Ly hôn có yếu tố nước ngoài là gì? Đặc điểm và quy định 2026

Ly hôn có yếu tố nước ngoài là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng trong đó ít nhất một bên là người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài, hoặc căn cứ phát sinh quan hệ, tài sản liên quan nằm ở nước ngoài. Đặc điểm nổi bật là phải xác định thêm thẩm quyền, luật áp dụng và thủ tục tống đạt giấy tờ ra nước ngoài.

Ly hôn có yếu tố nước ngoài là gì?

Luật Hôn nhân và gia đình 2014 không định nghĩa riêng “ly hôn có yếu tố nước ngoài”. Khái niệm này được hiểu từ quy định về quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài (khoản 25 Điều 3). Theo đó, đó là quan hệ mà ít nhất một bên tham gia là người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Quan hệ giữa hai công dân Việt Nam vẫn có thể mang yếu tố nước ngoài nếu căn cứ xác lập, thay đổi, chấm dứt quan hệ đó theo pháp luật nước ngoài, phát sinh ở nước ngoài, hoặc tài sản liên quan ở nước ngoài.

Còn “ly hôn” được hiểu là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án hoặc quyết định có hiệu lực của Tòa án (khoản 14 Điều 3). Vì vậy, ở Việt Nam bạn không thể ly hôn bằng cách đăng ký tại cơ quan hộ tịch. Mọi trường hợp đều phải qua Tòa án.

Đặc điểm của ly hôn có yếu tố nước ngoài

1. Đặc điểm về chủ thể

Ít nhất một bên vợ hoặc chồng là người nước ngoài (không có quốc tịch Việt Nam) hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Gồm các tình huống phổ biến:

• Công dân Việt Nam kết hôn với người nước ngoài.
• Hai người nước ngoài với nhau, thường trú tại Việt Nam và có yêu cầu ly hôn.
• Một bên là người Việt đang định cư, học tập, làm việc ở nước ngoài.

2. Đặc điểm về sự kiện pháp lý

Hai vợ chồng đều là công dân Việt Nam nhưng việc kết hôn được đăng ký ở nước ngoài, hoặc căn cứ chấm dứt hôn nhân phát sinh ở nước ngoài, cũng được coi là có yếu tố nước ngoài.

3. Đặc điểm về tài sản

Tài sản chung nằm ở nước ngoài (nhà, đất, tài khoản…) làm vụ việc có yếu tố nước ngoài, dù hai bên đều là người Việt.

4. Đặc điểm về tố tụng

• Phải xác định Tòa án Việt Nam có thẩm quyền hay không, rồi mới xác định Tòa nào.
• Có thể phải áp dụng pháp luật của nước khác cho một số nội dung.
• Khi đương sự ở nước ngoài, Tòa án phải tống đạt, lấy lời khai qua ủy thác tư pháp hoặc kênh ngoại giao, lãnh sự nên thời gian kéo dài.
• Giấy tờ nước ngoài phải được hợp pháp hóa lãnh sự (trừ trường hợp được miễn theo điều ước hoặc quy định pháp luật) và dịch thuật, công chứng.
• Bản án có thể phải được công nhận, ghi chú ở quốc gia khác để có hiệu lực thực tế.

Luật nào được áp dụng khi ly hôn có yếu tố nước ngoài?

Điều 127 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định các nguyên tắc chính:

• Ly hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, hoặc giữa những người nước ngoài thường trú ở Việt Nam: được giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam theo Luật Hôn nhân và gia đình.
• Bên là công dân Việt Nam không thường trú ở Việt Nam khi yêu cầu ly hôn: việc ly hôn theo pháp luật của nước nơi hai bên thường trú chung; nếu không có nơi thường trú chung thì theo pháp luật Việt Nam.
• Bất động sản ở nước ngoài: việc giải quyết tài sản là bất động sản ở nước ngoài theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó.

Vì vậy, nếu vợ chồng có nhà ở nước ngoài, Tòa án Việt Nam có thể tuyên về nguyên tắc chia, nhưng việc thi hành lại phụ thuộc pháp luật và cơ quan nước sở tại. Con chung, cấp dưỡng, chia tài sản trong nước vẫn theo các quy định thông thường của Luật Hôn nhân và gia đình (ví dụ con từ đủ 07 tuổi thì Tòa án xem xét nguyện vọng của con khi quyết định người trực tiếp nuôi).

Tòa án nào có thẩm quyền giải quyết?

Tòa án Việt Nam có thẩm quyền khi nào?

Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án Việt Nam giải quyết vụ ly hôn có yếu tố nước ngoài trong nhiều trường hợp, tiêu biểu là khi nguyên đơn hoặc bị đơn là công dân Việt Nam, hoặc bị đơn có tài sản ở Việt Nam. Trường hợp ly hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài mà cả hai cùng cư trú tại Việt Nam thì thuộc thẩm quyền riêng của Tòa án Việt Nam.

Cấp Tòa nào xét xử sơ thẩm từ 01/07/2025?

Trước 01/07/2025, vụ ly hôn có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài, hoặc cần ủy thác tư pháp, thuộc Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Không còn Tòa án nhân dân cấp huyện từ 01/07/2025. Theo Luật số 85/2025/QH15 sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án nhân dân khu vực giải quyết sơ thẩm các tranh chấp về hôn nhân và gia đình (trong đó có ly hôn), còn Tòa án nhân dân cấp tỉnh chủ yếu xét phúc thẩm. Nhiều tài liệu cũ vẫn ghi “nộp tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh”. Đó là quy định trước thời điểm trên. Nếu vụ việc đã được Tòa cấp tỉnh thụ lý trước 01/07/2025, Tòa cấp tỉnh tiếp tục giải quyết, bạn không phải nộp lại.

