Cháu nội có được hưởng thừa kế không? Quy định mới 2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Cháu nội có được hưởng thừa kế không? Quy định mới 2026

Có. Cháu nội được hưởng di sản của ông bà nội trong ba trường hợp: được ghi tên trong di chúc hợp pháp; được thừa kế thế vị khi cha hoặc mẹ của cháu chết trước hoặc chết cùng thời điểm với ông bà; hoặc thuộc hàng thừa kế thứ hai khi không còn ai ở hàng thứ nhất. Nếu cha mẹ cháu còn sống và ông bà không lập di chúc, cháu thường chưa có phần.

Tóm tắt nhanh

  • Có di chúc hợp pháp: cháu nội hưởng đúng phần ông bà để lại cho mình.
  • Không có di chúc, cha/mẹ cháu mất trước ông bà: cháu nhận phần mà cha/mẹ cháu đáng lẽ được hưởng (thừa kế thế vị, Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015).
  • Không có di chúc, cha/mẹ cháu còn sống: cháu chưa được chia, vì cha/mẹ thuộc hàng thừa kế thứ nhất.
  • Hàng thừa kế thứ hai: cháu nội chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng thứ nhất.
  • Thuế: nhận thừa kế bất động sản giữa ông bà nội và cháu nội thuộc diện miễn thuế thu nhập cá nhân.

Khi nào cháu nội được hưởng thừa kế?

Bộ luật Dân sự 2015 chia thừa kế thành hai hình thức: theo di chúc và theo pháp luật. Với cháu nội (con của con trai ông bà), quyền hưởng di sản phát sinh trong ba tình huống sau.

Tóm tắt nhanh: Cháu nội có được hưởng thừa kế không? Quy định mới 2026
Tóm tắt nhanh – Cháu nội có được hưởng thừa kế không? Quy định mới 2026
Khi nào cháu nội được hưởng thừa kế? (3 bước) – Cháu nội có được hưởng thừa kế không? Quy định mới 2026
Sơ đồ: Khi nào cháu nội được hưởng thừa kế?
  1. Tình huống 1 – Có di chúc: ông bà nội lập di chúc hợp pháp và ghi cháu là người được hưởng. Cháu nhận theo ý chí của người để lại di sản.
  2. Tình huống 2 – Thế vị: không có di chúc (hoặc phần di chúc không có hiệu lực), cha hoặc mẹ ruột của cháu đã mất trước hoặc mất cùng lúc với ông bà. Cháu thay cha/mẹ nhận phần di sản.
  3. Tình huống 3 – Hàng thừa kế thứ hai: không có di chúc và hàng thừa kế thứ nhất của ông bà không còn ai (đã chết, từ chối nhận di sản hoặc không được quyền hưởng). Cháu nội được hưởng ở hàng thứ hai.

Lưu ý: Quy định trên áp dụng như nhau cho cháu nội và cháu ngoại. Cháu ngoại hưởng di sản của ông bà ngoại theo cùng cách.

Cháu nội thuộc hàng thừa kế nào?

Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 chia người thừa kế theo pháp luật thành ba hàng. Người ở hàng sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước. Những người cùng hàng được chia phần bằng nhau.

Hàng Gồm những ai (với di sản của ông bà nội)
Hàng thứ nhất Vợ/chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết
Hàng thứ hai Ông bà nội, ông bà ngoại, anh chị em ruột của người chết và cháu ruột mà người chết là ông bà nội hoặc ông bà ngoại
Hàng thứ ba Cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì; chắt ruột mà người chết là cụ

Như vậy, cha/mẹ của cháu nội là con của ông bà, thuộc hàng thứ nhất. Cháu nội thuộc hàng thứ hai. Khi cha hoặc mẹ cháu còn sống, hàng thứ nhất vẫn còn người nên cháu chưa được chia.

Thừa kế thế vị của cháu nội

Thừa kế thế vị là gì?

Theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015, nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản, thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống. Nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng thời điểm, chắt được hưởng phần đó.

Điều kiện để cháu nội được thế vị

  • Cha hoặc mẹ ruột của cháu (con của ông bà) chết trước hoặc chết cùng thời điểm với ông bà.
  • Cháu còn sống vào thời điểm mở thừa kế, hoặc đã thành thai trước đó và sinh ra còn sống.
  • Di sản được chia theo pháp luật. Thừa kế thế vị chỉ phát sinh khi chia theo pháp luật, không phát sinh từ di chúc.

Phần của cháu nội thế vị được tính thế nào?

Cháu thế vị nhận đúng một suất bằng phần của cha/mẹ cháu. Nếu có nhiều cháu cùng thế vị một người, các cháu chia đều suất đó với nhau, không mỗi cháu một suất.

