Có, nhưng có điều kiện. Khi ly hôn, nếu cha mẹ không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định ai trực tiếp nuôi con dựa trên quyền lợi mọi mặt của con. Con từ đủ 7 tuổi trở lên thì Tòa án bắt buộc phải xem xét nguyện vọng của con, nhưng ý muốn đó không tự động quyết định kết quả. Con dưới 36 tháng tuổi thường được giao cho mẹ trực tiếp nuôi.
Tóm tắt nhanh
- Cha mẹ được tự thỏa thuận con ở với ai; không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định.
- Con từ đủ 7 tuổi: Tòa án phải xem xét nguyện vọng ở với cha hay mẹ.
- Con dưới 36 tháng tuổi: giao cho mẹ, trừ khi mẹ không đủ điều kiện hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
- Người không trực tiếp nuôi vẫn phải cấp dưỡng và có quyền thăm nom con.
- Sau này có thể yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi nếu có căn cứ.
Con có quyền chọn ở với cha hoặc mẹ không?
Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 không trao cho con quyền “tự quyết” mà quy định theo hai tầng:
- Cha mẹ thỏa thuận trước: vợ chồng được tự thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên sau ly hôn. Thỏa thuận phải bảo đảm lợi ích của con.
- Không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định: Tòa giao con cho một bên trực tiếp nuôi, căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Nếu con từ đủ 7 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.
Nói cách khác, ý kiến của con là yếu tố bắt buộc phải được lắng nghe, nhưng không phải yếu tố duy nhất. Trên thực tế, con càng lớn thì mong muốn của con càng có trọng lượng. Tuy vậy, nếu bên con chọn không đủ điều kiện nuôi dưỡng, Tòa án vẫn có thể quyết định khác để bảo vệ con.
Con dưới 7 tuổi có được hỏi ý kiến không?
Luật chỉ bắt buộc lấy nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi. Với trẻ nhỏ hơn, Tòa án đánh giá chủ yếu dựa trên độ tuổi, sự gắn bó và khả năng chăm sóc thực tế của mỗi bên.
Lưu ý: Việc hỏi ý kiến trẻ do Thẩm phán thực hiện theo cách thân thiện, phù hợp với trẻ. Cha mẹ không nên dạy trước, ép buộc hay lôi kéo con vì có thể gây bất lợi cho chính mình khi Tòa đánh giá.
Con dưới 36 tháng tuổi ở với ai?
Đây là trường hợp nhiều người tìm kiếm với cụm “ở với mẹ”. Luật quy định con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi. Có hai ngoại lệ:
- Người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con (ví dụ bệnh nặng, không có chỗ ở ổn định, có hành vi gây nguy hại cho con).
- Cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Với con từ đủ 36 tháng tuổi, luật không ưu tiên mẹ hay cha. Tòa án xem xét điều kiện thực tế của từng bên. Vì vậy, “con trên 3 tuổi mặc định ở với mẹ” là cách hiểu chưa đúng.
Tuổi của con được tính tại thời điểm Tòa án giải quyết vụ việc, không phải thời điểm nộp đơn. Quy trình nộp đơn và giấy tờ cần chuẩn bị có trong bài thủ tục ly hôn cần giấy tờ gì và nộp ở đâu.
Tòa án căn cứ vào đâu để giao con?
Nguyên tắc cốt lõi là lợi ích tốt nhất của con. Hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TANDTC (Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, hiệu lực từ 01/07/2024) nêu các yếu tố Tòa án thường đánh giá. Bạn có thể hình dung qua bảng sau:
| Yếu tố | Tòa án thường xem xét |
|---|---|
| An toàn cho con | Ai bảo vệ con tốt hơn trước nguy cơ bạo lực, xâm hại, bỏ bê |
| Sự gắn bó | Con quen sống, sinh hoạt và thân thiết với ai hơn |
| Sự quan tâm thực tế | Ai thường đưa đón, lo việc học, chăm sóc khi con ốm trước khi ly hôn |
| Điều kiện nuôi dưỡng | Thu nhập, chỗ ở, thời gian, sức khỏe, đạo đức, nếp sống của mỗi bên |
| Ổn định cuộc sống | Việc học, môi trường sống của con có bị xáo trộn nhiều không |
| Tạo điều kiện cho bên kia | Ai không cản trở con gặp cha hoặc mẹ còn lại |
| Nguyện vọng của con | Bắt buộc xem xét nếu con từ đủ 7 tuổi |
Thu nhập cao hơn không đương nhiên giúp bạn được nuôi con. Bên không nuôi vẫn phải cấp dưỡng nên chênh lệch kinh tế phần nào được bù đắp.
Lưu ý: Anh chị em ruột thường được cân nhắc để không tách rời nhau, trừ khi có lý do chính đáng vì lợi ích của các con.
Quyền và nghĩa vụ của bên không trực tiếp nuôi con
Sau ly hôn, cha mẹ vẫn là cha mẹ. Người không trực tiếp nuôi con vẫn có các quyền và nghĩa vụ sau:
- Cấp dưỡng: có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên, và con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động, không có tài sản để tự nuôi mình. Mức cấp dưỡng do hai bên thỏa thuận; nếu không được thì Tòa án quyết định dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con.
- Thăm nom, chăm sóc, giáo dục con: có quyền này và không ai được cản trở.
Ngược lại, lợi dụng việc thăm nom để trốn tránh nghĩa vụ hoặc gây ảnh hưởng xấu đến con có thể bị Tòa án hạn chế quyền.
