Khi bố mẹ còn sống, con cái không có quyền yêu cầu chia tài sản theo thừa kế, vì thừa kế chỉ mở ra khi người có tài sản qua đời. Bố mẹ toàn quyền định đoạt tài sản riêng của mình: có thể tặng cho con ngay (chuyển quyền sở hữu khi còn sống) hoặc lập di chúc (có hiệu lực sau khi mất). Riêng tài sản chung với con thì chia theo quy định về sở hữu chung.
Tóm tắt nhanh
- Con không thể kiện đòi chia tài sản của bố mẹ khi bố mẹ còn sống, trừ khi đó là tài sản chung của bố mẹ và con.
- Muốn chia ngay: lập hợp đồng tặng cho. Nhà đất phải lập văn bản có công chứng hoặc chứng thực, sau đó đăng ký biến động.
- Muốn giữ quyền kiểm soát đến khi mất: lập di chúc, có thể sửa hoặc hủy bất cứ lúc nào.
- Bố mẹ tặng bất động sản cho con đẻ, con nuôi được miễn thuế thu nhập cá nhân; lệ phí trước bạ cũng thuộc diện miễn nếu đủ hồ sơ chứng minh quan hệ.
- Tặng cho có thể kèm điều kiện (ví dụ phụng dưỡng). Con không thực hiện thì bố mẹ có quyền đòi lại tài sản.
Con có quyền đòi chia tài sản khi bố mẹ còn sống không?
Không. Quyền thừa kế chỉ phát sinh từ thời điểm mở thừa kế, tức là khi người có tài sản chết. Trước thời điểm đó, nhà đất, tiền, vàng, xe cộ đứng tên bố mẹ vẫn là tài sản của bố mẹ. Pháp luật tôn trọng quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt của chủ sở hữu, nên bố mẹ muốn cho ai, cho bao nhiêu, bao giờ là quyền của bố mẹ.
Vì vậy, con cái không thể khởi kiện yêu cầu Tòa án chia “phần của mình” chỉ vì bố mẹ chưa chia, chia không đều hoặc chưa chịu chia. Cách hiểu “con được chia đều” chỉ áp dụng khi bố mẹ đã mất và không có di chúc hợp pháp.
Ngoại lệ: tài sản chung giữa bố mẹ và con
Nếu tài sản thực tế là tài sản chung của bố mẹ và con (ví dụ cùng góp tiền mua đất, cùng góp vốn kinh doanh, hoặc đứng tên chung trên giấy chứng nhận), con có quyền yêu cầu chia phần của mình theo quy định về sở hữu chung. Khi đó con phải chứng minh được phần đóng góp, như giấy tờ chuyển tiền, hợp đồng, cam kết hoặc tên trên giấy chứng nhận. Đây là chia tài sản chung, không phải chia thừa kế.
Các cách bố mẹ chia tài sản cho con khi còn sống
Về mặt pháp lý, bố mẹ thường dùng hai cách: tặng cho tài sản hoặc lập di chúc. Hai cách này khác nhau rõ rệt về thời điểm có hiệu lực và quyền kiểm soát tài sản.
| Tiêu chí | Hợp đồng tặng cho | Di chúc |
|---|---|---|
| Thời điểm có hiệu lực | Ngay khi bố mẹ còn sống (nhà đất: sau công chứng, chứng thực và đăng ký) | Chỉ từ khi người lập di chúc qua đời |
| Quyền sở hữu | Chuyển cho con; bố mẹ mất quyền định đoạt | Bố mẹ giữ nguyên quyền sở hữu đến khi mất |
| Thay đổi, hủy bỏ | Rất khó, trừ tặng cho có điều kiện hoặc hợp đồng vô hiệu | Có thể sửa, thay thế, hủy bất cứ lúc nào |
| Hình thức | Bất động sản: văn bản có công chứng hoặc chứng thực | Văn bản hoặc di chúc miệng trong trường hợp đặc biệt; nên công chứng để tránh tranh chấp |
| Người hưởng bắt buộc | Không áp dụng quy tắc “suất thừa kế bắt buộc” | Người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc vẫn được hưởng phần tối thiểu |
Chọn tặng cho khi nào?
