Xâm phạm quyền riêng tư là gì? Mức xử phạt mới nhất 2026

Xâm phạm quyền riêng tư là hành vi thu thập, theo dõi, đọc trộm, ghi âm, ghi hình, tiết lộ hoặc phát tán thông tin đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của người khác khi chưa được đồng ý. Tùy mức độ, người vi phạm có thể bị phạt tiền, bị truy cứu trách nhiệm hình sự (như Điều 159 Bộ luật Hình sự) và phải bồi thường thiệt hại.

Quyền riêng tư là gì và được pháp luật bảo vệ ra sao?

Pháp luật Việt Nam không dùng nguyên cụm “quyền riêng tư” trong một điều luật riêng, mà ghi nhận qua khái niệm quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình. Đây là cách hiểu pháp lý của “quyền riêng tư”.

• Hiến pháp 2013 (Điều 21): mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; có quyền bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác. Không ai được bóc mở, kiểm soát, thu giữ trái luật các thông tin này.
• Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 38): đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư phải được người đó đồng ý (với người chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự thì do người đại diện đồng ý).
• Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 32): việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý, trừ một số trường hợp pháp luật cho phép như vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng.
• Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 (hiệu lực từ 01/01/2026) và Nghị định 356/2025/NĐ-CP: quy định cách thu thập, xử lý dữ liệu cá nhân, quyền của chủ thể dữ liệu. Nghị định 13/2023/NĐ-CP trước đây đã được thay thế.

Nói đơn giản: thông tin nào thuộc về đời sống riêng của bạn thì chỉ bạn quyết định ai được biết, được dùng và dùng vào việc gì.

Những hành vi nào bị coi là xâm phạm quyền riêng tư?

Thực tế thường gặp các nhóm hành vi sau:

• Xâm phạm thư tín, điện thoại, tin nhắn: mở thư, đọc trộm tin nhắn, đăng nhập trái phép tài khoản Zalo, Facebook, email của người khác; nghe, ghi âm cuộc trò chuyện trái pháp luật; cài phần mềm theo dõi vào điện thoại người khác.
• Tiết lộ, phát tán đời tư: đăng tin nhắn, ảnh, video riêng tư, chuyện gia đình, tình trạng sức khỏe, quan hệ tình cảm của người khác lên mạng xã hội hoặc nhóm chat.
• Quay phim, chụp ảnh, ghi âm trái phép ở nơi riêng tư (nhà ở, phòng thay đồ, nhà vệ sinh…) hoặc dùng hình ảnh người khác vào mục đích thương mại, bôi nhọ khi chưa được đồng ý.
• Thu thập, mua bán, lộ lọt dữ liệu cá nhân: số điện thoại, số định danh cá nhân, địa chỉ, tài khoản ngân hàng, dữ liệu sinh trắc học, dữ liệu vị trí… Ví dụ: một đơn vị thu thập thông tin khách hàng rồi dùng để quảng cáo hoặc bán cho bên thứ ba khi chưa có sự đồng ý.
• Theo dõi, quấy rối: lần theo vị trí, liên tục nhắn tin, đe dọa, “bêu riếu” người khác bằng thông tin cá nhân của họ.

Cần phân biệt: danh dự, nhân phẩm (bị xúc phạm, vu khống) và đời sống riêng tư (bị lộ, bị xem, bị thu thập) là hai quyền khác nhau, nhưng thực tế thường đi liền. Ví dụ, đăng tin nhắn riêng của người khác để bôi nhọ họ đồng thời xâm phạm cả hai quyền.

Xâm phạm quyền riêng tư bị phạt hành chính bao nhiêu?

Hiện chưa có một điều khoản duy nhất mang tên “xâm phạm quyền riêng tư”. Mức phạt phụ thuộc hành vi cụ thể và lĩnh vực điều chỉnh. Các văn bản chính đang áp dụng:

Một số điểm cần biết:

• Nghị định 282/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/12/2025) thay thế Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Với tổ chức, mức phạt trong chương hành vi vi phạm thường gấp 2 lần mức phạt đối với cá nhân.
• Nghị định 330/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 19/8/2026) xử phạt vi phạm trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Theo quy định chung của nghị định này, cá nhân thực hiện cùng hành vi bị phạt bằng một nửa mức áp dụng với tổ chức.
• Ngoài phạt tiền, người vi phạm có thể bị buộc cải chính thông tin, xin lỗi công khai, gỡ bỏ nội dung, thu hồi hoặc tiêu hủy dữ liệu và nộp lại lợi bất hợp pháp.

Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Khi hành vi có tính chất, mức độ nguy hiểm đáng kể, người vi phạm có thể bị truy cứu theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025). Các tội thường liên quan:

Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín (Điều 159)

• Hành vi: chiếm đoạt thư tín, điện báo, văn bản truyền đưa qua mạng bưu chính, viễn thông; cố ý làm hư hỏng, thất lạc hoặc lấy nội dung thư tín; nghe, ghi âm cuộc đàm thoại trái pháp luật; khám xét, thu giữ thư tín, điện tín trái pháp luật; hành vi khác xâm phạm bí mật thông tin riêng tư.
• Khung 1: áp dụng khi người vi phạm đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt hành chính về hành vi này mà còn tái phạm. Hình phạt: cảnh cáo, phạt tiền từ 20 đến 50 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
• Khung 2: phạt tù từ 1 đến 3 năm nếu có tổ chức, lợi dụng chức vụ quyền hạn, phạm tội từ 2 lần trở lên, tiết lộ thông tin đã chiếm đoạt làm ảnh hưởng đến danh dự, uy tín, nhân phẩm người khác hoặc làm nạn nhân tự sát.
• Hình phạt bổ sung: phạt tiền từ 5 đến 20 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ từ 1 đến 5 năm.

Các tội liên quan khác

• Tội làm nhục người khác (Điều 155): khung cơ bản có thể bị cảnh cáo, phạt tiền từ 10 đến 30 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm; khung nặng nhất lên đến 5 năm tù.
• Tội vu khống (Điều 156): khung nặng nhất có thể đến 7 năm tù.
• Các tội về công nghệ thông tin, mạng viễn thông (nhóm Điều 285 đến 294), như xâm nhập trái phép mạng máy tính, đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng, mua bán thông tin tài khoản, thẻ ngân hàng. Mức phạt từng tội khác nhau, cần xem điều luật tương ứng.

Trách nhiệm dân sự: xin lỗi, gỡ thông tin, bồi thường

Song song với xử phạt, người bị xâm phạm có quyền yêu cầu theo Bộ luật Dân sự 2015:

• Buộc chấm dứt hành vi xâm phạm, gỡ bỏ, xóa thông tin, hình ảnh đã đăng.
• Buộc xin lỗi, cải chính công khai.
• Bồi thường thiệt hại vật chất (chi phí hợp lý để ngăn chặn, khắc phục, thu nhập thực tế bị mất) và bù đắp tổn thất tinh thần.

Về tổn thất tinh thần, nếu các bên không thỏa thuận được thì mức bồi thường tối đa không quá 10 lần mức lương cơ sở tại thời điểm giải quyết (Điều 584 và Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015). Với lương cơ sở 2,53 triệu đồng/tháng áp dụng từ 01/07/2026 (Nghị định 161/2026/NĐ-CP), mức trần này là khoảng 25,3 triệu đồng. Khoản này chưa kể thiệt hại vật chất chứng minh được.

Tranh chấp dân sự về bồi thường được giải quyết tại Tòa án nhân dân khu vực (từ 01/07/2025), thường theo nơi cư trú của người bị kiện.

Trường hợp nào việc can thiệp thông tin cá nhân là hợp pháp?

Không phải mọi hành vi tiếp cận thông tin cá nhân đều là vi phạm. Một số trường hợp hợp pháp:

• Cơ quan có thẩm quyền thực hiện biện pháp theo đúng trình tự luật định (ví dụ khám xét, thu giữ thư tín, nghe điện thoại trong tố tụng hình sự), có quyết định hoặc lệnh theo quy định.
• Có sự đồng ý rõ ràng của chủ thể thông tin cho một mục đích cụ thể, và bên xử lý chỉ dùng đúng mục đích đó. Im lặng không được coi là đồng ý.
• Trường hợp pháp luật cho phép xử lý dữ liệu không cần đồng ý, như bảo vệ tính mạng, phục vụ quản lý nhà nước, thực hiện nghĩa vụ theo luật.
• Cha mẹ quản lý, giáo dục con chưa thành niên trong phạm vi phù hợp. Tuy nhiên, việc cha mẹ lấy thông tin của con rồi phát tán, bôi nhọ vẫn có thể bị xử lý.
• Giám sát của doanh nghiệp với thiết bị, hệ thống của công ty chỉ hợp pháp khi có quy định nội bộ rõ ràng, thông báo trước và không vượt quá mục đích quản lý.

