Di chúc không cần công chứng, chứng thực vẫn hợp pháp nếu người lập minh mẫn, tự nguyện, nội dung không trái luật và đúng hình thức. Với di chúc viết tay không người làm chứng, bạn phải tự viết toàn bộ nội dung bằng tay và tự ký tên. Bài này cung cấp mẫu đầy đủ, hướng dẫn điền và các lưu ý để di chúc không bị vô hiệu.
Tóm tắt nhanh
- Bộ luật Dân sự 2015 không bắt buộc di chúc phải công chứng hoặc chứng thực mới có hiệu lực (trừ trường hợp người lập bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ).
- Di chúc viết tay không có người làm chứng: người lập phải tự viết toàn bộ và tự ký, không đánh máy, không nhờ người khác viết hộ.
- Nếu nhờ người khác viết hoặc đánh máy, cần ít nhất 2 người làm chứng và người làm chứng không được là người thừa kế.
- Di chúc phải có đủ nội dung chính: ngày lập, họ tên và nơi cư trú người lập, người hưởng di sản, di sản và nơi có di sản.
- Dù hợp pháp, di chúc không công chứng dễ bị tranh chấp hơn, nên cần lưu ý kỹ cách viết và cách lưu giữ.
Di chúc không công chứng có hợp pháp không?
Có. Theo Bộ luật Dân sự 2015, di chúc bằng văn bản gồm bốn dạng: không có người làm chứng, có người làm chứng, có công chứng và có chứng thực. Hai dạng đầu không cần đến công chứng viên hay Ủy ban nhân dân. Di chúc bằng văn bản không công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp khi đáp ứng đủ điều kiện về người lập, ý chí, nội dung và hình thức.
Ngoại lệ: di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc người không biết chữ phải do người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực. Với hai nhóm này, bạn không thể áp dụng mẫu viết tay tự lập.
Công chứng hoặc chứng thực không làm di chúc “hợp pháp hơn” về giá trị. Lợi ích chính là có người xác nhận về thời điểm lập, danh tính và sự minh mẫn của người lập, nên giảm rủi ro tranh chấp. Còn nếu muốn tiết kiệm chi phí và giữ kín nội dung, di chúc viết tay là lựa chọn phổ biến.
Điều kiện để di chúc có hiệu lực
Theo quy định về di chúc hợp pháp trong Bộ luật Dân sự 2015, một bản di chúc có hiệu lực khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau.
Về người lập di chúc
- Người từ đủ 18 tuổi trở lên được lập di chúc nếu còn minh mẫn, sáng suốt khi lập.
- Người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi có thể lập di chúc nhưng phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
- Không bị đe dọa, lừa dối hoặc cưỡng ép.
Về nội dung
- Không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
- Có các nội dung chính: ngày, tháng, năm lập; họ tên và nơi cư trú của người lập; họ tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản; di sản để lại và nơi có di sản.
- Di chúc không được viết tắt hoặc ký hiệu. Nếu có nhiều trang thì mỗi trang cần ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập.
- Nếu có tẩy xóa, sửa chữa thì người lập (hoặc người làm chứng nếu có) phải ký tên bên cạnh chỗ sửa.
Về hình thức
Hình thức phải đúng một trong các dạng luật cho phép. Với di chúc viết tay, đó là: tự viết toàn bộ, tự ký, không cần người làm chứng.
Các hình thức di chúc không cần công chứng
| Hình thức | Cách thực hiện | Người làm chứng | Công chứng/chứng thực |
|---|---|---|---|
| Di chúc viết tay không có người làm chứng | Người lập tự viết toàn bộ và tự ký | Không cần | Không bắt buộc |
| Di chúc bằng văn bản có người làm chứng | Người lập tự viết hoặc nhờ người khác viết, đánh máy; ký hoặc điểm chỉ trước mặt người làm chứng | Ít nhất 2 người, ký xác nhận | Không bắt buộc |
| Di chúc miệng | Thể hiện ý chí cuối cùng trước ít nhất 2 người làm chứng, ghi chép lại và cùng ký hoặc điểm chỉ | Ít nhất 2 người | Trong 5 ngày làm việc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký, điểm chỉ của người làm chứng |
Cảnh báo: Di chúc miệng chỉ được thừa nhận khi tính mạng người lập bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Nếu sau 3 tháng kể từ thời điểm đó mà người lập vẫn minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên hết hiệu lực. Không nên chọn hình thức này khi còn có thể viết.
