Cải tạo không giam giữ là hình phạt chính có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm theo Điều 36 Bộ luật Hình sự. Hình phạt này áp dụng với người phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng, có nơi làm việc ổn định hoặc nơi cư trú rõ ràng. Người bị kết án không phải vào trại, nhưng bị giám sát và thường bị khấu trừ 5% đến 20% thu nhập mỗi tháng.
Tóm tắt nhanh
- Thời hạn: từ 06 tháng đến 03 năm.
- Áp dụng với tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng; người phạm tội có nơi làm việc ổn định hoặc nơi cư trú rõ ràng.
- Khấu trừ thu nhập 5%–20% mỗi tháng; người không có việc làm phải lao động phục vụ cộng đồng.
- Thời gian tạm giữ, tạm giam được trừ: 01 ngày bằng 03 ngày cải tạo không giam giữ.
- Từ 01/07/2026, Luật Thi hành án hình sự 2025 có hiệu lực: Công an cấp xã trực tiếp giúp UBND cấp xã quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án.
Cải tạo không giam giữ là gì?
Đây là một trong các hình phạt chính trong hệ thống hình phạt của Bộ luật Hình sự, được quy định tại Điều 32 và Điều 36. Điểm đặc trưng là người bị kết án không bị cách ly khỏi xã hội. Họ vẫn sống cùng gia đình, tiếp tục đi làm, nhưng chịu sự giám sát, giáo dục của cơ quan, tổ chức hoặc chính quyền cơ sở.
Hình phạt này nhẹ hơn tù giam nhưng không phải là “không bị phạt”. Người chấp hành án có nghĩa vụ phải thực hiện, bị hạn chế một phần thu nhập và có thể phải lao động công ích. Đây cũng là hình phạt chính, khác với án treo (xem phần so sánh bên dưới).
Cải tạo không giam giữ bao nhiêu năm?
Theo Điều 36 Bộ luật Hình sự (đã sửa đổi, bổ sung, văn bản hợp nhất năm 2025), thời hạn cải tạo không giam giữ từ 06 tháng đến 03 năm. Mức cụ thể do Tòa án quyết định trong bản án, tùy tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân và các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng.
Mỗi tội danh có khung hình phạt riêng. Có điều luật chỉ quy định “cải tạo không giam giữ đến 03 năm” là một trong các lựa chọn bên cạnh phạt tiền hoặc phạt tù. Tòa án cân nhắc từng vụ án để chọn loại hình phạt phù hợp.
Lưu ý: Với người dưới 18 tuổi phạm tội, Bộ luật Hình sự có quy định riêng; mức cải tạo không giam giữ không quá một phần hai mức mà điều luật quy định.
Ai bị áp dụng hình phạt này?
Tòa án chỉ áp dụng cải tạo không giam giữ khi hội đủ các điều kiện sau:
- Người phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng theo quy định của Bộ luật Hình sự. Tội ít nghiêm trọng có mức cao nhất của khung hình phạt đến 03 năm tù; tội nghiêm trọng có mức cao nhất đến 07 năm tù.
- Đang có nơi làm việc ổn định hoặc có nơi cư trú rõ ràng.
- Tòa án xét thấy không cần thiết phải cách ly người phạm tội khỏi xã hội.
Tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng thì không thuộc phạm vi áp dụng, trừ trường hợp riêng đối với người dưới 18 tuổi theo quy định của Bộ luật Hình sự. Khái niệm “nơi cư trú rõ ràng” gắn với thông tin cư trú của công dân, bạn có thể xem thêm thủ tục tại bài đăng ký tạm trú online.
Khấu trừ thu nhập và lao động phục vụ cộng đồng
Khấu trừ thu nhập 5%–20%
Trong thời gian chấp hành án, người bị kết án bị khấu trừ một phần thu nhập từ 05% đến 20% để sung quỹ nhà nước. Việc khấu trừ thực hiện hằng tháng. Tòa án quyết định tỷ lệ cụ thể ngay trong bản án.
- Trường hợp đặc biệt, Tòa án có thể miễn khấu trừ nhưng phải ghi rõ lý do trong bản án.
- Không khấu trừ thu nhập với người đang thực hiện nghĩa vụ quân sự.
- Người dưới 18 tuổi cũng không bị khấu trừ thu nhập.
Lao động phục vụ cộng đồng
Nếu người bị phạt không có việc làm hoặc bị mất việc làm trong thời gian chấp hành án, họ phải thực hiện một số công việc lao động phục vụ cộng đồng. Thời gian này không quá 04 giờ mỗi ngày và không quá 05 ngày mỗi tuần.
