Đất trồng cây hàng năm khác có lên thổ cư được không? Quy định 2026

Biên soạn:

· Cập nhật:

Đất trồng cây hàng năm khác có lên thổ cư được không? Quy định 2026

Đất trồng cây hàng năm khác (HNK) được chuyển lên đất ở (thổ cư) nếu thửa đất phù hợp quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt, bạn nộp đơn và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép. Hiện nay hồ sơ nộp tại cấp xã. Sau khi có quyết định, bạn phải nộp tiền sử dụng đất theo phần chênh lệch giữa giá đất ở và giá đất nông nghiệp. Chưa có quyết định mà đã xây nhà ở là vi phạm.

Tóm tắt nhanh

  • HNK là đất nông nghiệp trồng cây có chu kỳ sản xuất không quá một năm, không phải lúa. Ký hiệu cũ BHK/NHK, nay thống nhất là HNK.
  • Chuyển HNK sang đất ở thuộc trường hợp bắt buộc xin phép (Điều 121 Luật Đất đai 2024).
  • Từ 01/07/2025, không còn UBND cấp huyện. Chủ tịch UBND cấp xã quyết định cho phép chuyển mục đích đối với hộ gia đình, cá nhân (Nghị định 151/2025/NĐ-CP).
  • Tiền sử dụng đất thông thường bằng 100% chênh lệch giá đất ở và giá đất nông nghiệp. Mức ưu đãi 30%/50% theo Nghị quyết 254/2025/QH15 chỉ áp dụng cho một số trường hợp đất vườn, ao, đất nông nghiệp trong cùng thửa có đất ở.
  • Tự ý xây nhà, đổi mục đích khi chưa có quyết định sẽ bị xử phạt và có thể buộc khôi phục hiện trạng.

Đất trồng cây hàng năm khác là gì? Ký hiệu HNK, BHK, NHK

Luật Đất đai 2024 xếp đất trồng cây hằng năm vào nhóm đất nông nghiệp, gồm hai loại: đất trồng lúa và đất trồng cây hằng năm khác. Đất trồng cây hằng năm khác là đất trồng các cây hằng năm không phải lúa. Đó là những cây được gieo trồng, cho thu hoạch và kết thúc chu kỳ sản xuất trong không quá một năm, kể cả cây hằng năm được lưu gốc. Ví dụ: ngô, khoai, sắn, rau, đậu, hoa màu, mía.

Tóm tắt nhanh: Đất trồng cây hàng năm khác có lên thổ cư được không? Quy định 2026
Tóm tắt nhanh – Đất trồng cây hàng năm khác có lên thổ cư được không? Quy định 2026

Về ký hiệu, bạn có thể gặp ba mã khác nhau:

Ký hiệu Ý nghĩa Ghi chú
HNK Đất trồng cây hằng năm khác Mã dùng theo Thông tư 08/2024/TT-BTNMT, áp dụng từ Luật Đất đai 2024
BHK Đất bằng trồng cây hàng năm khác Mã cũ, hay gặp trên sổ đỏ cấp trước 01/08/2024
NHK Đất nương rẫy trồng cây hàng năm khác Mã cũ, đất trên sườn đồi, núi dốc

Nếu sổ của bạn ghi BHK hoặc NHK thì vẫn là đất trồng cây hàng năm khác. Khi đăng ký biến động hoặc cấp đổi, loại đất có thể được chuẩn hóa sang mã HNK. Diện tích và quyền sử dụng của bạn không thay đổi.

Đất trồng cây hàng năm khác có lên thổ cư được không?

Có, nhưng không tự động. Đất ở thuộc nhóm đất phi nông nghiệp. Việc chuyển từ đất nông nghiệp sang đất ở là trường hợp phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép theo Điều 121 Luật Đất đai 2024. Bạn chỉ được xây nhà ở và sử dụng lâu dài sau khi có quyết định cho phép chuyển mục đích và hoàn thành nghĩa vụ tài chính.

Điều này khác với việc đổi cây trồng. Bạn đang trồng ngô, rau hay hoa màu trên đất HNK thì cứ canh tác bình thường. Khi muốn làm nhà, bạn mới cần làm thủ tục.