Lưu ý: Con từ chối nhận di sản không phải là “chết trước”. Khi đó cháu không được thế vị, mà chỉ có thể hưởng ở hàng thứ hai nếu hàng thứ nhất không còn ai.

Cháu nội hưởng thừa kế theo di chúc

Ông bà có quyền để lại tài sản cho bất kỳ ai, kể cả cháu nội. Khi di chúc hợp pháp, cháu nhận đúng phần ghi trong di chúc, kể cả khi cha mẹ cháu còn sống.

Có hai điểm cần chú ý:

  • Người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc: theo Điều 644, con chưa thành niên, cha mẹ, vợ/chồng của người chết và con thành niên không có khả năng lao động vẫn được hưởng ít nhất hai phần ba một suất theo pháp luật. Phần này được trừ vào di sản trước khi chia theo di chúc, nên ông bà không thể cho hết cho cháu.
  • Phần di chúc không có hiệu lực: nếu ông bà để tài sản cho con trai nhưng người này chết trước, phần đó được chia theo pháp luật. Lúc này cháu có thể nhận qua thừa kế thế vị.

Ví dụ chia di sản thực tế

Ví dụ 1: Cha cháu mất trước ông nội

Ông Hùng mất năm 2026, không để lại di chúc, di sản là căn nhà trị giá 1,2 tỷ đồng. Ông có vợ (bà Lan), hai con là anh An (còn sống) và anh Bình (mất năm 2022). Anh Bình có hai con là Minh và Quân.

  • Hàng thứ nhất gồm bà Lan, anh An và phần của anh Bình (do hai cháu thế vị): chia thành 3 suất.
  • Mỗi suất là 400 triệu đồng.
  • Minh và Quân cùng nhận suất của cha, mỗi cháu 200 triệu đồng.

Ví dụ 2: Cha cháu còn sống

Bà Mai mất, không có di chúc, có hai con còn sống. Các cháu nội của bà chưa được chia, vì hai người con thuộc hàng thứ nhất. Nếu bà để lại di chúc cho cháu, tình huống sẽ khác (xem mục di chúc ở trên).

Ví dụ 3: Các con đều từ chối nhận di sản

Ông Tâm mất, vợ ông mất trước, các con đều làm văn bản từ chối nhận di sản. Hàng thứ nhất không còn ai nhận, nên các cháu nội của ông được hưởng ở hàng thứ hai và chia đều. Trường hợp này cháu không thế vị, vì các con vẫn còn sống.

Các trường hợp đặc biệt

Cháu nội có cha mẹ đã ly hôn

Ly hôn không làm mất quan hệ huyết thống. Cháu vẫn là cháu nội, và quyền thừa kế thế vị hay hàng thừa kế thứ hai vẫn áp dụng như bình thường. Nếu bạn đang tìm hiểu về ly hôn, xem thêm bài ly hôn đơn phương cần những điều kiện gì.

Cháu nội là con của con nuôi

Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép con nuôi và cha mẹ nuôi thừa kế của nhau và thừa kế thế vị. Vì vậy, con của người con nuôi có thể thế vị khi cha/mẹ nuôi của mình chết trước ông bà nuôi.

Cháu là con ngoài giá thú

Con sinh ra ngoài hôn nhân có quyền bình đẳng với con trong giá thú, nhưng quan hệ cha – con phải được xác định hợp pháp, bằng giấy khai sinh ghi tên cha hoặc quyết định công nhận cha, con. Nếu có tranh chấp, cần yêu cầu Tòa án xác định.

Cha/mẹ của cháu bị tước quyền hưởng di sản

Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 quy định một số trường hợp người thừa kế không được hưởng di sản, ví dụ người bị kết án vì hành vi ngược đãi nghiêm trọng hoặc xâm phạm tính mạng người để lại di sản. Việc cháu có được thế vị trong tình huống này còn nhiều quan điểm và vướng mắc khi áp dụng. Bạn nên xem xét hồ sơ cụ thể và hướng dẫn của Tòa án khi phát sinh tranh chấp.

Con dâu, con rể, cháu dâu có được hưởng không?

Con dâu, con rể không thuộc hàng thừa kế theo pháp luật của cha mẹ chồng/vợ, trừ khi được ghi trong di chúc. Cháu dâu cũng vậy.

Thủ tục, thời hiệu và thuế khi cháu nội nhận thừa kế

Giấy tờ cần chuẩn bị

  • Giấy chứng tử của ông bà (người để lại di sản) và của cha/mẹ cháu (nếu thế vị).
  • Giấy khai sinh của cháu, của cha/mẹ cháu để chứng minh quan hệ ông bà – cháu. Bạn cũng có thể tham khảo mẫu giấy xác nhận nhân thân khi cần chứng minh nhân thân.
  • Giấy tờ về tài sản (sổ đỏ, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe…) và di chúc (nếu có).
  • Căn cước hoặc căn cước công dân của những người thừa kế.