Tặng cho phù hợp nếu bố mẹ muốn con có nhà ở, đất sản xuất ngay, muốn con tự đứng tên vay vốn, kinh doanh, hoặc muốn tránh thủ tục khai nhận di sản sau này. Đổi lại, bố mẹ không còn là chủ sở hữu, nên cần cân nhắc kỹ nơi ở và nguồn sống tuổi già.
Chọn di chúc khi nào?
Di chúc phù hợp nếu bố mẹ muốn giữ tài sản để sống, muốn quan sát cách các con đối xử rồi mới quyết định, hoặc muốn linh hoạt thay đổi. Lưu ý: nếu bố mẹ mất mà không có di chúc hợp pháp, di sản chia theo pháp luật cho người thừa kế cùng hàng (vợ/chồng, cha mẹ, con).
Với con chưa thành niên, cha mẹ, vợ/chồng của người chết và con thành niên không có khả năng lao động, Bộ luật Dân sự vẫn bảo vệ phần tối thiểu bằng hai phần ba suất thừa kế theo pháp luật, kể cả khi di chúc không nhắc tên. Quy định này áp dụng khi chia di sản sau khi mất, không áp dụng cho tài sản đã tặng cho hợp pháp lúc còn sống.
Thủ tục tặng cho nhà đất cho con
Bộ luật Dân sự 2015 quy định tặng cho bất động sản phải lập thành văn bản có công chứng, chứng thực hoặc phải đăng ký nếu bất động sản đó phải đăng ký quyền sở hữu. Luật Đất đai 2024 cũng yêu cầu hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất phải được công chứng hoặc chứng thực. Giấy viết tay không công chứng, chứng thực dễ bị tuyên vô hiệu vì sai hình thức. Bạn có thể tham khảo thêm về rủi ro của giấy tờ đất viết tay.
- Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ. Gồm giấy tờ tùy thân (thẻ căn cước hoặc CCCD còn hạn) của bên tặng cho và bên nhận, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, giấy tờ chứng minh tình trạng hôn nhân của bố mẹ (đăng ký kết hôn hoặc giấy xác nhận tình trạng hôn nhân), giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ – con (giấy khai sinh), bản vẽ hiện trạng nếu chỉ tặng một phần thửa đất.
- Bước 2: Công chứng hoặc chứng thực hợp đồng. Công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng theo Luật Công chứng 2024; hoặc chứng thực tại UBND cấp xã. Hiện không còn UBND cấp huyện. Bố mẹ phải minh mẫn, tự nguyện; nếu tài sản là tài sản chung của vợ chồng thì cả hai cùng ký.
- Bước 3: Kê khai thuế, lệ phí. Nộp hồ sơ kèm giấy tờ chứng minh quan hệ để được miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ (xem mục dưới).
- Bước 4: Đăng ký biến động. Nộp hồ sơ đăng ký biến động tại cơ quan đăng ký đất đai có thẩm quyền (Văn phòng đăng ký đất đai hoặc chi nhánh, thường tiếp nhận qua bộ phận một cửa). Hồ sơ gồm đơn đăng ký biến động, hợp đồng tặng cho đã công chứng hoặc chứng thực, bản gốc giấy chứng nhận đã cấp.
- Bước 5: Nhận giấy chứng nhận mới. Thời hạn giải quyết đăng ký biến động do tặng cho theo Nghị định 101/2024/NĐ-CP không quá 10 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Cảnh báo: Theo Luật Đất đai 2024, trong 30 ngày kể từ ngày có biến động, người sử dụng đất phải đăng ký biến động. Về thời điểm hợp đồng có hiệu lực, Bộ luật Dân sự tính từ khi đăng ký, nên bạn không nên dừng ở bước công chứng. Chưa sang tên mà chủ cũ mất hoặc bị kê biên thì người nhận dễ mất quyền lợi.
