Cháu ngoại có được hưởng thừa kế không? Quy định mới 2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Cháu ngoại có được hưởng thừa kế không? Quy định mới 2026

Có. Cháu ngoại được hưởng di sản của ông bà ngoại trong ba trường hợp: được ghi tên trong di chúc hợp pháp; thuộc hàng thừa kế thứ hai khi không còn ai ở hàng thứ nhất (vợ/chồng, cha mẹ, con) được nhận; hoặc thừa kế thế vị khi cha/mẹ của cháu (con của ông bà) mất trước hoặc cùng thời điểm với ông bà. Nếu mẹ của cháu còn sống và được nhận di sản, cháu ngoại thường không được chia theo pháp luật.

Tóm tắt nhanh

  • Cháu ngoại thuộc hàng thừa kế thứ hai của ông bà ngoại theo Bộ luật Dân sự 2015.
  • Có di chúc hợp pháp ghi tên cháu: chia theo di chúc, không phụ thuộc cháu là cháu nội hay cháu ngoại.
  • Không có di chúc: cháu chỉ được hưởng khi hàng thứ nhất không còn ai nhận, hoặc được thế vị phần của cha/mẹ đã mất trước.
  • Cháu ngoại và cháu nội được đối xử bình đẳng, không phân biệt họ, giới tính của cha/mẹ.
  • Thời hiệu yêu cầu chia di sản: 30 năm với bất động sản, 10 năm với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế.

Cháu ngoại có quyền thừa kế không?

Cháu ngoại là con đẻ của con gái (hoặc con trai) của ông bà, nên về quan hệ huyết thống, cháu là “cháu ruột” của ông bà ngoại. Pháp luật dân sự không phân biệt cháu nội hay cháu ngoại. Quyền thừa kế của cháu được xác định theo ba căn cứ:

Tóm tắt nhanh: Cháu ngoại có được hưởng thừa kế không? Quy định mới 2026
Tóm tắt nhanh – Cháu ngoại có được hưởng thừa kế không? Quy định mới 2026
Cháu ngoại có quyền thừa kế không? (3 bước) – Cháu ngoại có được hưởng thừa kế không? Quy định mới 2026
Sơ đồ: Cháu ngoại có quyền thừa kế không?
  1. Thừa kế theo di chúc: ông bà lập di chúc hợp pháp và chỉ định cháu ngoại hưởng di sản.
  2. Thừa kế theo pháp luật: không có di chúc (hoặc di chúc vô hiệu một phần) thì chia theo hàng thừa kế; cháu ngoại ở hàng thứ hai.
  3. Thừa kế thế vị: cha/mẹ của cháu mất trước hoặc cùng lúc với ông bà thì cháu thay vị trí, nhận phần mà cha/mẹ đáng lẽ được hưởng.

Việc thừa kế do Bộ luật Dân sự 2015 điều chỉnh. Hiện chưa có “Luật Thừa kế” riêng; các quy định về thừa kế nằm trong các chương về thừa kế của Bộ luật này.

Cháu ngoại hưởng thừa kế theo di chúc

Khi ông bà ngoại còn minh mẫn, tự nguyện lập di chúc đúng quy định và ghi tên cháu ngoại, di sản được chia theo ý chí của ông bà. Người lập di chúc có quyền cho bất kỳ ai hưởng, kể cả người không thuộc hàng thừa kế.

Lưu ý về giới hạn của di chúc: một số người luật bảo vệ đặc biệt (cha, mẹ, vợ, chồng, con chưa thành niên, con thành niên mất khả năng lao động) vẫn được hưởng phần bằng hai phần ba một suất thừa kế theo pháp luật, dù di chúc không cho họ hưởng. Cháu ngoại không thuộc nhóm này, nên nếu di chúc không ghi tên cháu thì cháu không thể đòi phần “bắt buộc”.

Lưu ý: Di chúc nên được lập thành văn bản, có công chứng hoặc chứng thực để hạn chế tranh chấp. Di chúc bị giả mạo, bị ép buộc hoặc người lập không minh mẫn có thể bị tuyên vô hiệu, khi đó phần di sản liên quan sẽ chia theo pháp luật.

Cháu ngoại hưởng thừa kế theo pháp luật (hàng thứ hai)

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế theo pháp luật được chia thành ba hàng:

Hàng thừa kế Gồm những ai
Hàng thứ nhất Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết
Hàng thứ hai Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh chị em ruột; cháu ruột của người chết mà người chết là ông bà nội, ngoại
Hàng thứ ba Cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì; chắt ruột mà người chết là cụ nội, cụ ngoại

Như vậy, khi ông bà ngoại mất, cháu ngoại thuộc hàng thứ hai. Nguyên tắc quan trọng:

  • Những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
  • Hàng sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng hoặc từ chối nhận di sản.

Nghĩa là nếu ông bà ngoại vẫn còn con (trong đó có mẹ hoặc cậu, dì của cháu) hoặc còn vợ/chồng còn sống, những người này ở hàng thứ nhất sẽ nhận di sản trước, cháu ngoại chưa đến lượt.

