Chế định thừa kế thuộc ngành luật dân sự. Hiện nay Việt Nam không có luật thừa kế riêng. Các quy định về thừa kế nằm ở Phần thứ tư của Bộ luật Dân sự 2015 (từ Điều 609 đến Điều 662). Phần này gồm bốn chương: quy định chung, thừa kế theo di chúc, thừa kế theo pháp luật, thanh toán và phân chia di sản.
Tóm tắt nhanh
- Ngành luật: luật dân sự (không phải luật hôn nhân và gia đình, dù hai lĩnh vực này có liên quan).
- Văn bản: Bộ luật Dân sự 2015, Phần thứ tư – Thừa kế, Điều 609–662, Chương XXI đến XXIV.
- Có hai cách chia di sản: theo di chúc và theo pháp luật. Di chúc hợp pháp được ưu tiên áp dụng.
- Thời hiệu chia di sản: 30 năm với bất động sản, 10 năm với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế.
- Tính đến tháng 10/2026, Bộ luật Dân sự 2015 vẫn là văn bản chính điều chỉnh thừa kế.
Chế định thừa kế thuộc ngành luật nào?
Thừa kế là chế định của luật dân sự. Lý do là thừa kế điều chỉnh việc dịch chuyển tài sản của người đã chết cho người còn sống. Đây là quan hệ tài sản giữa các cá nhân, được xây dựng trên nguyên tắc bình đẳng và tự định đoạt, đúng với đối tượng điều chỉnh của luật dân sự.

Nhiều người nhầm thừa kế thuộc luật hôn nhân và gia đình vì người được hưởng thường là vợ, chồng, cha mẹ, con. Thực tế, quan hệ hôn nhân, huyết thống chỉ là căn cứ để xác định ai được hưởng. Còn cách chia tài sản, di chúc, thời hiệu và thanh toán nghĩa vụ đều do Bộ luật Dân sự quy định. Vì vậy bài này được xếp cùng nhóm kiến thức gia đình nhưng về bản chất là nội dung dân sự.
Chế định thừa kế là gì?
Chế định pháp luật là tập hợp các quy phạm điều chỉnh một nhóm quan hệ xã hội cùng loại. Chế định thừa kế gồm các quy định về việc chuyển tài sản của người chết (người để lại di sản) cho người thừa kế. Việc chuyển này có thể theo ý chí của người chết thể hiện trong di chúc, hoặc theo quy định của pháp luật khi không có di chúc hợp pháp.
Theo Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình. Cá nhân cũng có quyền để lại tài sản cho người thừa kế theo pháp luật và quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật. Những người thừa kế được đối xử bình đẳng về quyền thừa kế tài sản của nhau.
Kết cấu phần thừa kế trong Bộ luật Dân sự 2015
Phần thứ tư của Bộ luật gồm 54 điều, chia thành bốn chương:
| Chương | Nội dung | Phạm vi điều luật |
|---|---|---|
| Chương XXI | Những quy định chung về thừa kế (nguyên tắc, di sản, người thừa kế, từ chối nhận di sản, người không được hưởng di sản, thời hiệu) | Điều 609–623 |
| Chương XXII | Thừa kế theo di chúc | Điều 624–648 |
| Chương XXIII | Thừa kế theo pháp luật | Điều 649–655 |
| Chương XXIV | Thanh toán và phân chia di sản | Điều 656–662 |
Trước đây, thừa kế được quy định trong Bộ luật Dân sự 2005. Bộ luật này đã hết hiệu lực từ ngày 01/01/2017, khi Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực.
Các khái niệm cơ bản: mở thừa kế, di sản, người thừa kế
Thời điểm và địa điểm mở thừa kế
Thừa kế được mở vào thời điểm người có tài sản chết. Nếu Tòa án tuyên bố một người đã chết, thời điểm mở thừa kế là ngày được xác định trong quyết định của Tòa án. Địa điểm mở thừa kế là nơi cư trú cuối cùng của người chết. Nếu không xác định được, đó là nơi có toàn bộ hoặc phần lớn di sản.
Di sản gồm những gì?
Di sản gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác, và quyền tài sản. Ví dụ: nhà đất, tiền gửi ngân hàng, xe, cổ phần, quyền đòi nợ. Với tài sản chung của vợ chồng, chỉ phần của người đã chết mới là di sản. Người còn sống vẫn giữ phần của mình.
Ai là người thừa kế?
Người thừa kế là cá nhân phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế, hoặc đã thành thai trước thời điểm đó và sinh ra còn sống. Nếu là cơ quan, tổ chức thì phải tồn tại vào thời điểm mở thừa kế. Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ khi việc từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản với người khác.
Lưu ý: Người thừa kế chỉ phải trả nợ của người chết trong phạm vi giá trị di sản được nhận. Bạn không phải dùng tài sản riêng để trả phần nợ vượt quá di sản.