Nộp đơn tại Tòa án khu vực nào?

• Thuận tình ly hôn: Tòa án khu vực nơi một trong hai bên cư trú hoặc làm việc.
• Ly hôn đơn phương: thường là Tòa án khu vực nơi bị đơn cư trú, làm việc. Nếu bị đơn ở nước ngoài, nguyên đơn thường nộp tại nơi cư trú của mình ở Việt Nam, cùng bằng chứng về địa chỉ cuối cùng của bị đơn.

Điều kiện, lý do và chứng cứ của ly hôn đơn phương xem thêm tại bài ly hôn đơn phương cần những điều kiện gì.

Hồ sơ ly hôn có yếu tố nước ngoài cần chuẩn bị

• Đơn khởi kiện ly hôn (hoặc đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn). Bạn có thể tham khảo mẫu đơn ly hôn viết tay để biết bố cục cơ bản.
• Giấy chứng nhận kết hôn bản gốc hoặc bản sao hợp lệ. Nếu kết hôn ở nước ngoài thì cần giấy tờ kết hôn đã hợp pháp hóa lãnh sự, dịch thuật và nên ghi chú vào sổ hộ tịch Việt Nam.
• Giấy tờ tùy thân của các bên: căn cước (hoặc CCCD còn hạn), hộ chiếu, giấy tờ cư trú.
• Giấy khai sinh của con chung (nếu có).
• Tài liệu về tài sản chung, nợ chung (nếu yêu cầu chia).
• Văn bản thể hiện ý kiến của bên ở nước ngoài (nếu thuận tình), đã được chứng thực hoặc hợp pháp hóa theo đúng quy định.

Danh mục giấy tờ chung cho mọi vụ ly hôn và nơi nộp được tóm tắt tại thủ tục ly hôn cần giấy tờ gì và nộp ở đâu.

Trình tự giải quyết

1. Bước 1: Nộp đơn và hồ sơ trực tiếp, qua bưu điện hoặc hình thức khác Tòa án chấp nhận.
2. Bước 2: Tòa án xem xét, yêu cầu sửa đổi, bổ sung nếu cần; thông báo nộp tiền tạm ứng án phí hoặc lệ phí. Mức cơ bản đối với yêu cầu không có giá ngạch là 300.000 đồng; phần chia tài sản tính theo giá trị tài sản (Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14).
3. Bước 3: Thụ lý vụ việc, tống đạt giấy tờ cho bên còn lại. Nếu họ ở nước ngoài, Tòa án thực hiện qua ủy thác tư pháp theo Luật Tương trợ tư pháp và điều ước quốc tế.
4. Bước 4: Hòa giải, chuẩn bị xét xử. Với thuận tình, Tòa án hòa giải và ra quyết định công nhận nếu hai bên không thay đổi ý kiến.
5. Bước 5: Mở phiên tòa (ly hôn đơn phương) hoặc ra quyết định. Trường hợp bị đơn vắng mặt dù đã được tống đạt hợp lệ, Tòa án có thể xét xử vắng mặt theo quy định tố tụng.
6. Bước 6: Bản án, quyết định có hiệu lực thì hai bên đã chấm dứt quan hệ vợ chồng. Sau đó bạn nên làm thủ tục cập nhật tình trạng hôn nhân (xem bên dưới).

Ví dụ: Chị M., cư trú tại Đà Nẵng, kết hôn với anh K. (quốc tịch Hàn Quốc), anh K. đã về nước từ hai năm trước, không liên lạc. Chị M. nộp đơn đơn phương, kèm giấy kết hôn và địa chỉ cuối cùng của anh K. Tòa án phải tống đạt giấy tờ cho anh K. qua ủy thác tư pháp, vì vậy thời gian giải quyết thường dài hơn nhiều so với ly hôn giữa hai người trong nước.

Ly hôn ở nước ngoài có được công nhận tại Việt Nam không?

Bản án, quyết định ly hôn của Tòa án nước ngoài không tự động có giá trị tại Việt Nam. Nếu bạn đã ly hôn ở nước ngoài và muốn đăng ký kết hôn mới hoặc cập nhật tình trạng hôn nhân ở Việt Nam, bạn cần làm thủ tục ghi chú ly hôn theo Luật Hộ tịch 2014 và Nghị định 123/2015/NĐ-CP (hoặc văn bản thay thế nếu có). Tùy trường hợp, hồ sơ có thể phải qua thủ tục công nhận của Tòa án Việt Nam. Giấy tờ phải hợp pháp hóa lãnh sự và dịch thuật theo quy định. Khi cần giấy xác nhận về nhân thân cho các thủ tục khác, bạn có thể tham khảo mẫu giấy xác nhận nhân thân.

Câu hỏi thường gặp

Tóm lại, nhận biết ly hôn có yếu tố nước ngoài dựa vào chủ thể, sự kiện pháp lý và tài sản liên quan. Từ 01/07/2025 sơ thẩm thuộc Tòa án nhân dân khu vực, nhưng bạn vẫn cần chuẩn bị giấy tờ hợp pháp hóa, dịch thuật và dự trù thời gian tống đạt ra nước ngoài.