Cháu ngoại có được hưởng di sản của cậu, dì không?

Có, nhưng ở hàng thừa kế thứ ba: cháu ruột là người thừa kế của cậu ruột, dì ruột (và bác, chú, cô) nếu không có ai ở hàng thứ nhất và thứ hai.

Thừa kế thế vị của cháu ngoại

Thừa kế thế vị quy định tại Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015: nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản, thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống. Quy định này áp dụng tương tự với chắt khi cả cha mẹ và ông bà của chắt đều đã mất trước.

Điều kiện để cháu ngoại được thế vị

  • Mẹ (hoặc cha) của cháu là con đẻ (hoặc con nuôi hợp pháp) của người để lại di sản.
  • Mẹ (hoặc cha) của cháu chết trước hoặc cùng thời điểm với ông bà.
  • Nếu còn sống, mẹ (hoặc cha) của cháu vẫn đủ điều kiện nhận di sản (không thuộc trường hợp bị tước quyền hưởng di sản theo Điều 621, không bị truất quyền trong di chúc hợp pháp).
  • Cháu còn sống vào thời điểm mở thừa kế, hoặc đã thành thai trước đó và sinh ra còn sống.

Lưu ý: Thế vị chỉ xảy ra khi cha/mẹ của cháu đã chết trước hoặc cùng lúc. Nếu mẹ còn sống nhưng từ chối nhận di sản, cháu ngoại không đương nhiên được thế vị.

Phần mà các cháu thế vị nhận được chính là phần của cha/mẹ họ; nếu có nhiều cháu thì phần đó được chia đều cho các cháu.

Ví dụ chia di sản thực tế

Tình huống 1 – có thế vị. Ông B qua đời không để lại di chúc, vợ ông đã mất trước. Ông có hai con: anh C và chị D. Chị D đã mất cách đây 3 năm, để lại hai con là E và F. Di sản của ông B là căn nhà trị giá 1,2 tỷ đồng, không có nợ.

  • Hàng thứ nhất của ông B: anh C và chị D (đã mất).
  • Mỗi suất thừa kế là 600 triệu đồng. Anh C nhận 600 triệu đồng.
  • E và F thế vị chị D, cùng nhận 600 triệu đồng, tức mỗi cháu ngoại được 300 triệu đồng.

Tình huống 2 – không được hưởng. Cũng với gia đình trên nhưng chị D còn sống. Hàng thứ nhất còn anh C và chị D nên mỗi người nhận 600 triệu đồng; E và F là cháu ngoại không được chia theo pháp luật. Chỉ khi ông B có di chúc cho E, F hưởng thì hai cháu mới nhận.

Tình huống 3 – hàng thứ hai. Ông B có vợ, con đều đã mất, cũng không còn cha mẹ. Khi đó cháu ngoại (hàng thứ hai) cùng anh chị em ruột còn sống của ông B (nếu có) chia đều di sản theo nguyên tắc cùng hàng hưởng phần bằng nhau.

Khi nào cháu ngoại không được hưởng thừa kế?

  • Còn người ở hàng thừa kế thứ nhất đủ điều kiện nhận di sản và cha/mẹ cháu vẫn còn sống.
  • Thuộc diện không được quyền hưởng di sản theo Điều 621: người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi nghiêm trọng người để lại di sản; người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng; người giả mạo, sửa chữa, hủy di chúc, ép buộc người khác lập di chúc… (trừ khi người để lại di sản biết rõ mà vẫn cho hưởng theo di chúc).
  • Bị truất quyền trong di chúc hợp pháp.
  • Từ chối nhận di sản bằng văn bản đúng quy định, trước thời điểm phân chia di sản.
  • Hết thời hiệu yêu cầu chia di sản, khi đó di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản theo quy định.
  • Cha/mẹ cháu mất sau ông bà: lúc này không có thế vị; phần của cha/mẹ cháu trở thành di sản của chính người đó và sẽ được chia cho những người thừa kế của người ấy (trong đó có con, tức cháu).

Cảnh báo: Không tự ý giả mạo chữ ký, sửa di chúc hay giấu di sản để chia riêng. Ngoài việc mất quyền hưởng di sản, hành vi này có thể bị xử lý theo quy định về giả mạo giấy tờ hoặc các tội danh liên quan.

Thủ tục nhận thừa kế của cháu ngoại

Quy trình dưới đây là hướng dẫn chung với di sản là nhà đất; trường hợp có tranh chấp, bạn nên kiểm tra thêm hướng dẫn mới nhất của cơ quan có thẩm quyền tại địa phương.

