Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) 2015 quy định về bị can. Bị can là người hoặc pháp nhân bị khởi tố về hình sự. Điều luật này đồng thời liệt kê các quyền của bị can, như được biết lý do bị khởi tố, không buộc phải tự buộc tội mình, tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa. Điều luật cũng nêu nghĩa vụ của bị can, gồm có mặt khi được triệu tập và chấp hành quyết định tố tụng.
Tóm tắt nhanh
- Điều 60 BLTTHS 2015 có tên là “Bị can”. Người hoặc pháp nhân bị khởi tố về hình sự được gọi là bị can.
- Bị can có quyền không đưa ra lời khai chống lại chính mình và không buộc phải nhận mình có tội.
- Bị can có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa.
- Bị can có nghĩa vụ có mặt theo giấy triệu tập. Nếu vắng mặt không có lý do chính đáng thì có thể bị áp giải, nếu bỏ trốn thì bị truy nã.
- Sau khi Tòa án quyết định đưa vụ án ra xét xử, bị can được gọi là bị cáo (Điều 61).
Điều 60 BLTTHS quy định những gì?
Điều 60 nằm trong Chương V của BLTTHS 2015, chương về những người tham gia tố tụng. Điều này đứng cạnh các điều về người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ (Điều 58, 59) và bị cáo (Điều 61). Cấu trúc của điều luật gồm:

- Khoản 1: khái niệm bị can, và cách thực hiện quyền, nghĩa vụ khi bị can là pháp nhân.
- Khoản 2: các quyền của bị can.
- Khoản 3: các nghĩa vụ của bị can.
- Khoản 4 (được bổ sung sau này): giao các cơ quan tố tụng trung ương phối hợp hướng dẫn chi tiết việc bị can đọc, ghi chép bản sao tài liệu của vụ án.
Bị can là ai? Khi nào một người trở thành bị can?
Theo khoản 1 Điều 60, bị can là người hoặc pháp nhân bị khởi tố về hình sự. Một người trở thành bị can khi cơ quan có thẩm quyền ra quyết định khởi tố bị can (và quyết định này được Viện kiểm sát phê chuẩn trong những trường hợp luật yêu cầu). Trước thời điểm đó, người bị nghi ngờ có thể mới ở vị trí người bị tố giác, người bị giữ khẩn cấp, người bị bắt hoặc người bị tạm giữ.
Bị can có thể đang bị tạm giam, bị tạm giữ hoặc vẫn tại ngoại. Việc bị can có bị bắt giữ hay không không ảnh hưởng đến tư cách tố tụng của họ.
Nếu bị can là pháp nhân thì quyền và nghĩa vụ được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật của pháp nhân.
Bị can có những quyền gì?
Khoản 2 Điều 60 quy định bị can có các quyền sau:
- Được biết lý do mình bị khởi tố.
- Được thông báo, giải thích về quyền và nghĩa vụ của mình.
- Nhận các quyết định tố tụng liên quan, như quyết định khởi tố bị can, quyết định áp dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, bản kết luận điều tra, quyết định truy tố và các quyết định tố tụng khác theo luật.
- Trình bày lời khai và ý kiến. Bị can không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.
- Đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu.
- Trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan. Bị can cũng có thể yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá chúng.
- Đề nghị giám định, định giá tài sản. Bị can cũng có thể đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật.
- Tự bào chữa, nhờ người bào chữa.
- Đọc, ghi chép bản sao tài liệu hoặc tài liệu được số hóa liên quan đến việc buộc tội, gỡ tội hoặc việc bào chữa, kể từ khi kết thúc điều tra và khi có yêu cầu.
- Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
Lưu ý: Nội dung trên được tổng hợp theo tinh thần của điều luật. Thứ tự các điểm (a, b, c…) có thể khác tùy văn bản hợp nhất, nên khi trích dẫn chính thức bạn cần đối chiếu với văn bản hợp nhất BLTTHS mới nhất. Quyền bào chữa của bị can còn được bảo đảm bởi các điều về người bào chữa và về trường hợp được chỉ định người bào chữa, ví dụ bị can là người dưới 18 tuổi hoặc có nhược điểm về thể chất, tâm thần.
Quyền không tự buộc tội có ý nghĩa gì?
Bị can được phép im lặng hoặc từ chối nhận tội. Việc này không tự động bị coi là tình tiết bất lợi. Cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm chứng minh tội phạm. Bị can không có nghĩa vụ chứng minh mình vô tội. Quyền này gắn với nguyên tắc suy đoán vô tội và với các bảo đảm về quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
Bị can có những nghĩa vụ gì?
Khoản 3 Điều 60 quy định hai nghĩa vụ chính:

- Có mặt theo giấy triệu tập của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Nếu vắng mặt mà không vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, bị can có thể bị áp giải theo quy định của BLTTHS (khoản 1 Điều 127). Nếu bỏ trốn thì bị truy nã.
- Chấp hành quyết định, yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
Cảnh báo: Bỏ trốn khi đã là bị can có thể dẫn đến truy nã. Nó cũng có thể khiến cơ quan tố tụng áp dụng biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc hơn, như tạm giam. Người bị triệu tập có lý do chính đáng không đến được, ví dụ ốm nặng hoặc thiên tai, nên thông báo và cung cấp tài liệu chứng minh cho cơ quan triệu tập.