Một số trường hợp đặc biệt, như quân nhân tại ngũ, người đang đi trên tàu biển hoặc máy bay, người đang điều trị tại bệnh viện, cơ sở chữa bệnh, điều dưỡng, nếu không thể yêu cầu công chứng hoặc chứng thực thì di chúc bằng văn bản có xác nhận của người có thẩm quyền (chỉ huy đơn vị, chỉ huy phương tiện, người phụ trách cơ sở) vẫn được coi là hợp pháp.
Mẫu di chúc viết tay không cần công chứng
Bạn có thể tham khảo mẫu dưới đây, rồi tự chép lại bằng tay toàn bộ nội dung đã điền thông tin của mình. Không in sẵn hoặc đánh máy rồi chỉ ký, vì như vậy sẽ không còn là di chúc viết tay.
MẪU DI CHÚC VIẾT TAY (KHÔNG CÓ NGƯỜI LÀM CHỨNG)
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
DI CHÚC
Hôm nay, ngày … tháng … năm …, tại … (ghi địa chỉ nơi viết di chúc),
Tôi tên là: … (họ tên đầy đủ), sinh ngày … tháng … năm …
Số thẻ căn cước/CCCD: …, cấp ngày …, nơi cấp: …
Nơi cư trú hiện nay: …
Tôi đang minh mẫn, sáng suốt, tự nguyện lập di chúc này, không bị ai đe dọa, lừa dối hay ép buộc.
I. Tài sản của tôi gồm:
1. Quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất tại địa chỉ: …; thửa đất số …, tờ bản đồ số …, diện tích … m²; Giấy chứng nhận số … do … cấp ngày …, đứng tên …
2. Xe (loại, biển số, giấy đăng ký số …): …
3. Tiền gửi tiết kiệm/tài khoản số … tại …, số tiền …
4. Tài sản khác (nếu có): …
(Phần tài sản chung với vợ/chồng thì chỉ định đoạt phần thuộc quyền của tôi.)
II. Nội dung định đoạt:
Sau khi tôi qua đời, tôi để lại tài sản nêu trên như sau:
1. Cho ông/bà … (họ tên, năm sinh, số căn cước/CCCD, quan hệ với tôi, nơi cư trú) được hưởng: …
2. Cho ông/bà … (họ tên, năm sinh, số căn cước/CCCD, quan hệ với tôi, nơi cư trú) được hưởng: …
3. Phần còn lại (nếu có) thuộc về: …
4. Giao ông/bà … có nghĩa vụ … (ví dụ: thờ cúng, chăm sóc người thân, thanh toán khoản nợ …) trong phạm vi di sản được hưởng. (Nếu không có thì bỏ dòng này.)
5. Chỉ định ông/bà … làm người giữ di chúc và quản lý di sản cho đến khi chia xong. (Nếu không có thì bỏ dòng này.)
III. Cam kết:
Di chúc này do chính tôi tự viết và ký tên. Mọi nội dung là ý chí của tôi. Di chúc này gồm … trang, mỗi trang đều có chữ ký của tôi.
Người lập di chúc
(ký và ghi rõ họ tên)
Lưu ý: Khi chép lại, bạn nên dùng một loại bút mực, một loại chữ viết rõ ràng, không viết tắt. Nếu cần, người lập có thể ghi thêm dòng “Tôi tự viết bằng tay toàn bộ bản di chúc này” để thể hiện rõ ý chí.
Hướng dẫn điền mẫu di chúc
- Bước 1: Kiểm tra tài sản và quyền định đoạt. Chỉ được để lại tài sản thuộc quyền sở hữu của mình. Tài sản chung của vợ chồng thì chỉ định đoạt phần của bạn. Đối chiếu giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy đăng ký xe, sổ tiết kiệm để ghi chính xác.
- Bước 2: Ghi thông tin cá nhân. Ghi đúng họ tên, ngày sinh, số thẻ căn cước/CCCD và nơi cư trú hiện tại. Nếu chưa rõ cách ghi nơi cấp, bạn xem thêm bài cách ghi nơi cấp căn cước công dân trong hồ sơ.