Không áp dụng biện pháp này với phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 06 tháng tuổi, người già yếu, người bệnh hiểm nghèo, người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng.
Ví dụ minh họa (giả định): Anh A bị Tòa án tuyên 12 tháng cải tạo không giam giữ, khấu trừ 10% thu nhập. Lương mỗi tháng của anh là 12 triệu đồng thì bị khấu trừ 1,2 triệu đồng mỗi tháng. Trước đó anh bị tạm giữ 10 ngày, nên được trừ 30 ngày vào thời hạn chấp hành.
Chấp hành ở đâu, ai giám sát, phải làm gì?
Cơ quan giám sát sau khi có Luật Thi hành án hình sự 2025
Trước đây, việc thi hành hình phạt này do Luật Thi hành án hình sự 2019 điều chỉnh. Luật này đã bị bãi bỏ. Luật Thi hành án hình sự 2025 (Luật số 127/2025/QH15) có hiệu lực từ 01/07/2026 và hiện đang áp dụng.
Theo Luật mới, thi hành án phạt cải tạo không giam giữ là việc cơ quan, người có thẩm quyền quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án tại nơi cư trú hoặc nơi làm việc, học tập, đồng thời khấu trừ thu nhập và giám sát việc lao động phục vụ cộng đồng. Do mô hình chính quyền hai cấp, không còn cơ quan thi hành án hình sự cấp huyện:
- UBND cấp xã là chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án tại cộng đồng.
- Công an cấp xã trực tiếp thực hiện các biện pháp nghiệp vụ giúp UBND cấp xã.
- Cơ quan thi hành án hình sự thuộc Công an cấp tỉnh làm đầu mối theo dõi, lập hồ sơ và đề nghị các vấn đề như giảm thời hạn.
- Người đang làm việc trong quân đội thì do đơn vị quân đội cấp trung đoàn trở lên giám sát theo quy định.
Nghĩa vụ của người chấp hành án
Theo Luật Thi hành án hình sự, người bị phạt cải tạo không giam giữ phải:
- Có mặt theo giấy triệu tập và làm cam kết chấp hành án.
- Tuân thủ pháp luật, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công dân, chấp hành nội quy, quy chế nơi cư trú, nơi làm việc.
- Tích cực tham gia lao động, học tập.
- Chấp hành nghĩa vụ bồi thường thiệt hại và các hình phạt bổ sung theo bản án.
- Báo cáo với Công an cấp xã (hoặc đơn vị quân đội được giao giám sát) khi có thay đổi theo quy định, kể cả khi đi khỏi nơi cư trú.
Khi chấp hành án, quyền và nghĩa vụ công dân vẫn được tôn trọng ở mức pháp luật không hạn chế. Bạn có thể tham khảo thêm về quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân để hiểu vì sao hình phạt này không cách ly người bị kết án.
Cảnh báo: Hiện hành, nếu người đang chấp hành án phạm tội mới thì Tòa án tổng hợp hình phạt theo Bộ luật Hình sự. Bộ Công an đã đề xuất trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) việc cho phép chuyển phần cải tạo không giam giữ còn lại thành hình phạt tù khi người chấp hành án cố ý vi phạm nghĩa vụ, theo tỷ lệ 03 ngày cải tạo bằng 01 ngày tù. Đây mới là đề xuất lấy ý kiến, chưa phải quy định có hiệu lực.
Cách tính thời gian và giảm thời hạn
1 ngày tạm giữ, tạm giam bằng mấy ngày cải tạo không giam giữ?
Nếu người bị kết án đã bị tạm giữ, tạm giam thì thời gian đó được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt. Cứ 01 ngày tạm giữ, tạm giam bằng 03 ngày cải tạo không giam giữ. Ví dụ: bị tạm giữ 03 ngày thì được tính bằng 09 ngày cải tạo không giam giữ.
Điều kiện giảm thời hạn chấp hành án
Người bị kết án cải tạo không giam giữ có thể được Tòa án giảm thời hạn nếu thỏa đồng thời các điều kiện sau:
- Đã chấp hành án được một thời gian nhất định; lần xét giảm đầu tiên phải chấp hành ít nhất một phần ba thời hạn.
- Có nhiều tiến bộ trong chấp hành án.
- Đã bồi thường được một phần nghĩa vụ dân sự.