Phân biệt bị can và bị cáo
| Tiêu chí | Bị can (Điều 60) | Bị cáo (Điều 61) |
|---|---|---|
| Khái niệm | Người hoặc pháp nhân bị khởi tố về hình sự | Người hoặc pháp nhân đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử |
| Giai đoạn tố tụng | Điều tra, truy tố | Xét xử và các giai đoạn sau đó |
| Căn cứ chuyển tư cách | Quyết định khởi tố bị can | Quyết định đưa vụ án ra xét xử của Tòa án |
| Pháp nhân | Thực hiện quyền, nghĩa vụ qua người đại diện theo pháp luật | Thực hiện quyền, nghĩa vụ qua người đại diện theo pháp luật |
Bị can được gọi là bị cáo từ khi Tòa án quyết định đưa vụ án ra xét xử. Từ thời điểm đó, họ có thêm các quyền gắn với phiên tòa, như tham gia phiên tòa, tranh luận, nói lời sau cùng và kháng cáo bản án sơ thẩm.
Điều 60 có thay đổi gì đến năm 2026?
BLTTHS 2015 đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần. Luật số 99/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/7/2025. Luật này điều chỉnh thẩm quyền, tên gọi cơ quan tố tụng theo mô hình tổ chức mới, trong đó có Tòa án nhân dân khu vực thay cho Tòa án cấp huyện. Văn bản hợp nhất BLTTHS năm 2025 vẫn giữ Điều 60 với tên “Bị can”. Nội dung cốt lõi về khái niệm, quyền và nghĩa vụ của bị can không thay đổi.
Luật sửa đổi 2025 cũng có một điểm liên quan đến bị can. Cơ quan điều tra được đề nghị truy tố bị can vắng mặt trong trường hợp bị can bỏ trốn hoặc đang ở nước ngoài và không thể triệu tập. Luật vẫn đòi hỏi bảo đảm quyền bào chữa trong các trường hợp đặc biệt này.
Lưu ý: Bạn có thể đã đọc các bài cũ viết “Điều 60 Luật Tố tụng hình sự năm 2015”. Tên đúng của văn bản là Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13. Cụm từ “Luật Tố tụng hình sự” chỉ là cách gọi tắt.
Tình huống minh họa
Anh A bị cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can về một tội xâm phạm sở hữu. Từ lúc nhận quyết định, anh A có quyền được biết lý do bị khởi tố và được giải thích quyền, nghĩa vụ. Anh có thể tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa ngay từ giai đoạn điều tra. Khi lấy lời khai, anh không buộc phải nhận tội. Anh A đang tại ngoại và nhận giấy triệu tập, nên phải có mặt đúng thời gian, địa điểm ghi trên giấy. Nếu vắng mặt không có lý do chính đáng, anh có thể bị áp giải. Sau khi kết thúc điều tra, anh có quyền yêu cầu đọc, ghi chép tài liệu có trong hồ sơ. Khi Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử, anh A trở thành bị cáo.
Việc bị khởi tố thường gắn với những hành vi mà nhiều người không nghĩ là tội phạm. Bạn có thể tham khảo thêm các bài về trồng cây cần sa bị xử lý thế nào, sử dụng bóng cười có vi phạm không và mang vũ khí tự vệ có vi phạm pháp luật không.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 (Điều 60, Điều 61, khoản 1 Điều 127).
- Luật số 02/2021/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự.
- Luật số 99/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự (hiệu lực từ 01/7/2025).
- Văn bản hợp nhất Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2025.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định về nội dung gì?
Điều 60 quy định về bị can. Điều luật nêu khái niệm bị can, các quyền và nghĩa vụ của bị can trong vụ án hình sự. Nếu bị can là pháp nhân thì quyền, nghĩa vụ được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật.
Bị can có quyền im lặng không?
Bị can có quyền trình bày lời khai, ý kiến. Họ không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội. Vì vậy bị can có thể từ chối nhận tội hoặc không khai những điều bất lợi cho mình.
Bị can có được nhờ luật sư không?
Có. Bị can có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa. Một số trường hợp, như bị can chưa đủ 18 tuổi hoặc có nhược điểm về thể chất, tâm thần, bắt buộc phải có người bào chữa. Nếu bị can hoặc người đại diện không mời, cơ quan tiến hành tố tụng phải chỉ định.
Bị can không đến khi có giấy triệu tập thì sao?
Nếu vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, bị can có thể bị áp giải. Nếu bỏ trốn thì bị truy nã. Bạn nên báo trước lý do chính đáng và có tài liệu chứng minh.
Bị can khác bị cáo ở điểm nào?
Bị can là người hoặc pháp nhân bị khởi tố về hình sự, thường ở giai đoạn điều tra và truy tố. Bị cáo là người hoặc pháp nhân đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử.
Điều 60 BLTTHS 2015 cho biết ai là bị can và những bảo đảm tố tụng bị can được hưởng, từ quyền biết lý do bị khởi tố, quyền không tự buộc tội đến quyền bào chữa. Điều luật cũng đặt ra nghĩa vụ hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng. Hiểu đúng điều luật này giúp bạn phân biệt các tư cách tố tụng và nắm rõ quyền của mình khi tham gia một vụ án hình sự.