  1. Bước 1 – Xác định thời điểm mở thừa kế và hàng thừa kế: chuẩn bị giấy chứng tử của ông bà, giấy tờ chứng minh quan hệ (giấy khai sinh của mẹ/cha và của cháu, giấy chứng tử của mẹ/cha nếu thế vị), di chúc (nếu có).
  2. Bước 2 – Thỏa thuận phân chia hoặc khai nhận di sản: nếu các đồng thừa kế thống nhất, ký văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc văn bản khai nhận di sản tại tổ chức hành nghề công chứng, theo Luật Công chứng 2024. Cần niêm yết theo quy định trước khi công chứng.
  3. Bước 3 – Đăng ký biến động đất đai: nộp hồ sơ tại cơ quan đăng ký đất đai theo thẩm quyền của tỉnh/thành phố nơi có đất để cấp lại Giấy chứng nhận theo tên người nhận thừa kế (theo Luật Đất đai 2024).
  4. Bước 4 – Khởi kiện nếu có tranh chấp: khi không thỏa thuận được, người thừa kế gửi đơn đến Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền (mô hình tòa án từ 01/07/2025) để yêu cầu chia di sản trong thời hiệu luật định.

Nếu cháu là người chưa thành niên, cha/mẹ hoặc người giám hộ sẽ đại diện thực hiện thủ tục. Để chuẩn bị giấy tờ tùy thân, bạn có thể xem hướng dẫn làm thẻ căn cước online; muốn hiểu thêm về giấy tờ chứng nhận quan hệ nhân thân, tham khảo mẫu giấy xác nhận nhân thân. Bản sao các giấy tờ có thể chứng thực ở đâu theo quy định hiện hành để dùng trong hồ sơ.

Lưu ý về giấy tờ đất: Giấy tờ mua bán, chuyển nhượng đất viết tay thường không đủ giá trị để làm thủ tục thừa kế; xem thêm cách làm giấy tờ mua bán đất viết tay theo quy định để hiểu giá trị pháp lý của loại giấy này.

Nhận thừa kế từ ông bà có phải nộp thuế, lệ phí không?

Theo quy định về thuế thu nhập cá nhân, thu nhập từ nhận thừa kế giữa những người có quan hệ thân thuộc (trong đó có ông bà nội, ngoại với cháu nội, cháu ngoại) thuộc diện được miễn thuế. Với lệ phí trước bạ khi nhận nhà, đất thừa kế giữa các thành viên gia đình theo quy định cũng thường được miễn. Bạn vẫn phải chi trả phí công chứng, phí thẩm định, lệ phí cấp giấy chứng nhận (nếu có). Mức cụ thể có thể thay đổi, bạn nên đối chiếu quy định hiện hành tại thời điểm làm thủ tục.

Câu hỏi thường gặp

Cháu ngoại có được chia đất của ông bà ngoại khi không có di chúc không?

Có, nhưng chỉ khi cha/mẹ cháu đã mất trước hoặc cùng lúc với ông bà (thế vị), hoặc khi không còn ai ở hàng thừa kế thứ nhất được nhận di sản. Nếu mẹ cháu còn sống và đủ điều kiện, mẹ sẽ là người nhận phần của mình.

Cháu ngoại và cháu nội có quyền thừa kế như nhau không?

Có. Pháp luật coi cả hai đều là cháu ruột của ông bà, cùng thuộc hàng thừa kế thứ hai và cùng được thế vị theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015, không phân biệt theo họ hay giới tính của cha mẹ.

Mẹ còn sống nhưng nhường phần cho con thì cháu ngoại có được nhận không?

Mẹ có thể từ chối nhận di sản (bằng văn bản đúng quy định) hoặc sau khi nhận có thể tặng cho con. Tuy nhiên, việc từ chối không làm phát sinh thế vị. Việc tặng cho tài sản sau khi nhận thừa kế là giao dịch riêng, cần lập thành văn bản theo quy định.

Ông bà ngoại để lại di chúc cho người khác thì cháu ngoại có đòi được không?

Nếu di chúc hợp pháp thì phân chia theo di chúc. Cháu ngoại không nằm trong nhóm người được hưởng “suất bắt buộc” nên thường không đòi được, trừ khi di chúc vô hiệu hoặc chưa định đoạt hết tài sản.

Cháu ngoại là con ngoài giá thú của mẹ có được hưởng thừa kế không?

Có. Con đẻ có quan hệ huyết thống với mẹ đều được xác định là người thừa kế tương tự con trong hôn nhân; điều kiện thế vị vẫn áp dụng như bình thường.

Quá bao lâu thì cháu ngoại không còn quyền yêu cầu chia thừa kế?

Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm với bất động sản và 10 năm với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế (ngày ông bà mất). Hết thời hạn này, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý theo quy định.

Tóm lại, cháu ngoại có quyền thừa kế của ông bà ngoại: theo di chúc nếu được chỉ định, theo pháp luật ở hàng thứ hai khi hàng thứ nhất không còn ai nhận, và thế vị phần của cha/mẹ đã mất trước. Điều quan trọng là xác định đúng thời điểm mở thừa kế, giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống và tuân thủ thời hiệu. Thông tin cập nhật tháng 10/2026; nội dung mang tính tham khảo chung, từng vụ việc cụ thể cần được đối chiếu với hồ sơ thực tế.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →