Pháp luật Việt Nam không có tội danh riêng cho hành vi “giữ giấy tờ của người khác”. Thông thường, người giữ giấy tờ bị xử phạt hành chính, ví dụ người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tùy thân của nhân viên bị phạt 20–25 triệu đồng (cá nhân) và phải trả lại giấy tờ. Chỉ khi kèm đe dọa, ép buộc, đòi nợ hoặc chiếm đoạt tài sản thì mới có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo tội danh khác.
Tóm tắt nhanh
- Giữ giấy tờ đơn thuần: chủ yếu bị phạt hành chính và buộc trả lại giấy tờ, chưa phải phạt tù.
- Người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ: phạt 20–25 triệu đồng (cá nhân), 40–50 triệu đồng (tổ chức).
- Giữ giấy tờ tùy thân của người giúp việc gia đình: phạt 10–15 triệu đồng (cá nhân), gấp đôi với tổ chức.
- Có thể bị xử lý hình sự khi giữ giấy tờ để ép lao động (Điều 297 BLHS) hoặc để uy hiếp, đòi nợ, chiếm đoạt tài sản (Điều 170 BLHS).
- Người dân bị giữ giấy tờ có quyền yêu cầu trả lại và phản ánh, tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền.
Giữ giấy tờ của người khác có bị phạt tù không?
Câu trả lời ngắn gọn là thường không. Bộ luật Hình sự không quy định một tội riêng cho việc giữ giấy tờ của người khác. Mức xử lý phụ thuộc vào mối quan hệ giữa hai bên và mục đích giữ:

- Quan hệ lao động (công ty giữ bằng cấp, căn cước của nhân viên; gia đình giữ giấy tờ của người giúp việc): bị xử phạt hành chính theo pháp luật về lao động.
- Chiếm đoạt, sử dụng trái phép thẻ căn cước, hộ chiếu của người khác: bị xử phạt hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự.
- Giữ giấy tờ để ép làm việc, đe dọa, đòi nợ, chiếm đoạt tiền hoặc tài sản: có thể bị xử lý hình sự về tội cưỡng bức lao động, cưỡng đoạt tài sản hoặc tội khác tùy tính chất.
Nói cách khác, bản thân việc “giữ” thường chỉ bị phạt tiền. Nhưng nếu việc giữ giấy tờ là công cụ để ép buộc người khác, hành vi có thể vượt ranh giới sang tội phạm.
Người sử dụng lao động giữ giấy tờ của nhân viên bị phạt bao nhiêu?
Bộ luật Lao động 2019 (Điều 17) cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động khi giao kết và thực hiện hợp đồng lao động. Lý do “quản lý hồ sơ”, “giữ cho an toàn” hay “làm tin” đều không phải ngoại lệ.
Từ ngày 10/9/2026, mức phạt được quy định tại Nghị định 283/2026/NĐ-CP, thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Về mức tiền, quy định mới giữ nguyên khung phạt cũ đối với hành vi này.
| Đối tượng bị giữ giấy tờ | Người vi phạm là cá nhân | Người vi phạm là tổ chức, doanh nghiệp | Biện pháp khắc phục |
|---|---|---|---|
| Người lao động (giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ bản chính) | 20–25 triệu đồng | 40–50 triệu đồng | Buộc trả lại bản chính giấy tờ đã giữ |
| Người giúp việc gia đình (giấy tờ tùy thân) | 10–15 triệu đồng | 20–30 triệu đồng | Buộc trả lại giấy tờ tùy thân |
Mức phạt đối với tổ chức bằng hai lần mức phạt đối với cá nhân. Nếu doanh nghiệp còn buộc người lao động đặt cọc bằng tiền hoặc tài sản để “bảo đảm thực hiện hợp đồng”, họ phải trả lại khoản tiền hoặc tài sản đó cùng tiền lãi theo quy định.
Lưu ý: Người lao động đồng ý để công ty giữ giấy tờ cũng không làm hành vi trở nên hợp pháp. Công ty chỉ được yêu cầu nộp bản sao hoặc xuất trình bản chính để đối chiếu. Khi xin việc, bạn cũng chỉ cần chuẩn bị hồ sơ hợp lệ, xem thêm giấy khám sức khỏe xin việc để biết cách làm đúng.
Ví dụ tình huống
Anh Nam trúng tuyển vào một công ty. Công ty yêu cầu anh nộp bản chính bằng đại học và căn cước “để lưu hồ sơ”, hứa trả khi nghỉ việc. Hành vi này vi phạm Bộ luật Lao động. Nếu bị lập biên bản, công ty có thể bị phạt 40–50 triệu đồng và buộc trả lại giấy tờ. Anh Nam có quyền đòi lại ngay, không cần chờ đến lúc nghỉ việc.