Người không được quyền hưởng di sản
Bộ luật Dân sự loại một số trường hợp khỏi quyền hưởng di sản, ví dụ người bị kết án vì cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe người để lại di sản; người ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản; người lừa dối, ép buộc hoặc giả mạo, sửa chữa, hủy di chúc. Người để lại di sản có thể cho phép người đó hưởng di sản bằng di chúc.
Thừa kế theo di chúc
Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Người lập di chúc có quyền chỉ định người thừa kế, truất quyền hưởng di sản, phân định phần di sản, dành một phần để thờ cúng hoặc giao nghĩa vụ cho người thừa kế.
Điều kiện để di chúc hợp pháp
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.
- Nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
- Hình thức không trái quy định của luật.
- Người đã đủ 15 tuổi nhưng chưa đủ 18 tuổi chỉ được lập di chúc bằng văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Di chúc có thể bằng văn bản (có hoặc không có người làm chứng, có công chứng hoặc chứng thực) hoặc di chúc miệng. Di chúc miệng chỉ hợp pháp trong trường hợp tính mạng bị đe dọa nghiêm trọng, và phải có ít nhất hai người làm chứng. Thủ tục chứng thực có thể tham khảo thêm tại bài chứng thực giấy tờ ở đâu theo quy định hiện hành.
Phần thừa kế bắt buộc
Dù có di chúc, một số người vẫn được hưởng phần tối thiểu bằng hai phần ba một suất của người thừa kế theo pháp luật. Gồm con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, và con đã thành niên mà không có khả năng lao động. Quy định này bảo vệ người phụ thuộc vào người để lại di sản.
Cảnh báo: Di chúc lập bằng cách giả mạo, ép buộc hoặc lừa dối có thể bị tuyên vô hiệu, và người vi phạm mất quyền hưởng di sản. Hành vi giả mạo giấy tờ còn có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự.
Thừa kế theo pháp luật
Thừa kế theo pháp luật áp dụng khi không có di chúc, di chúc không hợp pháp, những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc, hoặc từ chối nhận di sản. Cũng áp dụng cho phần di sản không được định đoạt trong di chúc.
Ba hàng thừa kế
| Hàng | Những người thuộc hàng thừa kế |
|---|---|
| Hàng thứ nhất | Vợ, chồng; cha đẻ, mẹ đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi; con đẻ, con nuôi |
| Hàng thứ hai | Ông bà nội, ông bà ngoại; anh, chị, em ruột; cháu ruột mà người chết là ông bà nội, ngoại |
| Hàng thứ ba | Cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì; chắt ruột mà người chết là cụ |
Nguyên tắc chia: những người cùng hàng được hưởng phần bằng nhau. Người ở hàng sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước, do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản.
Ví dụ: Ông A chết, không để lại di chúc, có vợ và hai con, còn cha mẹ vẫn sống. Hàng thứ nhất gồm 5 người (vợ, hai con, cha, mẹ), mỗi người hưởng một phần bằng nhau trên phần di sản của ông A. Anh chị em ruột của ông A thuộc hàng thứ hai nên chưa được chia.
Thừa kế thế vị
Nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người đó, cháu sẽ được hưởng phần mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống. Nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng thời điểm thì chắt được hưởng. Quy định tương tự cũng áp dụng khi anh, chị, em ruột chết trước, và con của họ thế vị.
Lưu ý: Vợ chồng đã có bản án, quyết định ly hôn có hiệu lực pháp luật thì không còn quan hệ thừa kế với nhau. Nếu mới nộp đơn hoặc Tòa chưa ra bản án có hiệu lực mà một bên chết, người còn lại vẫn là vợ hoặc chồng. Về điều kiện ly hôn, bạn có thể xem điều kiện ly hôn đơn phương và thủ tục ly hôn, giấy tờ và nơi nộp hồ sơ.
Thời hiệu thừa kế
Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định ba loại thời hiệu, đều tính từ thời điểm mở thừa kế:
| Yêu cầu | Thời hiệu |
|---|---|
| Chia di sản là bất động sản | 30 năm |
| Chia di sản là động sản | 10 năm |
| Xác nhận quyền thừa kế của mình hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác | 10 năm |
| Yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết | 3 năm |
Hết thời hiệu chia di sản, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó. Nếu không có người quản lý, di sản được xử lý theo quy định riêng của Bộ luật, ví dụ thuộc về người đang chiếm hữu hoặc thuộc Nhà nước trong một số trường hợp. Đây là lý do bạn không nên để việc chia di sản kéo dài nhiều năm mà không làm thủ tục.
Thanh toán, phân chia di sản và nơi giải quyết
Thứ tự thanh toán từ di sản
Trước khi chia, di sản được dùng để thanh toán các khoản như chi phí mai táng, tiền cấp dưỡng còn thiếu, tiền công lao động, thuế và các khoản nợ khác của người chết. Phần còn lại mới chia cho những người thừa kế.
Các bước thực hiện thường gặp

- Bước 1: Xác định di sản, di chúc (nếu có) và những người thừa kế. Thu thập giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ, giấy tờ tài sản.