- Bước 3: Xác định người hưởng di sản. Ghi họ tên, năm sinh, số giấy tờ tùy thân, quan hệ và nơi cư trú để tránh nhầm lẫn khi thực hiện. Nên ghi rõ phần mỗi người được hưởng, ví dụ theo tỷ lệ hoặc theo tài sản cụ thể.
- Bước 4: Viết tay toàn bộ. Tự tay viết từ tiêu đề đến phần ký tên. Mỗi trang ghi số thứ tự và ký.
- Bước 5: Ký tên, ghi ngày tháng năm. Ngày lập là nội dung bắt buộc và là căn cứ xác định di chúc nào là bản sau cùng khi có nhiều bản.
- Bước 6: Cất giữ an toàn. Giữ bản gốc ở nơi chắc chắn hoặc giao cho người đáng tin cậy, và cho biết người đó là người giữ di chúc.
Mẫu lời chứng khi di chúc có người làm chứng
Trường hợp bạn nhờ người khác viết hộ, hoặc đánh máy nội dung, di chúc cần ít nhất hai người làm chứng. Người lập di chúc ký hoặc điểm chỉ trước mặt những người làm chứng, sau đó họ xác nhận và ký vào bản di chúc. Người làm chứng không được là: người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập; người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc; người chưa đủ 18 tuổi, người không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
MẪU LỜI CHỨNG (ghi cuối bản di chúc)
Chúng tôi, những người làm chứng dưới đây, xác nhận:
Ông/bà … (họ tên người lập di chúc) đã tự nguyện lập di chúc này trước mặt chúng tôi, đang minh mẫn, sáng suốt, không bị đe dọa, lừa dối hay cưỡng ép; đã ký (hoặc điểm chỉ) vào bản di chúc này trước mặt chúng tôi vào ngày … tháng … năm …
Người làm chứng 1: … (họ tên, năm sinh, số căn cước/CCCD, nơi cư trú) – Chữ ký: …
Người làm chứng 2: … (họ tên, năm sinh, số căn cước/CCCD, nơi cư trú) – Chữ ký: …
Nếu bạn muốn chắc chắn hơn về mặt chữ ký, có thể đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thuận tiện để chứng thực chữ ký. Theo Nghị định 23/2015/NĐ-CP sửa đổi bởi Nghị định 280/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/11/2025), việc chứng thực bản sao và chữ ký không còn phụ thuộc nơi cư trú. Bạn có thể tham khảo bài chứng thực giấy tờ ở đâu theo quy định hiện hành để biết cơ quan thực hiện.
Lưu ý để di chúc không bị vô hiệu
Những lỗi thường gặp
- Đánh máy hoặc nhờ người khác viết nhưng không có người làm chứng. Đây là lỗi hình thức phổ biến nhất.
- Thiếu nội dung chính như ngày lập, mô tả tài sản không rõ, người hưởng không xác định.
- Người làm chứng không đủ điều kiện, ví dụ là người con được hưởng di sản.
- Lập khi không còn minh mẫn hoặc bị ép buộc. Đây là căn cứ thường bị viện dẫn khi tranh chấp.
- Định đoạt tài sản không thuộc quyền của mình. Phần di chúc liên quan đến tài sản đó có thể bị vô hiệu.
Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc
Theo Bộ luật Dân sự 2015, con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con thành niên mà không có khả năng lao động vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, dù di chúc không cho họ hưởng hoặc cho hưởng ít hơn. Ngoại lệ là người từ chối nhận di sản hoặc người không có quyền hưởng di sản. Vì vậy, khi viết di chúc bạn cần tính đến nhóm này để tránh phần di chúc bị vô hiệu một phần.
Lưu ý: Có thể ghi hình, ghi âm quá trình lập di chúc để làm tài liệu tham khảo khi có tranh chấp. Đây chỉ là chứng cứ bổ trợ và không thay thế yêu cầu về hình thức của di chúc. Nếu tài sản lớn, nhiều người thừa kế hoặc quan hệ gia đình phức tạp, nên cân nhắc công chứng để giảm rủi ro.
Lưu giữ, sửa đổi và dùng di chúc sau khi lập
Di chúc có hiệu lực từ khi nào?
Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, tức là từ khi người lập di chúc qua đời. Trong lúc còn sống, bạn có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào. Khi có nhiều di chúc, di chúc lập sau cùng (nếu hợp pháp) sẽ có hiệu lực và thay thế di chúc trước.
Dùng di chúc viết tay để khai nhận di sản thế nào?
Sau khi người lập di chúc mất, người được hưởng di sản thường làm thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản tại tổ chức hành nghề công chứng. Với bất động sản, sau đó làm thủ tục đăng ký biến động, sang tên tại cơ quan đăng ký đất đai theo Luật Đất đai 2024. Nếu có tranh chấp, người liên quan có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực (từ 01/07/2025) để yêu cầu xác định hiệu lực di chúc. Tòa có thể trưng cầu giám định chữ viết, chữ ký.
Lưu ý thời hiệu: thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm với bất động sản và 10 năm với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này, di sản có thể thuộc người thừa kế đang quản lý theo quy định.
Với tài sản là đất đai mà đang giao dịch bằng giấy tay, bạn có thể đọc thêm bài cách làm giấy tờ mua bán đất viết tay theo quy định để hiểu giá trị pháp lý của giấy tờ viết tay, vì khác với di chúc, giao dịch về đất đai có yêu cầu riêng về công chứng, chứng thực.
Ngoài ra, khi cần giấy tờ chứng minh quan hệ trong hồ sơ thừa kế, bạn có thể tham khảo mẫu giấy xác nhận nhân thân và cách tra cứu số thẻ căn cước công dân online để ghi đúng thông tin của người được hưởng.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự 2015 (Luật số 91/2015/QH13), Phần thứ tư – Thừa kế (các quy định về di chúc, di chúc hợp pháp, di chúc bằng văn bản, di chúc miệng, người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc, thời hiệu thừa kế).
- Luật Công chứng 2024 (hiệu lực từ 01/07/2025).
- Luật Đất đai 2024.
- Nghị định 23/2015/NĐ-CP về cấp bản sao từ sổ gốc, chứng thực bản sao, chữ ký (sửa đổi bởi Nghị định 280/2025/NĐ-CP, hiệu lực 01/11/2025).
- Nghị quyết 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh; chính quyền địa phương hai cấp từ 01/07/2025.
Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Câu hỏi thường gặp
Di chúc viết tay không công chứng có giá trị pháp lý không?
Có, nếu người lập tự viết toàn bộ, tự ký, minh mẫn, tự nguyện và nội dung không trái luật. Công chứng không phải điều kiện bắt buộc, trừ trường hợp người lập bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ.
Di chúc đánh máy có cần công chứng không?
Di chúc đánh máy không thuộc dạng “tự viết”, nên cần ít nhất hai người làm chứng, và người lập ký hoặc điểm chỉ trước mặt họ. Công chứng hoặc chứng thực không bắt buộc nhưng sẽ giúp tăng độ tin cậy.
Di chúc có cần đủ hai vợ chồng ký không?
Mỗi người tự lập di chúc về phần tài sản thuộc quyền của mình. Với tài sản chung, mỗi người chỉ định đoạt phần của mình. Pháp luật cũng cho phép vợ chồng lập di chúc chung trong một số trường hợp, nhưng cách an toàn hơn là lập riêng.
Di chúc viết tay có thể bị vô hiệu khi nào?
Khi người lập không minh mẫn hoặc bị ép buộc, nội dung vi phạm điều cấm, hình thức sai (như đánh máy mà không có người làm chứng), hoặc người làm chứng không đủ điều kiện. Di chúc cũng có thể vô hiệu một phần nếu xâm phạm quyền của người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc.
Có thể sửa hoặc hủy di chúc viết tay không?
Có. Người lập có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào. Cách đơn giản nhất là lập di chúc mới ghi rõ ngày, trong đó nêu việc hủy các di chúc trước.
Di chúc không cần công chứng vẫn hợp pháp nếu bạn viết đúng hình thức và đủ nội dung. Hãy tự viết tay, ghi rõ tài sản, người hưởng, ngày lập, ký từng trang và cất giữ cẩn thận. Với tài sản lớn hoặc gia đình dễ phát sinh tranh chấp, việc công chứng hoặc chứng thực sẽ giúp di chúc có giá trị chứng minh cao hơn.
