Làm chứng minh thư giả (nay là thẻ căn cước giả) là hành vi vi phạm pháp luật. Tùy mức độ, bạn có thể bị phạt hành chính từ 4 đến 10 triệu đồng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP, hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức theo Điều 341 Bộ luật Hình sự. Khung cao nhất là phạt tù đến 7 năm.
Tóm tắt nhanh
- Làm giả, sử dụng chứng minh nhân dân (CMND), căn cước công dân (CCCD) hoặc thẻ căn cước giả đều bị cấm.
- Xử lý hình sự: Điều 341 BLHS, khung 1 phạt tiền 30–100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc tù 6 tháng – 3 năm.
- Xử phạt hành chính (khi chưa đến mức hình sự): 4–8 triệu đồng với hành vi làm giả dữ liệu, khai gian để được cấp thẻ; 8–10 triệu đồng với hành vi sử dụng thẻ căn cước giả.
- Người nhờ làm, mua, đưa giấy tờ giả cho người khác dùng cũng có thể bị xử lý.
- Mất, hỏng hoặc cần đổi giấy tờ: làm thủ tục cấp lại, cấp đổi hợp pháp với lệ phí thấp.
“Chứng minh thư” hiện nay là giấy tờ nào?
Nhiều người vẫn gọi giấy tờ tùy thân là “chứng minh thư”. Về pháp lý, tên gọi này từng chỉ chứng minh nhân dân (CMND) 9 số và 12 số. Hiện nay tình hình đã khác:
- CMND đã hết giá trị sử dụng từ 01/01/2025. Theo Luật Căn cước 2023, CMND còn hạn cũng chỉ được dùng đến hết ngày 31/12/2024.
- Thẻ căn cước công dân (CCCD) cấp trước 01/07/2024 vẫn dùng được đến hết thời hạn ghi trên thẻ.
- Thẻ căn cước (thay thẻ CCCD từ 01/07/2024) và căn cước điện tử trên VNeID là loại giấy tờ đang được cấp mới.
Vì vậy, khi nói “làm chứng minh thư giả”, pháp luật hiện hành hiểu là làm giả CMND, CCCD, thẻ căn cước hoặc giấy chứng nhận căn cước. Tất cả đều là giấy tờ do cơ quan nhà nước cấp, nên việc làm giả bị xử lý nghiêm. Nếu bạn cần kiểm tra thẻ của mình, có thể xem hướng dẫn tra số căn cước công dân online.
Làm chứng minh thư giả bị xử lý hình sự thế nào?
Hành vi làm giả CMND, CCCD, thẻ căn cước bị xử lý theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) – tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức. Điều luật xử lý cả người làm giả lẫn người sử dụng giấy tờ giả để thực hiện hành vi trái pháp luật.
| Khung | Trường hợp | Hình phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Làm giả giấy tờ của cơ quan, tổ chức, hoặc sử dụng giấy tờ giả đó để thực hiện hành vi trái pháp luật | Phạt tiền 30–100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù 6 tháng – 3 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; phạm tội 2 lần trở lên; làm từ 2 đến 5 giấy tờ; dùng giấy tờ giả để thực hiện tội phạm; thu lợi bất chính 10 – dưới 50 triệu đồng; tái phạm nguy hiểm | Phạt tù 2–5 năm |
| Khoản 3 | Làm từ 6 giấy tờ trở lên; dùng giấy tờ giả để thực hiện tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng; thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng | Phạt tù 3–7 năm |
| Khoản 4 | Hình phạt bổ sung | Có thể bị phạt tiền 5–50 triệu đồng |
Cảnh báo: Người làm giả không cần phải đã dùng giấy tờ giả để lừa ai mới bị xem xét hình sự. Chỉ riêng hành vi làm giả cũng có thể cấu thành tội phạm, nhất là khi làm nhiều giấy tờ, làm có tổ chức hoặc thu lợi. Nếu dùng giấy tờ giả để vay tiền, mở tài khoản, chiếm đoạt tài sản…, người vi phạm còn có thể bị xử lý thêm về các tội khác như lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 BLHS).