Cảnh báo: Việc giữ con, không cho bên kia gặp con hoặc cố tình trốn tránh cấp dưỡng không làm thay đổi quyết định của Tòa. Bên vi phạm có thể bị yêu cầu thi hành án, thậm chí bị Tòa xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi.
Nếu con sống với một bên, bạn cũng cần lưu ý việc đăng ký cư trú cho con. Xem thêm hướng dẫn đăng ký tạm trú online khi con chuyển chỗ ở.
Có thể thay đổi người trực tiếp nuôi con không?
Có. Bản án ly hôn không “khóa” vĩnh viễn. Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được xem xét trong hai trường hợp:
- Cha mẹ thỏa thuận thay đổi, và thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của con.
- Người trực tiếp nuôi không còn đủ điều kiện để bảo đảm việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Cha, mẹ, người thân thích, cơ quan hoặc tổ chức có liên quan có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết. Đây cũng là cách để một đứa trẻ lớn lên và có mong muốn khác đi, được xem xét lại nguyện vọng thông qua yêu cầu hợp pháp, thay vì tự ý chuyển nhà.
Trường hợp chỉ một bên muốn ly hôn và hai bên chưa thống nhất về con, bạn nên đọc thêm ly hôn đơn phương cần những điều kiện gì. Nếu cần soạn đơn, có thể tham khảo mẫu đơn ly hôn viết tay theo quy định mới.
Tình huống thực tế
Tình huống 1: Con 2 tuổi, bố muốn nuôi
Anh A và chị B ly hôn, con 2 tuổi. Anh A có thu nhập cao hơn và muốn nuôi con. Vì con dưới 36 tháng, về nguyên tắc con được giao cho chị B. Anh A chỉ có cơ sở khi chứng minh được chị B không đủ điều kiện nuôi dưỡng, hoặc hai bên có thỏa thuận khác vì lợi ích của con.
Tình huống 2: Con 9 tuổi muốn ở với bố
Bé C 9 tuổi nói muốn ở với bố. Thẩm phán phải lắng nghe ý kiến này. Tuy nhiên, nếu người bố thường xuyên đi công tác, không có người chăm sóc, trong khi mẹ gắn bó và lo việc học của con, Tòa có thể vẫn giao con cho mẹ. Nếu hoàn cảnh bố ổn định, ý nguyện của con sẽ là yếu tố có sức nặng.
Tình huống 3: Con 16 tuổi muốn đổi sang ở với mẹ
Con đã ở với bố từ khi ly hôn nhưng nay muốn sống với mẹ. Cha mẹ có thể thỏa thuận thay đổi. Nếu bố không đồng ý, mẹ có thể gửi yêu cầu lên Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền, kèm chứng cứ chứng minh việc thay đổi có lợi cho con.
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (Luật số 52/2014/QH13), các quy định về quyền nuôi con, quyền và nghĩa vụ của cha mẹ sau ly hôn, thay đổi người trực tiếp nuôi con và cấp dưỡng.
- Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC (hiệu lực từ 01/07/2024) hướng dẫn áp dụng pháp luật trong giải quyết vụ việc hôn nhân và gia đình.
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung) và quy định về tổ chức Tòa án nhân dân khu vực từ 01/07/2025.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026. Bài viết mang tính phổ biến pháp luật, không thay thế ý kiến của cơ quan có thẩm quyền trong từng vụ việc cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Con 7 tuổi chọn ở với mẹ thì Tòa có bắt buộc làm theo không?
Không bắt buộc. Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi, nhưng vẫn quyết định dựa trên quyền lợi mọi mặt của con. Nếu mẹ có đủ điều kiện và con gắn bó, nguyện vọng đó thường được chấp nhận.
Con trên 3 tuổi có mặc định ở với mẹ không?
Không. Quy định ưu tiên mẹ chỉ áp dụng với con dưới 36 tháng tuổi. Với con từ đủ 36 tháng, cha mẹ thỏa thuận; nếu không được thì Tòa án xét điều kiện thực tế của từng bên.
Con ở với mẹ thì bố có phải cấp dưỡng không?
Có. Người không trực tiếp nuôi con vẫn phải cấp dưỡng cho con chưa thành niên. Mức cấp dưỡng do hai bên thỏa thuận hoặc do Tòa án quyết định theo thu nhập, khả năng của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con.
Mẹ nuôi con có được cấm bố thăm con không?
Không. Người không trực tiếp nuôi có quyền thăm nom con và không ai được cản trở. Hành vi cản trở có thể là căn cứ để Tòa xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi.
Ly hôn xong, con có thể xin chuyển sang ở với cha hoặc mẹ còn lại không?
Có thể, thông qua thỏa thuận của cha mẹ hoặc yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi khi bên đang nuôi không còn đủ điều kiện. Con tự ý chuyển đi không làm thay đổi bản án đã có hiệu lực.
Tóm lại, con có thể bày tỏ mong muốn ở với mẹ hay cha, và từ đủ 7 tuổi, mong muốn đó phải được Tòa án xem xét. Tuy vậy, người quyết định cuối cùng vẫn là cha mẹ (qua thỏa thuận) hoặc Tòa án, với tiêu chí duy nhất là lợi ích tốt nhất của con. Chuẩn bị chứng cứ về điều kiện chăm sóc thực tế sẽ giúp bạn có lập luận vững hơn khi cần.