- Bước 2: Nếu các bên thỏa thuận được, lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc văn bản khai nhận di sản và thực hiện công chứng, chứng thực theo quy định.
- Bước 3: Dùng văn bản đã công chứng, chứng thực để làm thủ tục sang tên tài sản (nhà đất, xe, tài khoản) tại cơ quan có thẩm quyền.
- Bước 4: Nếu có tranh chấp, khởi kiện ra Tòa án. Từ ngày 01/07/2025, Tòa án nhân dân khu vực là cấp xét xử sơ thẩm phần lớn các tranh chấp thừa kế thuộc thẩm quyền; vụ việc có yếu tố nước ngoài do Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết.
Lưu ý: Tòa án chỉ thụ lý tranh chấp thừa kế còn thời hiệu. Với tranh chấp thừa kế đất đai, bạn cần chuẩn bị giấy tờ về quyền sử dụng đất. Khi thỏa thuận chuyển nhượng, cần tránh các giấy tờ viết tay không đúng hình thức, xem thêm cách làm giấy tờ mua bán đất theo quy định pháp luật.
Thừa kế liên quan đến những ngành luật nào khác?
- Luật Đất đai 2024: điều chỉnh điều kiện nhận quyền sử dụng đất và thủ tục đăng ký biến động khi thừa kế nhà đất.
- Luật Hôn nhân và gia đình 2014: xác định quan hệ vợ chồng, cha mẹ, con, tài sản chung, tài sản riêng của vợ chồng – cơ sở để xác định phần di sản.
- Luật Công chứng 2024 và pháp luật về chứng thực: quy định thủ tục công chứng, chứng thực di chúc, văn bản khai nhận và phân chia di sản.
- Pháp luật về thuế: thu nhập từ nhận thừa kế bất động sản thuộc diện được miễn thuế thu nhập cá nhân giữa những người có quan hệ thân thuộc theo quy định, nhưng vẫn có thể phát sinh lệ phí trước bạ và các nghĩa vụ liên quan.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Phần thứ tư – Thừa kế (Điều 609 đến Điều 662), có hiệu lực từ 01/01/2017
- Luật Hôn nhân và gia đình 2014
- Luật Đất đai 2024
- Luật Công chứng 2024
- Nghị định 23/2015/NĐ-CP về cấp bản sao, chứng thực (sửa đổi bởi Nghị định 280/2025/NĐ-CP)
- Pháp luật về tổ chức Tòa án nhân dân sau ngày 01/07/2025 (Tòa án nhân dân khu vực)
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Chế định thừa kế thuộc ngành luật nào?
Thừa kế thuộc ngành luật dân sự. Các quy định nằm ở Phần thứ tư của Bộ luật Dân sự 2015, từ Điều 609 đến Điều 662.
Chế định thừa kế nằm ở điều nào của Bộ luật Dân sự 2015?
Từ Điều 609 đến Điều 662, gồm quy định chung (Điều 609–623), thừa kế theo di chúc (Điều 624–648), thừa kế theo pháp luật (Điều 649–655), thanh toán và phân chia di sản (Điều 656–662).
Có luật thừa kế riêng không?
Không. Tính đến tháng 10/2026, Việt Nam chưa ban hành luật thừa kế riêng. Thừa kế được điều chỉnh chủ yếu bởi Bộ luật Dân sự 2015 và được hướng dẫn, áp dụng cùng một số văn bản chuyên ngành như pháp luật đất đai, công chứng.
Có di chúc thì có phải chia đúng như di chúc không?
Về nguyên tắc là có, nếu di chúc hợp pháp. Tuy nhiên, con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con thành niên không có khả năng lao động vẫn được hưởng phần tối thiểu bằng hai phần ba một suất theo pháp luật, trừ trường hợp bị loại khỏi quyền hưởng di sản.
Thời hiệu chia thừa kế là bao lâu?
Là 30 năm với bất động sản và 10 năm với động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế (thời điểm người có tài sản chết). Thời hiệu yêu cầu xác nhận hoặc bác bỏ quyền thừa kế là 10 năm, còn thời hiệu yêu cầu thực hiện nghĩa vụ tài sản là 3 năm.
Con nuôi có được hưởng thừa kế không?
Có. Con nuôi thuộc hàng thừa kế thứ nhất, ngang hàng con đẻ nếu việc nuôi con nuôi hợp pháp. Cha nuôi, mẹ nuôi cũng thuộc hàng thứ nhất của con nuôi.
Tóm lại, chế định thừa kế là một bộ phận của luật dân sự, tập trung trong Phần thứ tư Bộ luật Dân sự 2015. Khi gặp tình huống cụ thể, bạn nên xác định trước có di chúc hợp pháp hay không, ai thuộc hàng thừa kế và thời hiệu còn hay hết, rồi mới tiến hành chia di sản theo đúng thủ tục.











