Điều 163 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) 2015 quy định thẩm quyền điều tra vụ án hình sự. Điều luật cho biết cơ quan nào được điều tra loại tội phạm nào: Cơ quan điều tra của Công an nhân dân, của Quân đội nhân dân hay của Viện kiểm sát. Điều luật cũng quy định điều tra theo lãnh thổ và phân cấp. Từ 01/07/2025, khoản 5 đã được sửa để bỏ cấp huyện.
Tóm tắt nhanh
- Điều 163 BLTTHS 2015 có tên là “Thẩm quyền điều tra”, gồm 5 khoản.
- Cơ quan điều tra của Công an nhân dân điều tra mọi tội phạm, trừ tội thuộc thẩm quyền của Cơ quan điều tra trong Quân đội và của Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
- Tội phạm xảy ra ở đâu, cơ quan điều tra ở nơi đó điều tra. Nếu không xác định được nơi xảy ra thì xét nơi phát hiện tội phạm, nơi bị can cư trú hoặc nơi bị bắt.
- Luật số 99/2025/QH15 (hiệu lực 01/07/2025) sửa điểm a, điểm b khoản 5: Cơ quan điều tra cấp huyện không còn, thay bằng cơ quan điều tra cấp tỉnh.
- Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) mới chỉ ở giai đoạn dự thảo, chưa có hiệu lực. Điều 163 hiện hành vẫn áp dụng.
Điều 163 BLTTHS quy định gì?
Điều 163 nằm trong phần quy định chung về điều tra vụ án hình sự. Điều luật không nói về trình tự điều tra như hỏi cung hay khám xét. Nó trả lời một câu hỏi có trước các hoạt động đó: ai có quyền điều tra vụ án này?

Điều luật xác định thẩm quyền theo ba tiêu chí:
- Loại cơ quan điều tra: Công an nhân dân, Quân đội nhân dân hoặc Viện kiểm sát.
- Lãnh thổ: tội phạm xảy ra ở địa phận nào.
- Cấp điều tra: tội phạm thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nào.
Việc điều tra đúng thẩm quyền rất quan trọng. Kết quả điều tra là cơ sở để Viện kiểm sát truy tố và Tòa án xét xử. Nếu cơ quan không có thẩm quyền tiến hành điều tra, các quyết định và tài liệu điều tra có thể bị xem xét lại về tính hợp pháp.
Nội dung từng khoản của Điều 163
Khoản 1: Cơ quan điều tra của Công an nhân dân
Cơ quan điều tra của Công an nhân dân điều tra tất cả các tội phạm. Ngoại lệ là các tội thuộc thẩm quyền của Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân và Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Vì vậy phần lớn vụ án hình sự trong đời sống do Công an điều tra, ví dụ trộm cắp, cố ý gây thương tích, lừa đảo, ma túy hay tai nạn giao thông.
Khoản 2: Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân
Cơ quan này điều tra các tội phạm thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án quân sự. Đó chủ yếu là tội phạm do quân nhân tại ngũ và những người khác theo luật định thực hiện.
Khoản 3: Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát
Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự trung ương điều tra hai nhóm tội. Nhóm thứ nhất là tội xâm phạm hoạt động tư pháp. Nhóm thứ hai là tội phạm về tham nhũng, chức vụ quy định tại Chương XXIII và Chương XXIV Bộ luật Hình sự, xảy ra trong hoạt động tư pháp. Người phạm tội phải là cán bộ, công chức thuộc cơ quan điều tra, Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan thi hành án, hoặc người có thẩm quyền tiến hành hoạt động tư pháp.
Khoản 4: Điều tra theo lãnh thổ
Cơ quan điều tra có thẩm quyền điều tra các vụ án mà tội phạm xảy ra trên địa phận của mình. Có hai trường hợp đặc biệt:
- Tội phạm được thực hiện ở nhiều nơi khác nhau.
- Không xác định được địa điểm xảy ra tội phạm.
Khi đó, cơ quan điều tra nơi phát hiện tội phạm, nơi bị can cư trú hoặc nơi bị can bị bắt có thẩm quyền điều tra.
Khoản 5: Phân cấp thẩm quyền điều tra
Khoản 5 phân cấp việc điều tra dựa trên thẩm quyền xét xử của Tòa án. Sau khi sửa đổi năm 2025, nội dung chính như sau:
- Điểm a: Cơ quan điều tra cấp tỉnh điều tra tội phạm thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân cấp tỉnh và Tòa án nhân dân khu vực.
- Điểm b: Cơ quan điều tra quân sự khu vực điều tra tội phạm thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án quân sự khu vực. Cơ quan điều tra quân sự cấp quân khu điều tra tội phạm thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án quân sự cấp quân khu. Cơ quan này cũng có thể điều tra vụ án thuộc cấp khu vực nếu thấy cần trực tiếp điều tra.