Tặng cho cho nhiều con và tách thửa
Nếu bố mẹ muốn chia một thửa đất cho nhiều con, có thể tặng cho chung (các con đứng tên chung, mỗi người một phần) hoặc tách thửa trước rồi tặng riêng từng thửa. Việc tách thửa phải đáp ứng diện tích tối thiểu và điều kiện do UBND cấp tỉnh quy định, bạn cần kiểm tra quy định của tỉnh nơi có đất trước khi lập hợp đồng.
Tặng cho động sản
Tặng cho động sản không đăng ký (tiền, vàng, đồ dùng) có hiệu lực khi bên nhận đã nhận tài sản. Với động sản phải đăng ký như xe máy, ô tô, bạn cần làm thủ tục sang tên. Hồ sơ giấy tờ tham khảo trong bài mẫu giấy tờ chuyển nhượng xe máy cá nhân.
Thuế và lệ phí khi bố mẹ tặng cho con
Thuế thu nhập cá nhân
Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/07/2026. Điều 4 vẫn miễn thuế đối với thu nhập từ chuyển nhượng, nhận thừa kế, quà tặng là bất động sản giữa vợ với chồng; cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; cha mẹ chồng với con dâu; cha mẹ vợ với con rể; ông bà với cháu nội, cháu ngoại; anh chị em ruột với nhau. Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết các trường hợp này. Như vậy, bố mẹ tặng nhà đất cho con thường không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, nhưng vẫn phải kê khai và nộp giấy tờ chứng minh quan hệ.
Lưu ý: Miễn thuế chỉ áp dụng đúng đối tượng. Ví dụ tặng đất cho người ngoài diện nêu trên, hoặc “bán giả làm tặng cho” bị cơ quan thuế phát hiện thì vẫn bị truy thu và xử phạt. Mọi giao dịch có chuyển tiền thật là chuyển nhượng, không phải tặng cho.
Lệ phí trước bạ và các khoản phí khác
Nhà, đất nhận quà tặng giữa cha mẹ và con (cũng như giữa vợ chồng, ông bà và cháu, anh chị em ruột) trước đây được miễn lệ phí trước bạ theo Nghị định 10/2022/NĐ-CP, và diện miễn này tiếp tục được áp dụng theo quy định lệ phí trước bạ hiện hành. Trước khi nộp hồ sơ, bạn nên kiểm tra lại văn bản đang có hiệu lực tại cơ quan thuế. Nếu không thuộc diện miễn thì mức tính cho nhà đất là 0,5% giá tính lệ phí.
Việc miễn thuế và lệ phí trước bạ không bao gồm phí công chứng (tính theo giá trị tài sản), lệ phí cấp giấy chứng nhận, phí đo vẽ, thẩm định hồ sơ. Với xe máy, mức lệ phí khác với nhà đất, bạn xem thêm bài cách tính lệ phí trước bạ xe máy.
Tặng cho có điều kiện và quyền đòi lại tài sản
Điều 462 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép bên tặng cho yêu cầu bên nhận thực hiện một hoặc nhiều nghĩa vụ trước hoặc sau khi tặng cho. Điều kiện không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội. Nếu người nhận không thực hiện nghĩa vụ sau khi tặng cho, bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại.
Điều kiện thường gặp: con phải phụng dưỡng, chăm sóc bố mẹ đến cuối đời; không được chuyển nhượng, thế chấp trong thời hạn nhất định; giữ nhà làm nơi thờ cúng; cho anh chị em ở nhờ. Điều kiện phải ghi rõ, cụ thể, đo lường được trong hợp đồng có công chứng. Nếu không có điều kiện, hợp đồng đã hoàn tất thủ tục thì bố mẹ rất khó đòi lại chỉ vì con bất hiếu.