Điều kiện để được chuyển lên đất ở

Cơ quan nhà nước chỉ cho phép chuyển mục đích khi có đủ các căn cứ theo Điều 116 Luật Đất đai 2024. Với hộ gia đình, cá nhân, bạn cần lưu ý:

  • Phù hợp quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: thửa đất phải nằm trong khu vực được phép sử dụng làm đất ở theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt. Nếu thửa đất thuộc quy hoạch đất nông nghiệp, đất cây xanh, hành lang an toàn hoặc đất phải thu hồi, cơ quan có thẩm quyền sẽ không chấp thuận.
  • Có nhu cầu thể hiện trong đơn xin chuyển mục đích: người sử dụng đất nộp đơn theo mẫu quy định.
  • Thửa đất hợp pháp: bạn có Giấy chứng nhận hoặc đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận, không đang tranh chấp, không bị kê biên thi hành án.
  • Hạn mức đất ở: diện tích đất ở do UBND cấp tỉnh quy định hạn mức giao đất ở. Hạn mức này ảnh hưởng đến cách tính tiền sử dụng đất (xem mục dưới).

Lưu ý: Từ 01/07/2025, địa phương chỉ còn hai cấp (tỉnh và xã). Để biết thửa đất của mình có nằm trong khu vực được chuyển sang đất ở hay không, bạn nên hỏi bộ phận quản lý đất đai tại UBND xã/phường hoặc tra cứu quy hoạch trên cổng thông tin của tỉnh. Hãy kiểm tra trước khi mua đất HNK để xây nhà.

Ai cho phép, nộp hồ sơ ở đâu sau khi bỏ cấp huyện?

Trước đây, UBND cấp huyện quyết định cho hộ gia đình, cá nhân chuyển mục đích sử dụng đất. Từ 01/07/2025, chính quyền địa phương không còn cấp huyện. Theo Nghị định 151/2025/NĐ-CP, Chủ tịch UBND cấp xã quyết định giao đất, cho thuê đất và cho phép chuyển mục đích sử dụng đất đối với hộ gia đình, cá nhân. Bạn có thể nộp hồ sơ tại UBND xã, phường, đặc khu nơi có đất (qua bộ phận một cửa).

Hồ sơ nộp trước 01/07/2025 mà chưa giải quyết xong, nếu thuộc thẩm quyền cấp huyện cũ thì nay do Chủ tịch UBND cấp xã giải quyết tiếp theo quy định chuyển tiếp.

Hồ sơ và trình tự thực hiện

Hồ sơ cần chuẩn bị

  • Đơn đề nghị cho phép chuyển mục đích sử dụng đất (theo mẫu ban hành kèm Nghị định 151/2025/NĐ-CP).
  • Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ/sổ hồng) bản gốc.
  • Giấy tờ nhân thân của người sử dụng đất: thẻ căn cước hoặc CCCD còn hạn. Nếu chưa có thẻ căn cước, bạn xem hướng dẫn tại bài làm thẻ căn cước công dân online.
  • Giấy tờ khác theo yêu cầu của địa phương, ví dụ giấy ủy quyền nếu bạn nhờ người nộp hộ. Bản sao các giấy tờ có thể làm chứng thực tại UBND xã, không phụ thuộc nơi cư trú. Bạn có thể tham khảo bài chứng thực giấy tờ ở đâu theo quy định hiện hành.

Các bước thực hiện

Hồ sơ và trình tự thực hiện (5 bước) – Đất trồng cây hàng năm khác có lên thổ cư được không? Quy định 2026
Sơ đồ: Hồ sơ và trình tự thực hiện
  1. Bước 1: Nộp hồ sơ tại cơ quan tiếp nhận (UBND cấp xã hoặc bộ phận một cửa, có thể nộp trực tuyến nếu địa phương hỗ trợ).
  2. Bước 2: Cơ quan quản lý đất đai kiểm tra điều kiện chuyển mục đích. Nếu hồ sơ chưa đủ, bạn được hướng dẫn bổ sung.
  3. Bước 3: Chủ tịch UBND cấp xã ban hành quyết định cho phép chuyển mục đích sử dụng đất. Giá đất để tính tiền lấy theo bảng giá đất do UBND cấp tỉnh ban hành, tại thời điểm có quyết định.
  4. Bước 4: Bạn nhận thông báo và nộp tiền sử dụng đất tại cơ quan thuế. Nghĩa vụ tài chính được xác định theo hồ sơ địa chính, bạn có thể cần mã số thuế cá nhân, tức số định danh cá nhân. Xem thêm bài cách đăng ký mã số thuế cá nhân.
  5. Bước 5: Đăng ký biến động, cập nhật loại đất trên Giấy chứng nhận. Từ thời điểm này bạn mới được xây dựng nhà ở theo quy định về cấp phép xây dựng.