Mức phạt hành chính khi làm, dùng căn cước giả
Từ 15/12/2025, Nghị định 282/2025/NĐ-CP thay thế Nghị định 144/2021/NĐ-CP và tăng mức phạt nhiều hành vi liên quan đến thẻ căn cước. Các hành vi liên quan đến giấy tờ giả được quy định tại Điều 11 của nghị định này:
| Hành vi | Mức phạt tiền (cá nhân) |
|---|---|
| Tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung thẻ; chiếm đoạt, sử dụng trái phép thẻ của người khác | 2–4 triệu đồng |
| Làm giả dữ liệu, sử dụng dữ liệu giả hoặc cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật để được cấp thẻ căn cước, căn cước điện tử, giấy chứng nhận căn cước | 4–8 triệu đồng |
| Sử dụng thẻ CCCD, thẻ căn cước, căn cước điện tử, giấy chứng nhận căn cước giả | 8–10 triệu đồng |
| Cầm cố, nhận cầm cố, thuê, cho thuê thẻ căn cước | 8–10 triệu đồng |
So với quy định cũ, các mức phạt trên đã tăng gấp đôi. Trước đây, mua hoặc dùng thẻ giả chỉ bị phạt 4–6 triệu đồng. Ngoài phạt tiền, giấy tờ giả bị tịch thu, tiêu hủy và không có giá trị sử dụng.
Lưu ý: Mức phạt trên áp dụng với cá nhân. Hãy đối chiếu văn bản hiện hành trước khi trích dẫn từng điểm, khoản cụ thể, vì nghị định có thể được sửa đổi, bổ sung.
Khi nào bị phạt hành chính, khi nào bị khởi tố?
Ranh giới giữa hai hình thức xử lý phụ thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi. Cơ quan điều tra thường xem xét các yếu tố sau:
- Số lượng giấy tờ: làm một hay nhiều bản, làm cho một hay nhiều người.
- Mục đích sử dụng: chỉ khai gian để làm thủ tục hay dùng để lừa đảo, vay mượn, trốn tránh pháp luật.
- Có tổ chức hay không: làm giả để bán, nhận làm thuê, đường dây có phân công.
- Lợi ích thu được và hậu quả: số tiền thu lợi, thiệt hại cho người khác hoặc cơ quan nhà nước.
- Nhân thân: đã bị xử phạt hành chính về hành vi tương tự hay chưa, có tiền án hay không.
Theo nguyên tắc chung, khi hành vi đã cấu thành tội phạm thì người vi phạm bị xử lý hình sự, không xử phạt hành chính cho cùng hành vi đó. Việc quyết định thuộc cơ quan có thẩm quyền, dựa trên hồ sơ từng vụ việc.
Người nhờ làm, mua hoặc cho người khác dùng thì sao?
Người đặt làm hoặc mua giấy tờ giả
Người đặt làm giấy tờ giả có thể bị coi là xúi giục hoặc đồng phạm với người làm giả. Nếu dùng giấy tờ đó, họ còn bị xử lý về hành vi sử dụng. Ngoài ra, những “dịch vụ” quảng cáo làm giấy tờ nhanh, rẻ thường kèm rủi ro lừa mất tiền và bị lộ ảnh, số định danh cá nhân, dữ liệu sinh trắc học.
Người cho thuê, cầm cố căn cước thật
Không chỉ giấy tờ giả, việc cho thuê, cho mượn, cầm cố thẻ căn cước thật cũng bị phạt 8–10 triệu đồng. Giấy tờ của bạn có thể bị dùng để vay tiền, đăng ký sim, mở tài khoản và bạn là người phải giải trình.
Người dùng giấy tờ hết hạn
Dùng CMND đã hết giá trị sử dụng không đồng nghĩa với làm giả, nhưng giấy tờ này không còn được chấp nhận trong giao dịch và thủ tục hành chính. Người dân cần đổi sang thẻ căn cước để tránh bị từ chối hoặc bị xử lý do không thực hiện đúng quy định về cấp đổi.