Lưu ý: Bố mẹ cũng có thể chừa lại quyền ở, quyền hưởng hoa lợi trong hợp đồng hoặc thỏa thuận kèm theo. Hãy ghi rõ để tránh mâu thuẫn về sau.
Tài sản chung, tài sản riêng và con đã lập gia đình
Bố mẹ có được tự ý tặng tài sản chung của hai vợ chồng không?
Không. Nhà đất là tài sản chung của vợ chồng thì việc tặng cho phải có sự đồng ý và ký tên của cả hai. Thiếu chữ ký của một bên có thể khiến hợp đồng vô hiệu. Nếu một người đã mất, cần xác định phần di sản của người đã mất trước khi chuyển cho con.
Con đã kết hôn nhận tặng cho là tài sản riêng hay chung?
Theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, tài sản được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân là tài sản riêng của người nhận. Nếu bố mẹ tặng cho cả hai vợ chồng thì là tài sản chung của vợ chồng. Vì vậy hợp đồng nên ghi rõ “tặng cho riêng” cho con ruột nếu bố mẹ muốn giữ tài sản trong dòng họ. Khi ly hôn, tài sản riêng không bị chia, bạn xem thêm điều kiện ly hôn đơn phương để hiểu quy trình.
Ngoài ra, nếu hai vợ chồng đã đầu tư xây nhà, sửa chữa lớn trên đất riêng, phần giá trị tăng thêm có thể phát sinh tranh chấp về công sức đóng góp. Hãy lưu giữ chứng từ.
Rủi ro và lưu ý khi chia tài sản lúc bố mẹ còn sống
- Năng lực hành vi: Người tặng cho phải minh mẫn, tự nguyện. Nếu bố mẹ bị lừa dối, đe dọa hoặc không nhận thức được hành vi, hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu.
- Tặng cho giả tạo: Giao dịch lập ra để che giấu giao dịch khác (ví dụ trốn nghĩa vụ trả nợ, tẩu tán tài sản khi ly hôn) bị coi là giả tạo và vô hiệu. Chủ nợ có quyền yêu cầu Tòa án xem xét.
- Đối xử không đều giữa các con: Bố mẹ có quyền cho con này nhiều hơn con kia khi còn sống. Tuy nhiên điều đó dễ gây tranh chấp sau khi bố mẹ mất. Nên giải thích và ghi nhận bằng văn bản, hoặc kết hợp lập di chúc cho phần còn lại.
- Tài sản đã tặng không còn là di sản: Khi bố mẹ mất, tài sản đã tặng cho hợp pháp không nằm trong khối di sản để chia. Con được tặng vẫn có quyền hưởng phần di sản còn lại theo di chúc hoặc theo pháp luật.
- Nguồn sống tuổi già: Trước khi tặng hết nhà đất, bố mẹ cần tính chỗ ở và chi phí sinh hoạt. Có thể giữ lại một phần hoặc thỏa thuận quyền cư trú.
- Vay mượn trên tài sản: Nếu nhà đất đang thế chấp, cần có sự đồng ý của bên nhận thế chấp theo hợp đồng và quy định pháp luật.
Khi chia tài sản mà có khoản tiền cho vay, cho mượn giữa bố mẹ và con, nên lập giấy tờ rõ ràng; bạn có thể tham khảo mẫu giấy ghi nợ viết tay để phân biệt tiền cho vay với tiền cho tặng.
Tình huống minh họa
Ông M. và bà L. có ba người con và một thửa đất ở đứng tên chung hai vợ chồng. Ông bà muốn để thửa đất cho con trai út, người ở cùng và chăm sóc, nhưng vẫn muốn ở trên đất đó đến khi mất. Hai người có thể lập hợp đồng tặng cho có điều kiện: con út được tặng thửa đất, đồng thời phải phụng dưỡng ông bà và không bán, thế chấp khi ông bà còn sống; ông bà được quyền tiếp tục cư trú. Cả hai vợ chồng cùng ký, công chứng, rồi làm đăng ký biến động trong 30 ngày. Con trai được miễn thuế thu nhập cá nhân nếu nộp giấy khai sinh chứng minh quan hệ mẹ – con. Các con còn lại không thể đòi chia thửa đất khi bố mẹ còn sống, nhưng nếu ông bà còn tài sản khác thì vẫn được chia theo di chúc hoặc theo pháp luật sau khi ông bà mất.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự 2015 (số 91/2015/QH13): các quy định về quyền sở hữu, thừa kế, hợp đồng tặng cho tài sản (Điều 458, 459, 462), người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc.
- Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: tài sản chung, tài sản riêng của vợ chồng.
- Luật Đất đai 2024 và Nghị định 101/2024/NĐ-CP: hình thức hợp đồng, đăng ký biến động, thời hạn giải quyết.
- Luật Công chứng 2024: công chứng hợp đồng tặng cho, chứng thực tại UBND cấp xã.
- Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 (số 109/2025/QH15, hiệu lực 01/07/2026) và Nghị định 253/2026/NĐ-CP.
- Nghị định về lệ phí trước bạ hiện hành (Nghị định 10/2022/NĐ-CP và văn bản thay thế, sửa đổi).
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ còn sống, con có kiện đòi chia đất được không?
Không, nếu đất là tài sản riêng của bố mẹ hoặc tài sản chung của hai vợ chồng bố mẹ. Con chỉ có quyền yêu cầu chia khi chứng minh được mình là đồng sở hữu, ví dụ đứng tên chung hoặc có đóng góp rõ ràng.
Bố mẹ cho đất cho một người con, các con khác có đòi lại được không?
Nếu hợp đồng tặng cho đã công chứng hoặc chứng thực, hoàn tất thủ tục và không vi phạm điều cấm thì các con khác không có quyền đòi lại. Chỉ khi hợp đồng vô hiệu (bị lừa dối, ép buộc, thiếu chữ ký đồng sở hữu, giả tạo) mới có thể yêu cầu Tòa án tuyên vô hiệu.
Nên tặng cho hay lập di chúc?
Tặng cho chuyển quyền ngay nhưng khó thay đổi. Di chúc giữ được quyền kiểm soát đến khi mất và có thể sửa hoặc hủy. Nếu bố mẹ còn cần tài sản để sống hoặc chưa chắc chắn về cách chia, lập di chúc an toàn hơn.
Tặng cho nhà đất cho con có mất thuế không?
Thu nhập từ nhận quà tặng là bất động sản giữa cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi và con được miễn thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ cũng thuộc diện miễn nếu đủ giấy tờ chứng minh quan hệ. Bạn vẫn phải nộp phí công chứng và các lệ phí hành chính khác.
Hợp đồng tặng cho nhà đất không công chứng có giá trị không?
Không nên dựa vào giấy tay. Pháp luật yêu cầu hợp đồng tặng cho nhà, đất phải công chứng hoặc chứng thực, nếu không có thể bị tuyên vô hiệu do vi phạm hình thức, và người nhận không thể sang tên.
Bố mẹ có thể đòi lại tài sản đã tặng nếu con không phụng dưỡng không?
Có thể, nếu hợp đồng tặng cho có ghi điều kiện phụng dưỡng và con không thực hiện. Khi đó bố mẹ có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường theo Điều 462 Bộ luật Dân sự 2015. Nếu hợp đồng không có điều kiện, việc đòi lại rất khó.
Tóm lại, khi bố mẹ còn sống, quyền chia tài sản thuộc về bố mẹ chứ không thuộc về các con. Bố mẹ có thể chọn tặng cho để chuyển quyền ngay hoặc lập di chúc để giữ quyền kiểm soát, và nên làm đúng hình thức, đủ chữ ký đồng sở hữu, ghi rõ điều kiện để hạn chế tranh chấp.
