Đối tượng được miễn đăng ký nghĩa vụ quân sự mới nhất 2026

Theo Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2019 và 2025), người khuyết tật, người mắc bệnh hiểm nghèo, bệnh tâm thần hoặc bệnh mãn tính theo danh mục của Bộ Quốc phòng được miễn đăng ký nghĩa vụ quân sự. Đây là khái niệm khác với “miễn gọi nhập ngũ” (con liệt sĩ, con thương binh hạng một…) và “tạm hoãn gọi nhập ngũ” (đang học đại học, là lao động duy nhất…).

Phân biệt miễn đăng ký, miễn gọi nhập ngũ và tạm hoãn

Nhiều người gộp tất cả vào cụm “miễn nghĩa vụ quân sự” nhưng pháp luật chia thành các nhóm khác nhau, với hệ quả khác nhau.

Đối tượng được miễn đăng ký nghĩa vụ quân sự

Điều 14 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 quy định công dân thuộc các trường hợp sau được miễn đăng ký: người khuyết tật, người mắc bệnh hiểm nghèo, người mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh mãn tính theo quy định của pháp luật. Danh mục bệnh cụ thể nằm ở Mục III Phụ lục I Thông tư 105/2023/TT-BQP của Bộ Quốc phòng.

10 nhóm bệnh, tình trạng thuộc diện miễn đăng ký

1. Bệnh tâm thần (mã ICD-10 từ F20 đến F29).
2. Động kinh (G40).
3. Bệnh Parkinson (G20).
4. Mù một mắt (H54.4).
5. Điếc (H90).
6. Di chứng do lao xương khớp (B90.2).
7. Di chứng do phong (B92).
8. Các bệnh lý ác tính (u ác, bệnh máu ác tính).
9. Người nhiễm HIV.
10. Người khuyết tật mức độ đặc biệt nặng và nặng.

Thông tư 105/2023/TT-BQP đã được sửa đổi bởi Thông tư 106/2025/TT-BQP (hiệu lực 30/09/2025), chủ yếu về quy trình sơ tuyển, thẩm quyền theo mô hình chính quyền hai cấp và một số phụ lục. Mục III về bệnh miễn đăng ký vẫn là căn cứ để trạm y tế cấp xã phát hiện, lập danh sách và báo cáo Hội đồng nghĩa vụ quân sự cấp xã.

Đối tượng không được đăng ký nghĩa vụ quân sự

Khác với “được miễn”, đây là nhóm bị hạn chế do vi phạm pháp luật. Theo Điều 13 Luật NVQS 2015, công dân không được đăng ký nghĩa vụ quân sự nếu thuộc một trong các trường hợp:

• Đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; đang chấp hành hình phạt tù, cải tạo không giam giữ, quản chế; hoặc đã chấp hành xong hình phạt tù nhưng chưa được xóa án tích.
• Đang bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; hoặc bị đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc.
• Bị tước quyền phục vụ trong lực lượng vũ trang nhân dân.

Khi hết thời hạn áp dụng các biện pháp trên, công dân được đăng ký nghĩa vụ quân sự bình thường.

Đối tượng được miễn gọi nhập ngũ

Theo Điều 41 Luật NVQS 2015 (được hướng dẫn tại văn bản hợp nhất 36/VBHN-BQP ngày 22/08/2025 của Bộ Quốc phòng), các đối tượng sau được miễn gọi nhập ngũ trong thời bình:

• Con của liệt sĩ, con của thương binh hạng một.
• Một anh hoặc một em trai của liệt sĩ.
• Một con của thương binh hạng hai; một con của bệnh binh suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên; một con của người nhiễm chất độc da cam suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
• Người làm công tác cơ yếu không phải là quân nhân, Công an nhân dân.
• Cán bộ, công chức, viên chức, thanh niên xung phong được điều động đến công tác, làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn từ 24 tháng trở lên.

Các trường hợp tạm hoãn gọi nhập ngũ

Tạm hoãn chỉ có hiệu lực trong thời gian còn lý do. Các trường hợp thường gặp:

• Chưa đủ sức khỏe phục vụ tại ngũ theo kết luận của Hội đồng khám sức khỏe.
• Là lao động duy nhất phải trực tiếp nuôi dưỡng thân nhân không còn khả năng lao động hoặc chưa đến tuổi lao động; hoặc gia đình bị thiệt hại nặng về người và tài sản do tai nạn, thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm, có xác nhận của UBND cấp xã.
• Một con của bệnh binh, người nhiễm chất độc da cam suy giảm khả năng lao động từ 61% đến 80%.
• Có anh, chị hoặc em ruột đang phục vụ tại ngũ hoặc thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân.
• Người thuộc diện di dân, giãn dân trong 3 năm đầu đến các xã đặc biệt khó khăn theo dự án phát triển kinh tế – xã hội của Nhà nước.
• Đang học tại cơ sở giáo dục phổ thông, hoặc đang học đại học, cao đẳng hệ chính quy trong thời gian một khóa đào tạo.

Danh sách đầy đủ và điều kiện chi tiết của từng trường hợp được quy định tại Điều 41 Luật NVQS và văn bản hợp nhất nêu trên; bạn nên đối chiếu khi chuẩn bị hồ sơ.