Bị xâm phạm quyền riêng tư phải làm gì?

1. Bước 1 – Lưu giữ bằng chứng: chụp màn hình bài đăng, tin nhắn, ghi lại đường dẫn, thời gian đăng, tên tài khoản. Có thể nhờ lập vi bằng hoặc công chứng nội dung để tăng giá trị chứng minh. Chỉ lưu bằng chứng, không tự ý đáp trả bằng cách phát tán thêm thông tin.
2. Bước 2 – Yêu cầu chấm dứt, gỡ nội dung: nhắn hoặc gửi văn bản yêu cầu người vi phạm xóa thông tin; đồng thời báo cáo bài viết, tài khoản vi phạm với nền tảng mạng xã hội.
3. Bước 3 – Thực hiện quyền của chủ thể dữ liệu: nếu dữ liệu bị tổ chức, doanh nghiệp xử lý trái phép, bạn có thể yêu cầu rút lại sự đồng ý, hạn chế xử lý, chỉnh sửa hoặc xóa dữ liệu theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 và Nghị định 356/2025/NĐ-CP. Bên xử lý phải phản hồi trong thời hạn luật định.
4. Bước 4 – Tố giác, báo tin: gửi đơn tới cơ quan Công an có thẩm quyền, thường là Công an cấp xã nơi xảy ra vụ việc hoặc nơi bạn cư trú; vụ việc phức tạp hoặc trên không gian mạng có thể do cơ quan Công an cấp tỉnh xử lý. Đơn nêu rõ người bị tố cáo, hành vi, thời gian và kèm bằng chứng.
5. Bước 5 – Khởi kiện dân sự: nếu muốn yêu cầu xin lỗi, cải chính, bồi thường, bạn nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền, kèm chứng cứ về hành vi vi phạm và thiệt hại.

Cách tự bảo vệ quyền riêng tư của mình

• Không chia sẻ ảnh giấy tờ tùy thân, mã OTP, mật khẩu cho người lạ. Khi cần cung cấp bản sao, ghi rõ mục đích sử dụng. Thông tin trên thẻ căn cước, mã số thuế, nơi cư trú đều là dữ liệu cá nhân; tham khảo thêm cách tra cứu số thẻ căn cước công dân online và quy định về mã số thuế cá nhân để biết thông tin nào cần cẩn trọng khi cung cấp.
• Khi làm thủ tục trực tuyến như đăng ký làm thẻ căn cước online hoặc đăng ký tạm trú online, chỉ dùng cổng dịch vụ công và ứng dụng VNeID chính thống, tránh gửi giấy tờ qua đường link lạ.
• Đọc kỹ điều khoản thu thập dữ liệu của ứng dụng; tắt quyền truy cập danh bạ, vị trí, camera nếu không cần thiết.
• Đặt mật khẩu mạnh, bật xác thực hai lớp; thoát tài khoản trên thiết bị dùng chung.
• Cân nhắc trước khi đăng ảnh, video có hình người khác, đặc biệt là trẻ em. Khi chưa được đồng ý, hãy che mặt hoặc không đăng.
• Hiểu rõ quyền của mình: quyền riêng tư gắn với các quyền nhân thân khác, ví dụ quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.

Câu hỏi thường gặp

Quyền riêng tư là quyền nhân thân được Hiến pháp, Bộ luật Dân sự và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 bảo vệ. Xâm phạm quyền này có thể dẫn tới phạt hành chính, truy cứu hình sự và nghĩa vụ bồi thường. Khi bị xâm phạm, bạn nên lưu chứng cứ, yêu cầu gỡ bỏ thông tin và gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền sớm để được bảo vệ kịp thời.