Giữ căn cước, hộ chiếu của người khác ngoài quan hệ lao động
Ngoài quan hệ lao động, việc chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép giấy tờ của người khác có thể bị xử phạt theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025, thay Nghị định 144/2021/NĐ-CP):
- Chiếm đoạt, sử dụng trái phép thẻ căn cước, căn cước công dân, căn cước điện tử của người khác: phạt tiền 2–4 triệu đồng.
- Chiếm đoạt, chiếm giữ trái phép hộ chiếu, giấy thông hành và giấy tờ có giá trị đi lại quốc tế: phạt tiền 500.000–2.000.000 đồng.
- Sử dụng giấy tờ của người khác trái pháp luật (ví dụ phiếu lý lịch tư pháp của người khác, xâm phạm đời tư): có thể bị phạt 7–10 triệu đồng đối với cá nhân.
Nếu bạn nhặt được giấy tờ của người khác, hãy trả lại cho chủ sở hữu hoặc giao cho Công an cấp xã/phường nơi gần nhất. Cố tình giữ lại, nhất là để sử dụng, có thể bị xử phạt. Nếu bạn là người bị mất giấy tờ, xem hướng dẫn đăng ký làm thẻ căn cước online và nơi làm căn cước để cấp lại.
Khi nào giữ giấy tờ bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Việc giữ giấy tờ chỉ trở thành vấn đề hình sự khi nó nằm trong một hành vi phạm tội cụ thể và đủ dấu hiệu cấu thành tội đó. Hai trường hợp thường gặp:
Tội cưỡng bức lao động (Điều 297 BLHS 2015, sửa đổi 2017)
Điều này quy định về hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác ép buộc người khác phải lao động. Giữ giấy tờ tùy thân không trả để buộc người lao động làm việc trái ý muốn được xem là một dạng “thủ đoạn khác”. Khung cơ bản có thể bị phạt tiền 50–200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù 6 tháng đến 3 năm, nếu thuộc một trong các trường hợp luật quy định (ví dụ đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, hoặc gây thương tích ở mức nhất định). Khung nặng nhất có thể lên đến 12 năm tù.
Tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 170 BLHS 2015)
Người nào đe dọa dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản thì bị phạt tù từ 1 đến 5 năm ở khung cơ bản; khung cao nhất lên đến 20 năm tù. Ví dụ: người cho vay giữ căn cước, giấy tờ xe của con nợ rồi đe dọa, ép viết giấy nhận nợ hoặc ép trả thêm tiền. Dù bên vay có thật sự nợ hay không, việc dùng thủ đoạn uy hiếp để đòi nợ vẫn có thể bị xử lý hình sự. Để giao dịch vay mượn rõ ràng, hợp pháp, bạn có thể tham khảo mẫu giấy ghi nợ, giấy vay tiền.
Cảnh báo: Ngoài hai tội trên, tùy tình tiết cụ thể, hành vi giữ giấy tờ còn có thể liên quan đến các tội khác (như bắt, giữ người trái pháp luật, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, sử dụng giấy tờ để lừa đảo). Việc định tội do cơ quan tiến hành tố tụng quyết định dựa trên toàn bộ hồ sơ vụ việc.
Giữ giấy tờ làm tin khi vay mượn, thuê mướn có được không?
Nhiều người quen để lại căn cước hoặc giấy tờ xe “làm tin” khi vay tiền, thuê nhà, thuê xe, thuê đồ. Về nguyên tắc, giấy tờ tùy thân gắn với nhân thân của mỗi người nên không phải là thứ để thế chấp, cầm cố tùy tiện. Dù người kia tự nguyện đưa, bên giữ vẫn có thể bị xem là vi phạm nếu không có căn cứ pháp luật cho phép.
Cách làm hợp pháp thay thế:
- Lập hợp đồng bằng văn bản rõ ràng về số tiền, thời hạn, lãi suất, trách nhiệm hai bên.
- Muốn có bảo đảm, dùng các biện pháp bảo đảm theo Bộ luật Dân sự 2015 như thế chấp, cầm cố tài sản, bảo lãnh, đặt cọc, với giấy tờ đầy đủ, đúng thủ tục.
- Chỉ chụp, sao giấy tờ để đối chiếu thông tin khi cần thiết, không giữ bản chính.
- Khi bên kia không trả nợ, khởi kiện ra Tòa án hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết, không tự ý đòi bằng cách đe dọa.
Lưu ý: Quyền bất khả xâm phạm về thân thể, danh dự, nhân phẩm của công dân được pháp luật bảo vệ. Việc ép buộc, khống chế người khác để đòi nợ là trái pháp luật. Bạn có thể đọc thêm về quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
Bị giữ giấy tờ trái phép thì phải làm gì?

- Bước 1: Yêu cầu trả lại giấy tờ. Nêu rõ yêu cầu bằng văn bản hoặc tin nhắn, email để có bằng chứng (ghi rõ thời gian, loại giấy tờ).