Không đạt tiêu chuẩn tuyển quân: cận thị, BMI

Nhiều người tìm “miễn nghĩa vụ quân sự” thực ra muốn biết mình có đủ tiêu chuẩn nhập ngũ hay không. Hiện nay, Quân đội chỉ tuyển công dân sức khỏe loại 1, 2, 3 theo Thông tư 105/2023/TT-BQP. Thông tư 68/2025/TT-BQP (hiệu lực từ 01/07/2025) bổ sung các trường hợp không gọi nhập ngũ:

• Cận thị lớn hơn 1,5 đi-ốp; viễn thị ở mọi mức độ.
• Chỉ số BMI nhỏ hơn 18,0 hoặc lớn hơn 29,9.

Như vậy, cận đúng 1,5 đi-ốp trở xuống vẫn nằm trong diện có thể gọi nhập ngũ nếu các tiêu chuẩn khác đạt. Người nghiện ma túy, tiền chất ma túy cũng không được gọi nhập ngũ.

Ví dụ: Anh Nam, 19 tuổi, cận 2,0 đi-ốp, được Hội đồng khám sức khỏe khu vực kết luận không đủ điều kiện tuyển quân. Anh không phải “miễn đăng ký” mà là không được gọi nhập ngũ do không đạt tiêu chuẩn; anh vẫn đã có hồ sơ đăng ký nghĩa vụ quân sự tại xã.

Thủ tục xác định diện miễn hiện nay

Từ 01/07/2025, chính quyền địa phương hai cấp nên các việc trước đây do cấp huyện làm nay chủ yếu do cấp xã và cấp tỉnh đảm nhiệm. Quy trình thực tế như sau:

1. Bước 1: Đăng ký nghĩa vụ quân sự lần đầu khi đủ 17 tuổi, trực tuyến hoặc trực tiếp tại cơ quan đăng ký (Ban Chỉ huy quân sự cấp xã). Khi thay đổi tình trạng sức khỏe, trình độ, nơi làm việc… phải đăng ký bổ sung.
2. Bước 2: Khi được gọi sơ tuyển, bạn mang giấy tờ tùy thân, hồ sơ bệnh án, giấy xác nhận khuyết tật hoặc giấy tờ chứng minh diện chính sách. Trạm y tế cấp xã sơ tuyển và phát hiện người thuộc bệnh miễn đăng ký.
3. Bước 3: Ban Chỉ huy quân sự cấp xã lập danh sách công dân thuộc diện miễn đăng ký, báo cáo Hội đồng nghĩa vụ quân sự cấp xã. Kết quả sơ tuyển, phân loại sức khỏe được công khai tại cổng thông tin và niêm yết tại trụ sở UBND cấp xã.
4. Bước 4: Với diện tạm hoãn, miễn gọi nhập ngũ: Hội đồng nghĩa vụ quân sự cấp xã xét, danh sách được công khai; Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định tạm hoãn và miễn gọi nhập ngũ theo Điều 41.

Khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự được tổ chức từ ngày 01/11 đến hết ngày 31/12 hằng năm, do Hội đồng khám sức khỏe khu vực thực hiện. Nếu hết thời hạn công khai mà bạn không nộp giấy tờ chứng minh, Hội đồng có thể không xét; vì vậy hãy nộp sớm.

Khi làm việc với cơ quan nhà nước bạn cần giấy tờ tùy thân còn hiệu lực, xem hướng dẫn làm căn cước ở đâu. Nếu đang ở nơi khác với nơi thường trú, nên tìm hiểu đăng ký tạm trú online để việc đăng ký, thông báo thuận tiện hơn. Một số trường hợp cần giấy tờ như giấy xác nhận nhân thân hoặc sơ yếu lý lịch có chứng thực.

Trốn tránh nghĩa vụ quân sự bị xử lý thế nào?

Trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự là hành vi bị nghiêm cấm. Tùy tính chất, mức độ, người vi phạm bị xử phạt vi phạm hành chính, hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025). Việc làm giả hồ sơ bệnh án, giấy tờ để được miễn còn có thể bị xử lý riêng về hành vi làm giả, sử dụng giấy tờ giả.

Cách hợp pháp duy nhất là xin xác định diện miễn, tạm hoãn hoặc không đủ tiêu chuẩn dựa trên giấy tờ, kết quả khám thật, qua Hội đồng nghĩa vụ quân sự và Hội đồng khám sức khỏe có thẩm quyền. Nếu không đồng ý với kết luận, bạn có quyền khiếu nại, tố cáo theo pháp luật.

Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Quy định có thể được sửa đổi, hướng dẫn mới trong các đợt tuyển quân hằng năm; hãy đối chiếu văn bản hiện hành hoặc thông báo của UBND cấp xã nơi bạn đăng ký.

Câu hỏi thường gặp

Tóm lại, “miễn nghĩa vụ quân sự” gồm nhiều lớp: miễn đăng ký vì bệnh, khuyết tật; miễn gọi nhập ngũ vì diện chính sách; tạm hoãn vì hoàn cảnh; và không đủ tiêu chuẩn tuyển quân. Bạn nên xác định đúng mình thuộc nhóm nào, chuẩn bị giấy tờ thật và làm việc với UBND cấp xã trước khi đợt khám sức khỏe hằng năm diễn ra.