan đã đăng ký kết hôn để ghi vào sổ hộ tịch, đồng thời gửi cho hai bên. Từ 01/07/2025, không còn cấp huyện nên cơ quan hộ tịch trước đây của cấp huyện hiện do cơ quan có thẩm quyền theo tổ chức chính quyền hai cấp tiếp nhận, bạn nên hỏi UBND cấp xã nơi cư trú để được hướng dẫn cập nhật tình trạng hôn nhân.
Hậu quả pháp lý khi hôn nhân chấm dứt
- Nhân thân: quyền và nghĩa vụ vợ chồng chấm dứt, mỗi người có quyền kết hôn với người khác (đáp ứng điều kiện kết hôn).
- Tài sản: chia tài sản chung theo thỏa thuận hoặc theo quyết định của Tòa án khi ly hôn. Nếu một bên chết, tài sản của người chết được chia thừa kế, người còn sống có thể được hưởng thừa kế theo pháp luật hoặc di chúc.
- Con chung: cha mẹ vẫn có quyền và nghĩa vụ với con sau ly hôn, kể cả nghĩa vụ cấp dưỡng với bên không trực tiếp nuôi.
- Nợ chung: nghĩa vụ chung về tài sản được giải quyết theo thỏa thuận hoặc theo phán quyết.
Cảnh báo: Đã ly thân hoặc đã “ly hôn miệng” nhưng chưa có bản án có hiệu lực vẫn là vợ chồng hợp pháp. Việc sống chung như vợ chồng với người khác hoặc đăng ký kết hôn lần hai khi chưa chấm dứt hôn nhân là vi phạm pháp luật, và quan hệ thứ hai không được pháp luật công nhận.
Tình huống thực tế
Tình huống 1: Anh A và chị B ly thân 4 năm, mỗi người ở một tỉnh. Anh A muốn đăng ký kết hôn với người khác. Vì chưa có bản án ly hôn có hiệu lực nên anh A vẫn đang có vợ. Cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ không giải quyết đăng ký kết hôn. Anh A cần yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn trước.
Tình huống 2: Chồng chị C đi làm ăn xa, mất liên lạc hơn 2 năm. Chị C gửi yêu cầu Tòa án tuyên bố mất tích. Khi quyết định có hiệu lực, chị vẫn chưa hết hôn nhân. Nếu chị muốn kết hôn lại, chị cần yêu cầu Tòa án cho ly hôn (căn cứ chồng bị tuyên bố mất tích). Hoặc chờ đủ điều kiện để Tòa án tuyên bố chồng đã chết.
Tình huống 3: Anh D bị tuyên án 7 năm tù. Vợ anh chưa nộp đơn ly hôn. Hôn nhân của hai người vẫn tồn tại trong suốt thời gian chấp hành án.

Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (các quy định về ly hôn, thời điểm chấm dứt hôn nhân khi ly hôn và khi vợ, chồng chết hoặc bị tuyên bố là đã chết).
- Bộ luật Dân sự 2015 (quy định về tuyên bố mất tích, tuyên bố chết).
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung) và quy định về Tòa án nhân dân khu vực từ 01/07/2025.
- Luật Hộ tịch 2014 (ghi chú việc ly hôn vào sổ hộ tịch).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Hôn nhân chấm dứt trong những trường hợp nào?
Có 3 trường hợp: vợ hoặc chồng chết; vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố là đã chết; hoặc Tòa án ra bản án, quyết định ly hôn đã có hiệu lực pháp luật.
Ly thân có phải là chấm dứt hôn nhân không?
Không. Ly thân chỉ là việc vợ chồng sống riêng, không có hiệu lực pháp lý chấm dứt hôn nhân. Hai bên vẫn là vợ chồng hợp pháp cho tới khi có bản án, quyết định ly hôn có hiệu lực hoặc một bên chết.
Tuyên bố mất tích có làm chấm dứt hôn nhân không?
Không. Mất tích khác với chết. Người vợ hoặc chồng của người mất tích có quyền yêu cầu ly hôn và Tòa án giải quyết cho ly hôn. Hôn nhân chấm dứt khi bản án có hiệu lực, hoặc khi người đó bị tuyên bố là đã chết.
Ly hôn xong khi nào mới được kết hôn với người khác?
Bạn có thể kết hôn khi đã có bản án, quyết định ly hôn có hiệu lực và đáp ứng các điều kiện kết hôn khác. Với phụ nữ, pháp luật hiện hành không quy định thời gian chờ bắt buộc sau ly hôn. Bạn nên xin xác nhận tình trạng hôn nhân khi làm thủ tục.
Nộp đơn ly hôn rồi nhưng chưa xử thì hôn nhân có chấm dứt không?
Không. Hôn nhân chỉ chấm dứt từ ngày bản án hoặc quyết định ly hôn của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Trong thời gian Tòa án đang giải quyết, hai bên vẫn là vợ chồng.
Hai vợ chồng thỏa thuận ly hôn bằng giấy tờ có được không?
Không. Ly hôn bắt buộc phải do Tòa án giải quyết. Giấy thỏa thuận chỉ có giá trị đối với các nội dung hợp pháp như phân chia tài sản, cấp dưỡng, nuôi con. Bạn có thể gửi thỏa thuận này cho Tòa trong hồ sơ thuận tình ly hôn.
Tóm lại, câu trả lời cho câu hỏi “hôn nhân không chấm dứt trong trường hợp nào sau đây” là mọi tình huống ngoài ba căn cứ luật định: ly thân, bỏ đi, mất tích, đi tù, mất năng lực hành vi, nộp đơn nhưng chưa có bản án hay tự thỏa thuận chia tay. Hôn nhân chỉ chấm dứt khi có người chết, bị tuyên bố chết hoặc bản án, quyết định ly hôn có hiệu lực.