- Điểm c: Cơ quan điều tra Bộ Công an và Cơ quan điều tra Bộ Quốc phòng điều tra vụ án về tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp, liên quan đến nhiều quốc gia, nếu thấy cần trực tiếp điều tra.
Lưu ý: Phần trên là diễn giải để bạn dễ nắm nội dung. Khi trích dẫn trong văn bản chính thức, hãy đối chiếu với toàn văn BLTTHS 2015 đã được sửa đổi bởi Luật số 99/2025/QH15.
Điều 163 thay đổi thế nào từ 01/07/2025?
Quốc hội thông qua Luật số 99/2025/QH15 ngày 27/06/2025, sửa đổi, bổ sung một số điều của BLTTHS. Luật có hiệu lực từ 01/07/2025, cùng lúc mô hình chính quyền địa phương hai cấp bắt đầu vận hành. Nội dung này tác động trực tiếp đến Điều 163.
| Nội dung | Trước 01/07/2025 | Từ 01/07/2025 |
|---|---|---|
| Tổ chức Cơ quan điều tra | 3 cấp: Bộ – tỉnh – huyện | 2 cấp: Bộ – tỉnh |
| Cơ quan điều tra địa phương | Cơ quan điều tra cấp huyện điều tra tội thuộc xét xử của Tòa án cấp huyện | Cơ quan điều tra cấp tỉnh điều tra tội thuộc xét xử của Tòa án cấp tỉnh và Tòa án khu vực |
| Tòa án sơ thẩm | Tòa án nhân dân cấp huyện | Tòa án nhân dân khu vực |
| Công an cấp xã | Chỉ làm một số hoạt động ban đầu theo luật định | Trưởng/Phó trưởng Công an cấp xã là Điều tra viên trung cấp, cao cấp có thể được phân công khởi tố, điều tra tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng trên địa bàn |
Điểm mới đáng chú ý là vai trò của Công an cấp xã. Theo luật sửa đổi, Điều tra viên trung cấp hoặc cao cấp giữ chức Trưởng hoặc Phó trưởng Công an cấp xã được phân công điều tra tội ít nghiêm trọng và tội nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn xã. Họ có một số nhiệm vụ, quyền hạn như Thủ trưởng Cơ quan điều tra, nhưng không được ra quyết định áp dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt.
Lưu ý: Nhiều bài viết cũ vẫn ghi “Cơ quan điều tra cấp huyện” hoặc “Tòa án nhân dân cấp huyện”. Cách ghi đó chỉ đúng với giai đoạn trước 01/07/2025.
Cách xác định cơ quan có thẩm quyền điều tra
Bạn có thể xác định theo các bước sau:

- Bước 1: Xác định loại tội phạm và người phạm tội. Tội thông thường thuộc Công an. Tội phạm do quân nhân thực hiện thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án quân sự thì do Cơ quan điều tra trong Quân đội điều tra. Tội xâm phạm hoạt động tư pháp, tham nhũng, chức vụ trong hoạt động tư pháp thì xét Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát.
- Bước 2: Xác định nơi xảy ra tội phạm. Nếu rõ ràng, cơ quan điều tra ở địa phận đó có thẩm quyền.
- Bước 3: Nếu tội phạm xảy ra nhiều nơi hoặc không rõ nơi xảy ra, xét nơi phát hiện tội phạm, nơi bị can cư trú hoặc nơi bị bắt.
- Bước 4: Xác định cấp điều tra dựa trên thẩm quyền xét xử của Tòa án. Tội thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án khu vực hoặc Tòa án cấp tỉnh thì Cơ quan điều tra cấp tỉnh điều tra. Cơ quan điều tra cấp Bộ chỉ trực tiếp điều tra trong các trường hợp luật quy định.
Ví dụ: Anh A trộm cắp tài sản tại một xã thuộc tỉnh X. Tội này thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân khu vực. Theo nguyên tắc lãnh thổ, cơ quan điều tra Công an tỉnh X có thẩm quyền điều tra. Nếu Trưởng Công an xã là Điều tra viên trung cấp, người này có thể được phân công tiến hành khởi tố và điều tra vụ việc ít nghiêm trọng, đơn giản trên địa bàn.
Với các hành vi bị coi là tội phạm, bạn nên biết trước hậu quả pháp lý. Chẳng hạn, bạn có thể xem thêm trồng bao nhiêu cây cần sa thì bị bắt hoặc sử dụng bóng cười có vi phạm không. Hai bài này cho thấy ranh giới giữa xử phạt hành chính và trách nhiệm hình sự. Ranh giới đó quyết định việc vụ việc có được khởi tố và điều tra theo BLTTHS hay không.