- Bước 2: Thu thập chứng cứ. Giữ hợp đồng, biên nhận, tin nhắn, ghi âm (nếu có), danh sách giấy tờ bị giữ, lời khai của người làm chứng.
- Bước 3: Phản ánh, khiếu nại, tố cáo. Với quan hệ lao động, bạn có thể gửi đơn đến cơ quan quản lý lao động ở địa phương hoặc UBND cấp xã. Nếu có dấu hiệu đe dọa, ép buộc, chiếm đoạt thì trình báo Công an cấp xã/phường hoặc cơ quan công an có thẩm quyền.
- Bước 4: Làm lại giấy tờ nếu cần. Trường hợp chưa đòi được mà cần dùng gấp, bạn có thể làm thủ tục cấp lại thẻ căn cước, đồng thời thông báo việc giấy tờ bị giữ để tránh bị lợi dụng. Bạn có thể tra cứu số căn cước công dân online khi cần thông tin số định danh.
Với người bị phạt hành chính do giữ giấy tờ, ngoài tiền phạt còn bị buộc trả lại giấy tờ đã giữ. Việc xử lý hành chính không loại trừ trách nhiệm dân sự (bồi thường thiệt hại nếu có) và trách nhiệm hình sự khi hành vi đủ dấu hiệu tội phạm.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Lao động 2019 (Điều 17 – hành vi người sử dụng lao động không được làm khi giao kết, thực hiện hợp đồng lao động; quy định về lao động là người giúp việc gia đình).
- Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (hiệu lực từ 10/9/2026, thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP).
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình (hiệu lực từ 15/12/2025, thay thế Nghị định 144/2021/NĐ-CP).
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025): Điều 170 (cưỡng đoạt tài sản), Điều 297 (cưỡng bức lao động).
- Bộ luật Dân sự 2015 (các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ).
- Luật Căn cước 2023.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Giữ căn cước công dân của người khác có bị đi tù không?
Chỉ giữ hoặc chiếm đoạt, sử dụng trái phép thẻ căn cước thường bị phạt hành chính 2–4 triệu đồng. Nếu việc giữ đi kèm đe dọa, ép buộc hoặc để chiếm đoạt tài sản, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo tội danh phù hợp.
Công ty giữ bằng đại học bản chính của nhân viên bị phạt thế nào?
Công ty bị phạt 40–50 triệu đồng và buộc trả lại bản chính. Cá nhân là người sử dụng lao động bị phạt 20–25 triệu đồng. Mức này áp dụng theo Nghị định 283/2026/NĐ-CP từ ngày 10/9/2026.
Người giúp việc tự nguyện đưa giấy tờ cho chủ nhà giữ thì có vi phạm không?
Vẫn có thể vi phạm. Quy định cấm giữ giấy tờ tùy thân của người lao động không có ngoại lệ dựa trên sự đồng ý hay lý do “giữ hộ”, “làm tin”. Chủ nhà có thể bị phạt 10–15 triệu đồng và buộc trả lại giấy tờ.
Cho vay tiền có được giữ giấy tờ của người vay để đảm bảo không?
Không nên giữ giấy tờ tùy thân của người vay. Nếu cần bảo đảm, hãy lập hợp đồng và dùng biện pháp bảo đảm hợp pháp theo Bộ luật Dân sự như thế chấp, cầm cố, bảo lãnh. Dùng giấy tờ để đe dọa, ép trả nợ có thể bị xử lý hình sự về tội cưỡng đoạt tài sản.
Nhặt được giấy tờ của người khác mà không trả có bị phạt không?
Bạn nên trả lại cho chủ sở hữu hoặc giao cho Công an cấp xã/phường. Cố tình chiếm giữ rồi sử dụng giấy tờ đó có thể bị xử phạt hành chính, và có thể nặng hơn nếu dùng vào việc lừa đảo hoặc chiếm đoạt tài sản.
Bị công ty giữ giấy tờ thì khiếu nại ở đâu?
Bạn có thể gửi đơn phản ánh đến cơ quan quản lý lao động ở địa phương hoặc UBND cấp xã nơi doanh nghiệp đặt trụ sở. Nếu có dấu hiệu đe dọa, khống chế, hãy trình báo cơ quan công an.
Tóm lại, giữ giấy tờ của người khác không đương nhiên bị phạt tù, nhưng không phải là hành vi vô hại. Phần lớn trường hợp bị phạt tiền từ vài trăm nghìn đến 50 triệu đồng và buộc trả lại giấy tờ. Khi hành vi gắn với đe dọa, cưỡng bức lao động hoặc chiếm đoạt tài sản, người vi phạm có thể phải đối mặt với trách nhiệm hình sự. Cách an toàn là chỉ nhận bản sao, lập hợp đồng rõ ràng và dùng các biện pháp bảo đảm hợp pháp.