Tòa án quyết định giảm theo đề nghị của cơ quan thi hành án hình sự có thẩm quyền. Hồ sơ do cơ quan thi hành án hình sự thuộc Công an cấp tỉnh lập sau khi nhận báo cáo từ cấp xã.
Thời điểm bắt đầu tính thời hạn thường là ngày cơ quan, chính quyền được giao giám sát nhận được quyết định thi hành án và bản sao bản án. Bạn nên đối chiếu thông tin cụ thể trong quyết định thi hành án của mình.
Cải tạo không giam giữ khác gì án treo?
Hai khái niệm này dễ bị nhầm. Điểm khác chính nằm ở bản chất pháp lý và nghĩa vụ tài chính.
| Tiêu chí | Cải tạo không giam giữ | Án treo |
|---|---|---|
| Bản chất | Là hình phạt chính | Không phải hình phạt; là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện (có thời gian thử thách) |
| Thời hạn | 06 tháng – 03 năm | Thời gian thử thách do Tòa án ấn định, gắn với mức tù đã tuyên |
| Khấu trừ thu nhập | Có, 5%–20% mỗi tháng (trừ trường hợp được miễn) | Không |
| Lao động phục vụ cộng đồng | Có, nếu không có việc làm | Không |
| Giám sát | UBND cấp xã, Công an cấp xã hoặc đơn vị quân đội | Cùng cơ chế giám sát tại cộng đồng |
Nói đơn giản, án treo có thể nhẹ hơn về nghĩa vụ tài chính, nhưng nếu vi phạm trong thời gian thử thách thì người bị kết án có thể phải chấp hành hình phạt tù đã tuyên. Với những hành vi liên quan đến ma túy, bạn có thể tham khảo mức xử lý trong bài về trồng cây cần sa bị xử lý thế nào, hoặc quy định về vũ khí, công cụ tự vệ để hiểu ranh giới giữa vi phạm hành chính và hình sự.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025 – Luật số 86/2025/QH15), các Điều 32, 36 và các điều về giảm thời hạn chấp hành hình phạt, người dưới 18 tuổi phạm tội.
- Luật Thi hành án hình sự 2025 (Luật số 127/2025/QH15), hiệu lực từ 01/07/2026, thay thế Luật Thi hành án hình sự 2019.
- Các nghị định, thông tư hướng dẫn Luật Thi hành án hình sự 2025.
Câu hỏi thường gặp
Cải tạo không giam giữ tối đa bao nhiêu năm?
Tối đa 03 năm, tối thiểu 06 tháng. Mức cụ thể do Tòa án quyết định trong bản án, trong khung hình phạt của từng tội danh. Với người dưới 18 tuổi, mức tối đa nhỏ hơn.
Cải tạo không giam giữ có phải đi tù không?
Không. Người bị kết án không bị giam trong trại. Họ sống tại nơi cư trú, tiếp tục làm việc nhưng chịu giám sát, bị khấu trừ thu nhập hoặc phải lao động phục vụ cộng đồng.
Đang cải tạo không giam giữ có được đi nơi khác sinh sống không?
Người chấp hành án phải báo cáo, thực hiện đúng quy định về quản lý, giám sát khi thay đổi nơi cư trú hoặc đi khỏi nơi cư trú. Việc tự ý bỏ đi là vi phạm nghĩa vụ chấp hành án và có thể bị xử lý theo quy định.
Người không có việc làm có bị khấu trừ thu nhập không?
Không có thu nhập thì không có gì để khấu trừ. Thay vào đó, họ phải lao động phục vụ cộng đồng, tối đa 04 giờ mỗi ngày và 05 ngày mỗi tuần, trừ nhóm người được loại trừ như phụ nữ có thai, người già yếu, người khuyết tật nặng.
Bị tạm giam 1 tháng thì được trừ bao nhiêu vào án cải tạo không giam giữ?
Mỗi ngày tạm giữ, tạm giam bằng 03 ngày cải tạo không giam giữ. Nếu tạm giam khoảng 30 ngày thì được trừ khoảng 90 ngày, tức khoảng 03 tháng, vào thời hạn chấp hành án.
Tóm lại, cải tạo không giam giữ là hình phạt có thời hạn 06 tháng đến 03 năm, dành cho người phạm tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng mà không cần cách ly khỏi xã hội. Từ 01/07/2026, việc quản lý, giám sát người chấp hành án chủ yếu do UBND và Công an cấp xã thực hiện theo Luật Thi hành án hình sự 2025. Nội dung chỉ mang tính thông tin pháp luật; mức hình phạt cụ thể phụ thuộc bản án của Tòa án.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