Thời gian giải quyết, phí, lệ phí và cách thức nộp có thể khác nhau giữa các tỉnh. Bạn nên xem niêm yết thủ tục hành chính của địa phương nơi có đất.

Chuyển lên thổ cư phải nộp bao nhiêu tiền?

Khi chuyển mục đích, bạn nộp tiền sử dụng đất tính theo chênh lệch giữa tiền sử dụng đất theo giá đất ở và tiền sử dụng đất theo giá đất nông nghiệp. Cả hai giá đều lấy tại thời điểm có quyết định cho phép chuyển mục đích. Có hai nhóm trường hợp:

Trường hợp thông thường: nộp 100% chênh lệch

Đất HNK là thửa riêng, không nằm trong cùng thửa có đất ở thì nhìn chung bạn nộp 100% phần chênh lệch.

Trường hợp được ưu đãi theo Nghị quyết 254/2025/QH15 (từ 01/01/2026)

Nghị quyết 254/2025/QH15 của Quốc hội, hiệu lực từ 01/01/2026, giảm nghĩa vụ tài chính cho hộ gia đình, cá nhân khi chuyển đất vườn, ao, đất nông nghiệp trong cùng thửa đất có đất ở (được xác định khi công nhận quyền sử dụng đất) sang đất ở. Mức thu là:

  • 30% chênh lệch với phần diện tích trong hạn mức giao đất ở của địa phương;
  • 50% chênh lệch với phần vượt hạn mức nhưng không quá một lần hạn mức;
  • 100% chênh lệch với phần vượt quá mức đó.

Mức ưu đãi này chỉ áp dụng một lần cho mỗi hộ gia đình, cá nhân và tính trên một thửa đất do bạn lựa chọn. Lần chuyển sau hoặc thửa khác tính 100%. Bộ Tài chính cũng hướng dẫn chính sách này không áp dụng cho mọi loại đất nông nghiệp. Bạn cần đối chiếu nguồn gốc và hồ sơ thửa đất của mình. Trường hợp đã có quyết định cho phép chuyển mục đích từ 01/08/2024 đến trước 01/01/2026 và thuộc diện áp dụng có thể đề nghị tính lại hoặc hoàn trả phần chênh lệch theo quy định chuyển tiếp.

Ví dụ minh họa (số giả định): Thửa HNK 100 m² nằm riêng, giá đất nông nghiệp 2 triệu đồng/m², giá đất ở 10 triệu đồng/m², chênh lệch 8 triệu đồng/m². Với mức 100%, tiền sử dụng đất khoảng 800 triệu đồng. Nếu thửa đó thuộc diện được tính 30% và nằm trong hạn mức, số tiền khoảng 240 triệu đồng. Giá thực tế do bảng giá đất của từng tỉnh quyết định.

Ngoài tiền sử dụng đất, bạn có thể phải nộp lệ phí cấp Giấy chứng nhận và các khoản phí, lệ phí khác theo quy định của địa phương.

Chuyển mục đích hoặc xây nhà khi chưa được phép thì sao?

Cảnh báo: Tự ý đổ đất, xây nhà ở, xây công trình kiên cố trên đất HNK khi chưa có quyết định chuyển mục đích là hành vi vi phạm. Người vi phạm bị xử phạt hành chính theo Nghị định 123/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, có thể bị buộc khôi phục tình trạng ban đầu và nộp lại số lợi bất hợp pháp. Công trình xây dựng trái phép còn có thể bị xử lý theo quy định về xây dựng.