Công chứng, chứng thực văn bản thừa kế

Những người thừa kế có thể lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc văn bản khai nhận di sản. Văn bản này được công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng theo Luật Công chứng 2024 (hiệu lực từ 01/07/2025), hoặc chứng thực tại cơ quan có thẩm quyền theo quy định hiện hành. Về nguyên tắc chứng thực, bạn xem thêm bài chứng thực giấy tờ ở đâu theo quy định hiện hành. Sau khi hoàn tất, người thừa kế đăng ký biến động quyền sử dụng đất, nhà ở theo pháp luật đất đai. Hiện nay chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp (tỉnh và xã/phường), nên bạn cần hỏi cơ quan đăng ký đất đai hoặc UBND cấp xã nơi có tài sản về nơi nộp hồ sơ cụ thể.

Cảnh báo: Mua bán hoặc chuyển nhượng đất bằng giấy viết tay không thay thế được thủ tục thừa kế và dễ gây tranh chấp. Bạn xem thêm bài giấy tờ mua bán đất viết tay theo quy định pháp luật để biết giá trị pháp lý.

Thời hiệu khởi kiện chia di sản

Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm với bất động sản và 10 năm với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế (thời điểm người để lại di sản chết). Thời hiệu yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác là 10 năm. Tranh chấp thừa kế nhà đất do Tòa án nhân dân khu vực nơi có bất động sản giải quyết (từ 01/07/2025).

Cháu nội nhận thừa kế có phải nộp thuế không?

Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/07/2026) vẫn miễn thuế thu nhập từ nhận thừa kế, quà tặng là bất động sản giữa ông nội, bà nội với cháu nội và giữa ông bà ngoại với cháu ngoại. Cháu nội cần giấy tờ chứng minh quan hệ (giấy khai sinh, thông tin căn cước/VNeID) và vẫn phải kê khai để cơ quan thuế xác nhận miễn thuế. Số định danh cá nhân hiện được dùng làm mã số thuế, bạn xem thêm bài về mã số thuế cá nhân theo quy định hiện hành. Các loại phí, lệ phí khi sang tên (như lệ phí trước bạ) bạn nên đối chiếu quy định hiện hành tại thời điểm làm thủ tục.

Câu hỏi thường gặp

Cháu nội có được hưởng thừa kế khi bố còn sống không?

Nếu không có di chúc thì không. Bố của cháu là con của ông bà, thuộc hàng thừa kế thứ nhất, nên cháu ở hàng thứ hai chưa được chia. Cháu chỉ được hưởng khi ông bà để lại di chúc cho cháu.

Cháu nội có được hưởng thừa kế khi bố mất trước ông bà không?

Có. Cháu thừa kế thế vị và nhận phần di sản mà bố (hoặc mẹ) đáng lẽ được hưởng, nếu di sản chia theo pháp luật. Nhiều cháu cùng thế vị thì chia đều phần đó.

Cháu nội và cháu ngoại có quyền thừa kế như nhau không?

Có. Bộ luật Dân sự không phân biệt cháu nội với cháu ngoại. Mỗi người thừa kế thế vị hoặc ở hàng thừa kế thứ hai đối với di sản của ông bà nội hoặc ông bà ngoại tương ứng.

Ông bà có thể để lại toàn bộ tài sản cho một cháu nội không?

Có thể bằng di chúc hợp pháp. Tuy nhiên, những người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc (như vợ/chồng, cha mẹ, con chưa thành niên) vẫn được hưởng ít nhất hai phần ba một suất theo pháp luật.

Cháu nội nhận nhà đất của ông bà có phải đóng thuế thu nhập cá nhân không?

Không, nếu là bất động sản nhận thừa kế hoặc quà tặng giữa ông bà nội và cháu nội. Bạn vẫn phải làm hồ sơ kê khai để cơ quan thuế xác nhận được miễn.

Hết thời hiệu thì cháu nội có còn đòi chia di sản được không?

Khi hết 30 năm (bất động sản) hoặc 10 năm (động sản) kể từ ngày mở thừa kế, quyền yêu cầu chia di sản không còn. Di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015.

Tóm lại, cháu nội không mặc nhiên được chia di sản của ông bà. Quyền này phụ thuộc vào việc có di chúc hay không, cha mẹ cháu còn sống hay đã mất và hàng thừa kế nào còn người. Bạn nên xác định đúng thời điểm mở thừa kế, danh sách người thừa kế và giấy tờ quan hệ huyết thống trước khi lập văn bản chia di sản, để tránh tranh chấp về sau.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →