Con cô con cậu không được lấy nhau. Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cấm kết hôn và chung sống như vợ chồng giữa những người có họ trong phạm vi ba đời. Con cô, con cậu, con chú, con bác, con dì là anh chị em họ thuộc đời thứ ba, nên nằm trong diện bị cấm. Hai người không thể đăng ký kết hôn hợp pháp, và nếu vẫn lấy nhau thì có thể bị phạt tiền, bị Tòa án hủy hôn nhân.
Tóm tắt nhanh
- Con cô – con cậu (anh chị em họ có chung ông bà) là đời thứ ba, bị cấm kết hôn theo điểm d khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Con của anh chị em họ (đời thứ tư trở đi) không bị cấm, nếu đủ các điều kiện kết hôn khác.
- Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng trong phạm vi ba đời bị phạt 10–20 triệu đồng theo Nghị định 109/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 18/05/2026).
- Hôn nhân trái luật có thể bị Tòa án hủy; cơ quan hộ tịch sẽ từ chối đăng ký kết hôn.
Pháp luật quy định thế nào về việc con cô con cậu lấy nhau?
Điểm d khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cấm kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ và giữa những người có họ trong phạm vi ba đời. Khoản 18 Điều 3 của luật giải thích rõ khái niệm này:
- Cha mẹ là đời thứ nhất.
- Anh, chị, em cùng cha mẹ, cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha là đời thứ hai.
- Anh, chị, em con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì là đời thứ ba.
Như vậy, “con cô – con cậu” là hai người cùng một gốc ông bà, có cô và cậu là anh chị em ruột. Họ thuộc đời thứ ba, nên bị cấm lấy nhau. Quy định này áp dụng như nhau cho cả họ nội và họ ngoại, cho cả trường hợp chỉ chung sống mà không đăng ký.
Nhiều người nhầm rằng “chỉ cấm anh chị em ruột”. Thực tế, luật cấm rộng hơn: anh chị em họ có chung ông bà (con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì) cũng không được kết hôn với nhau.
Lưu ý: Luật Hôn nhân và gia đình 2014 vẫn là văn bản đang có hiệu lực đến tháng 10/2026, chưa có luật mới thay thế. Quy định cấm kết hôn trong phạm vi ba đời không thay đổi.
Cách tính phạm vi ba đời
Bạn xác định “đời” bằng cách tìm người gốc chung của hai bên, rồi đếm xuống. Người gốc chung là cặp ông bà (hoặc cụ) sinh ra cả hai dòng họ.
| Mối quan hệ | Đời | Có được kết hôn? |
|---|---|---|
| Cha mẹ với con, ông bà với cháu (trực hệ) | Cùng dòng máu trực hệ | Bị cấm |
| Anh chị em ruột, cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha | Đời thứ hai | Bị cấm |
| Con cô – con cậu, con chú – con bác, con dì – con dì… | Đời thứ ba | Bị cấm |
| Chú, bác, cô, cậu, dì với cháu ruột | Cùng gốc, trong phạm vi ba đời | Bị cấm theo cách hiểu và áp dụng phổ biến |
| Con của anh chị em họ với nhau (có chung cụ) | Đời thứ tư trở đi | Không bị cấm theo huyết thống |
Mẹo nhớ nhanh: nếu hai người có chung ông bà thì họ nằm trong phạm vi ba đời. Chỉ khi hai người phải lần ngược lên tới cụ mới gặp người gốc chung thì mới vượt ra ngoài phạm vi cấm.
Những trường hợp họ hàng nào được phép lấy nhau?
Con của anh em họ có được lấy nhau không?
Có. Giả sử ông nội của bạn và bà ngoại của người yêu bạn là anh em ruột. Khi đó, bố bạn và mẹ người yêu bạn là anh chị em họ, còn hai bạn là thế hệ thứ tư tính từ gốc chung. Hai bạn nằm ngoài phạm vi ba đời nên pháp luật không cấm, nếu đáp ứng các điều kiện kết hôn khác.
Họ hàng bên thông gia thì sao?
Luật cấm theo quan hệ huyết thống (ba đời) và một số quan hệ đặc biệt: giữa cha mẹ nuôi với con nuôi; giữa người từng là cha mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng với con dâu; mẹ vợ với con rể; cha dượng với con riêng của vợ; mẹ kế với con riêng của chồng. Ngoài các trường hợp này, quan hệ họ hàng khác không bị cấm theo luật.
Lưu ý: Pháp luật không cấm không có nghĩa là mọi gia đình đều đồng thuận. Theo phong tục, tập quán, họ hàng hai bên có thể khó chấp nhận. Đây là vấn đề tình cảm, không phải vi phạm pháp luật.
Điều kiện kết hôn hợp pháp
Muốn lấy nhau hợp pháp, hai người phải đáp ứng đủ điều kiện tại khoản 1 Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:
- Nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên.
- Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định.
- Không bị mất năng lực hành vi dân sự.
- Không thuộc các trường hợp cấm kết hôn tại các điểm a, b, c, d khoản 2 Điều 5: kết hôn giả tạo, tảo hôn, cưỡng ép hoặc lừa dối kết hôn, cản trở kết hôn; người đang có vợ hoặc chồng; cùng dòng máu trực hệ, có họ trong phạm vi ba đời; cha mẹ nuôi với con nuôi và các quan hệ nêu trên.
Con cô – con cậu vướng đúng điều kiện cuối cùng, nên dù đã đủ tuổi và hoàn toàn tự nguyện, họ vẫn không đủ điều kiện kết hôn.
Vẫn lấy nhau thì bị xử lý thế nào?
Xử phạt hành chính
Theo Điều 62 Nghị định 109/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 18/05/2026, thay thế Nghị định 82/2020/NĐ-CP), kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc giữa những người có họ trong phạm vi ba đời bị phạt tiền từ 10.000.000 đến 20.000.000 đồng. Mức phạt này áp dụng cho cả việc chung sống như vợ chồng không đăng ký.
Có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Tội loạn luân trong Bộ luật Hình sự 2015 áp dụng với quan hệ giữa người cùng dòng máu trực hệ và anh chị em ruột, không áp dụng cho anh chị em họ. Tuy vậy, việc lấy nhau trong phạm vi ba đời vẫn là hành vi vi phạm hành chính và là kết hôn trái pháp luật.
Hôn nhân có thể bị Tòa án hủy
Nếu hai người đã đăng ký (do khai sai quan hệ họ hàng) hoặc tổ chức đám cưới, việc kết hôn là trái pháp luật. Cá nhân, cơ quan, tổ chức theo Điều 10 Luật Hôn nhân và gia đình, trong đó có cơ quan quản lý nhà nước về gia đình và Hội Liên hiệp phụ nữ, có thể yêu cầu Tòa án hủy. Từ 01/07/2025, các vụ việc dân sự này thuộc thẩm quyền Tòa án nhân dân khu vực theo mô hình tòa án mới.
Khi bị hủy, hậu quả theo Điều 12 Luật Hôn nhân và gia đình gồm:
- Hai bên phải chấm dứt quan hệ như vợ chồng; Nhà nước không công nhận họ là vợ chồng.
- Quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con được giải quyết như khi ly hôn, nên con vẫn được bảo vệ quyền lợi.
- Quan hệ tài sản, nghĩa vụ và hợp đồng giữa hai bên được giải quyết theo Điều 16 của luật.
Cảnh báo: Không thể “lách” bằng cách chỉ tổ chức đám cưới, chung sống không đăng ký hay khai sai thông tin trong tờ khai. Chung sống như vợ chồng trong phạm vi ba đời vẫn bị xử phạt, đồng thời hai người không được pháp luật bảo vệ quyền lợi với tư cách vợ chồng.
Cần phân biệt hủy kết hôn trái pháp luật với ly hôn. Ly hôn chấm dứt một cuộc hôn nhân hợp pháp, còn hủy kết hôn xử lý cuộc hôn nhân ngay từ đầu đã không đủ điều kiện. Nếu bạn quan tâm đến phần ly hôn, tham khảo thêm bài ly hôn đơn phương cần những điều kiện gì và thủ tục ly hôn cần giấy tờ gì và nộp ở đâu.
Thủ tục đăng ký kết hôn khi đủ điều kiện
Nếu hai người không thuộc diện bị cấm (ví dụ là đời thứ tư trở đi), bạn đăng ký kết hôn theo Luật Hộ tịch 2014. Từ 01/07/2025, chính quyền địa phương còn hai cấp nên việc đăng ký kết hôn do UBND cấp xã (xã, phường, đặc khu) nơi cư trú của một trong hai bên thực hiện, không còn UBND cấp huyện.
- Bước 1: Xác định quan hệ họ hàng bằng gia phả hoặc xác nhận của gia đình, để chắc chắn hai bạn không nằm trong phạm vi ba đời.
- Bước 2: Chuẩn bị tờ khai đăng ký kết hôn, giấy tờ tùy thân (thẻ căn cước hoặc CCCD còn hạn) và giấy xác nhận tình trạng hôn nhân của mỗi bên theo yêu cầu của cơ quan hộ tịch. Bạn có thể xem thêm cách làm căn cước công dân ở đâu nếu giấy tờ hết hạn hoặc cần cập nhật.
- Bước 3: Nộp hồ sơ trực tiếp hoặc trực tuyến (nếu địa phương hỗ trợ) tại UBND cấp xã có thẩm quyền.
- Bước 4: Cả hai cùng có mặt khi cơ quan hộ tịch trao Giấy chứng nhận kết hôn. Nếu thông tin quan hệ họ hàng không đúng, cán bộ hộ tịch có quyền từ chối đăng ký.
Danh mục giấy tờ cụ thể có thể khác nhau chút ít giữa các địa phương, vì vậy bạn nên hỏi bộ phận hộ tịch của UBND xã, phường trước khi nộp.
Hai tình huống thực tế
Tình huống 1. Lan là con gái của cô Hoa. Minh là con trai của cậu Hùng. Cô Hoa và cậu Hùng là chị em ruột. Lan và Minh cùng ông bà ngoại hoặc nội ở hai nhánh, nên thuộc đời thứ ba. Hai người không thể đăng ký kết hôn. Nếu cưới nhau không đăng ký thì vẫn có thể bị phạt 10–20 triệu đồng mỗi người theo quy định hiện hành.
Tình huống 2. Nam và Hà quen nhau. Ông nội của Nam và bà ngoại của Hà là anh em ruột. Bố Nam và mẹ Hà là anh chị em họ; Nam và Hà là đời thứ tư. Hai người không thuộc phạm vi cấm theo huyết thống, có thể đăng ký kết hôn khi đủ tuổi, tự nguyện và không vướng các điều cấm khác.
Lưu ý về sức khỏe: Y học thường khuyến cáo các cặp đôi có quan hệ huyết thống gần nên được tư vấn di truyền trước khi sinh con, vì nguy cơ bệnh di truyền lặn có thể cao hơn mức trung bình. Đây là lý do thực tế đứng sau quy định cấm kết hôn gần huyết thống.
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và gia đình 2014: Điều 3 (khoản 18), Điều 5 (khoản 2), Điều 8, Điều 10, Điều 11, Điều 12, Điều 16.
- Nghị định 109/2026/NĐ-CP ngày 01/04/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình, thi hành án dân sự, phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã (hiệu lực từ 18/05/2026, thay thế Nghị định 82/2020/NĐ-CP).
- Luật Hộ tịch 2014 và các văn bản hướng dẫn về đăng ký kết hôn.
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025).
- Nghị quyết 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh; mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ 01/07/2025.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Con cô con cậu có lấy nhau được không?
Không. Con cô – con cậu là anh chị em họ đời thứ ba theo khoản 18 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Điểm d khoản 2 Điều 5 cấm kết hôn và chung sống như vợ chồng giữa những người có họ trong phạm vi ba đời.
Con chú con bác và con dì con già có lấy nhau được không?
Không. Con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì đều là đời thứ ba và cùng bị cấm. Cách tính giống nhau cho họ nội và họ ngoại.
Anh em họ đời thứ tư có lấy nhau được không?
Được, nếu hai người là con của những người anh chị em họ với nhau (phải lần lên tới cụ mới có gốc chung) và đáp ứng các điều kiện kết hôn khác về tuổi, tự nguyện, năng lực hành vi dân sự.
Chỉ chung sống, không đăng ký thì có bị phạt không?
Có. Pháp luật cấm cả hành vi “chung sống như vợ chồng” trong phạm vi ba đời. Mức phạt hiện hành là 10–20 triệu đồng theo Điều 62 Nghị định 109/2026/NĐ-CP.
Đã lấy nhau và có con thì con có quyền lợi gì?
Quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ và con vẫn được bảo vệ. Khi hôn nhân bị hủy, Tòa án giải quyết các vấn đề này như khi ly hôn, gồm nuôi con và cấp dưỡng.
Tóm lại, con cô con cậu không được lấy nhau vì thuộc phạm vi ba đời bị Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cấm, còn con của anh chị em họ trở xuống thì không bị cấm theo huyết thống. Trước khi quyết định kết hôn với người có quan hệ họ hàng, bạn nên vẽ sơ đồ họ hàng đến người gốc chung để xác định đúng số đời, tránh bị từ chối đăng ký hoặc bị xử phạt. Nếu cần soạn đơn khi hôn nhân gặp vấn đề, bạn có thể tham khảo mẫu đơn ly hôn viết tay theo quy định mới.