Giao dịch mua bán “đất thổ cư” bằng giấy viết tay trên nền đất thực chất là HNK cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro: không sang tên được, không xin phép xây dựng được. Trước khi nhận chuyển nhượng, bạn nên xem bài giấy tờ mua bán đất viết tay theo quy định pháp luật để biết giao dịch này có giá trị pháp lý đến đâu.

Đổi HNK sang loại đất nông nghiệp khác có cần xin phép?

Điều 121 Luật Đất đai 2024 chỉ bắt buộc xin phép khi chuyển một số loại đất nông nghiệp nhất định: đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất sang loại đất khác trong nhóm nông nghiệp. Đất HNK không nằm trong nhóm này. Vì vậy, đổi từ HNK sang trồng cây lâu năm hoặc loại đất nông nghiệp khác thường không phải xin phép. Tuy vậy, bạn nên đăng ký biến động để thông tin trên Giấy chứng nhận khớp với hiện trạng. Chuyển sang nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi tập trung hoặc đào ao còn phải tuân thủ quy định về quy hoạch, môi trường tại địa phương.

Còn nếu đổi sang đất phi nông nghiệp như đất ở, đất thương mại dịch vụ, đất sản xuất kinh doanh thì phải xin phép.

Kết luận

Đất trồng cây hàng năm khác có thể lên thổ cư, miễn là thửa đất phù hợp quy hoạch và bạn được Chủ tịch UBND cấp xã cho phép chuyển mục đích. Bạn nên xác định rõ nguồn gốc thửa đất, hạn mức và bảng giá đất của tỉnh để ước tính tiền sử dụng đất trước khi nộp hồ sơ. Không nên xây nhà hoặc giao dịch khi chưa có quyết định, vì dễ bị xử phạt và rủi ro về sổ đỏ.

Câu hỏi thường gặp

Đất trồng cây hàng năm khác ký hiệu là gì?

Ký hiệu hiện hành là HNK theo Thông tư 08/2024/TT-BTNMT. Trên sổ đỏ cấp trước đây bạn có thể thấy BHK (đất bằng) hoặc NHK (đất nương rẫy). Cả ba đều là đất trồng cây hằng năm khác.

Đất trồng cây hàng năm khác có được xây nhà không?

Không. Đây là đất nông nghiệp, chưa được xây nhà ở khi chưa chuyển sang đất ở. Chỉ một số công trình phục vụ sản xuất nông nghiệp được phép xây theo quy định riêng của pháp luật về đất đai và xây dựng.

Chuyển đất trồng cây hàng năm khác sang đất ở nộp hồ sơ ở đâu?

Nộp tại UBND cấp xã (xã, phường, đặc khu) nơi có đất. Từ 01/07/2025, Chủ tịch UBND cấp xã quyết định cho phép chuyển mục đích đối với hộ gia đình, cá nhân thay cho UBND cấp huyện trước đây.

Chuyển HNK lên thổ cư có được giảm tiền sử dụng đất không?

Có thể, nhưng không phải trường hợp nào cũng được. Mức 30% chênh lệch chỉ áp dụng cho đất vườn, ao, đất nông nghiệp trong cùng thửa có đất ở được xác định khi công nhận quyền sử dụng đất và một số trường hợp tách thửa tương tự. Thửa HNK riêng biệt thường tính 100% chênh lệch.

Đất HNK có thời hạn sử dụng bao lâu?

Đất trồng cây hằng năm giao cho hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp có thời hạn sử dụng tối đa 50 năm. Hết thời hạn, nếu có nhu cầu bạn được tiếp tục sử dụng theo quy định. Sau khi chuyển sang đất ở, bạn được sử dụng ổn định lâu dài.

Đất HNK để hoang có bị thu hồi không?

Có nguy cơ. Luật Đất đai 2024 quy định các trường hợp thu hồi đất do không sử dụng trong thời hạn liên tục nhất định. Bạn nên canh tác, sử dụng đúng mục đích hoặc làm thủ tục khi muốn đổi mục đích.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, được biên soạn theo quy định pháp luật tại thời điểm cập nhật. Với vụ việc cụ thể, bạn nên liên hệ cơ quan có thẩm quyền hoặc luật sư để được hướng dẫn chính xác. Xem miễn trừ trách nhiệm.

Ban biên tập Luật Sư X

Có thể bạn quan tâm

Xem tất cả →