Điều tra sai thẩm quyền và tranh chấp thẩm quyền
Khi có tranh chấp về thẩm quyền điều tra thì ai giải quyết?
Theo BLTTHS, khi các cơ quan điều tra tranh chấp về thẩm quyền, Viện kiểm sát có trách nhiệm giải quyết. Quy định này giúp vụ án không bị đùn đẩy hoặc chồng chéo, và bảo đảm việc điều tra diễn ra kịp thời.
Quyền của người bị bắt, bị tạm giữ, bị can
Dù cơ quan nào điều tra, mọi hoạt động tố tụng phải tôn trọng quyền con người. Bạn có thể tìm hiểu thêm trong bài quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân. Người bị buộc tội có quyền nhờ người bào chữa, quyền khiếu nại và tố cáo đối với quyết định, hành vi tố tụng của người có thẩm quyền.
Cảnh báo: Mang công cụ hỗ trợ hoặc vật dụng nguy hiểm vì cho rằng để “tự vệ” có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí xử lý hình sự tùy mức độ. Bạn nên đọc mang vũ khí nào để tự vệ mà không vi phạm pháp luật trước khi quyết định.
Dự thảo BLTTHS sửa đổi có làm đổi Điều 163 không?
Quốc hội đang xem xét dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Theo báo cáo mới nhất, dự thảo gồm khoảng 528 điều và dự kiến trình Quốc hội ở kỳ họp tới. Dự thảo tập trung vào tố tụng điện tử, chế định tự nguyện nhận tội, thủ tục rút gọn và xử lý vật chứng, tài sản. Dự thảo cũng đề xuất quy định rõ hơn thẩm quyền điều tra của Công an cấp xã.
Tính đến tháng 10/2026, dự thảo chưa được thông qua và chưa có hiệu lực. Vì vậy người đọc vẫn áp dụng Điều 163 BLTTHS 2015 đã sửa đổi bởi Luật số 99/2025/QH15. Nếu Bộ luật mới được ban hành, số điều, nội dung và thời điểm hiệu lực sẽ do văn bản chính thức quy định.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13, Điều 163 (Thẩm quyền điều tra).
- Luật số 99/2025/QH15 ngày 27/06/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự (hiệu lực từ 01/07/2025).
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025), Chương XXIII và Chương XXIV.
- Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự và các văn bản liên quan đến tổ chức Cơ quan điều tra.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Điều 163 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định về nội dung gì?
Điều 163 BLTTHS 2015 quy định về thẩm quyền điều tra vụ án hình sự. Điều luật phân định giữa Cơ quan điều tra của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân và Viện kiểm sát. Đồng thời, điều luật quy định điều tra theo lãnh thổ và phân cấp theo thẩm quyền xét xử của Tòa án.
Cơ quan điều tra cấp huyện còn không?
Không. Từ 01/07/2025, Luật số 99/2025/QH15 sửa khoản 5 Điều 163, tổ chức Cơ quan điều tra còn hai cấp là cấp Bộ và cấp tỉnh. Cơ quan điều tra cấp tỉnh điều tra tội phạm thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án cấp tỉnh và Tòa án khu vực.
Công an xã có được điều tra vụ án hình sự không?
Có, nhưng giới hạn. Trưởng hoặc Phó trưởng Công an cấp xã là Điều tra viên trung cấp hoặc cao cấp có thể được phân công khởi tố, điều tra tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn xã. Họ không có quyền quyết định áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt.
Không xác định được nơi xảy ra tội phạm thì cơ quan nào điều tra?
Cơ quan điều tra nơi phát hiện tội phạm, nơi bị can cư trú hoặc nơi bị can bị bắt có thẩm quyền điều tra. Quy định này cũng áp dụng khi tội phạm được thực hiện ở nhiều nơi khác nhau.
Điều 163 BLTTHS có phải là điều 163 Bộ luật Hình sự không?
Không. Đây là hai bộ luật khác nhau. BLTTHS quy định trình tự, thủ tục giải quyết vụ án hình sự. Bộ luật Hình sự quy định tội phạm và hình phạt. Số điều giống nhau chỉ là trùng hợp, nên bạn cần ghi rõ tên bộ luật khi trích dẫn.
Tóm lại, Điều 163 BLTTHS là điều luật nền tảng để xác định ai có quyền điều tra một vụ án hình sự. Sau sửa đổi có hiệu lực từ 01/07/2025, cơ quan điều tra địa phương chỉ còn cấp tỉnh, còn Công an cấp xã được giao thêm nhiệm vụ trong các vụ việc đơn giản. Khi tra cứu, bạn nên lưu ý các tài liệu cũ nhắc đến “cấp huyện” đã không còn phù hợp.