Tình huống thực tế
Ví dụ minh họa: Anh B làm mất giấy tờ tùy thân nhưng cần gấp để làm thủ tục vay vốn. Anh tìm “dịch vụ” làm lại thẻ nhanh, trả tiền và nhận một thẻ căn cước giả. Khi nộp hồ sơ vay, nhân viên ngân hàng phát hiện dữ liệu không khớp với cơ sở dữ liệu dân cư và báo công an.
Trong tình huống này, anh B có thể bị xử phạt hành chính vì sử dụng thẻ giả (8–10 triệu đồng). Nếu có dấu hiệu dùng giấy tờ giả để chiếm đoạt tài sản hoặc thực hiện hành vi trái pháp luật khác, vụ việc có thể chuyển sang xử lý hình sự. Người làm giả thẻ cho anh B còn nặng hơn, vì có thể bị khởi tố theo Điều 341.
Chỉ cần anh B làm đúng thủ tục cấp lại, thời gian chờ thường chỉ là vài ngày làm việc. Rủi ro pháp lý của việc đi đường tắt lớn hơn rất nhiều so với chi phí và thời gian làm thủ tục hợp pháp.
Cách làm lại giấy tờ tùy thân hợp pháp
Nếu bạn mất thẻ, thẻ hỏng, còn dùng CMND cũ hoặc cần cập nhật thông tin, hãy làm theo cách sau:
- Bước 1: Chuẩn bị thông tin. Nắm số định danh cá nhân, thông tin cư trú và các giấy tờ cần thiết. Nếu chưa rõ, bạn có thể tham khảo cách ghi nơi cấp căn cước công dân trong hồ sơ.
- Bước 2: Nộp hồ sơ. Bạn có thể nộp trực tiếp tại cơ quan Công an có thẩm quyền hoặc đăng ký trực tuyến. Xem hướng dẫn đăng ký làm thẻ căn cước online và thông tin về nơi làm căn cước.
- Bước 3: Nộp lệ phí và nhận kết quả. Lệ phí theo Thông tư 73/2024/TT-BTC và đang được giảm 50% theo Thông tư 64/2025/TT-BTC đến hết 31/12/2026. Bạn nhận thẻ tại nơi đã chọn hoặc qua dịch vụ chuyển phát (có phí).
Lưu ý: Từ 01/07/2025, bộ máy hành chính chỉ còn hai cấp (tỉnh – xã/phường), không còn cấp huyện. Địa điểm tiếp nhận hồ sơ căn cước có thể thay đổi theo từng địa phương, bạn nên kiểm tra thông tin công khai của Công an nơi cư trú hoặc trên Cổng dịch vụ công trước khi đi.
Khi cần dùng giấy tờ sức khỏe, bằng cấp hoặc các loại giấy tờ khác, bạn cũng nên làm đúng quy trình. Cùng một nguyên tắc, hành vi mua giấy tờ không qua thủ tục hợp pháp có thể bị xử lý, xem thêm bài mua giấy khám sức khỏe xin việc có được không.
Câu hỏi thường gặp
Làm chứng minh thư giả nhưng chưa dùng có bị xử lý không?
Có thể. Điều 341 BLHS xử lý hành vi làm giả giấy tờ của cơ quan, tổ chức, kể cả khi người làm chưa dùng. Việc có bị khởi tố hay không phụ thuộc vào số lượng giấy tờ, mục đích, lợi ích thu được và các tình tiết khác của vụ việc.
Dùng CCCD giả bị phạt bao nhiêu tiền?
Theo Điều 11 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, sử dụng thẻ CCCD, thẻ căn cước hoặc giấy chứng nhận căn cước giả bị phạt 8–10 triệu đồng. Nếu dùng để thực hiện hành vi trái pháp luật ở mức nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Làm giả CMND bị phạt tù tối đa bao nhiêu năm?
Theo Điều 341 BLHS, mức cao nhất của khung hình phạt chính là 7 năm tù, áp dụng với các trường hợp nghiêm trọng nhất như làm từ 6 giấy tờ trở lên hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung 5–50 triệu đồng.
Có thể được giảm nhẹ nếu thành khẩn khai báo không?
Có. Bộ luật Hình sự quy định các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự (Điều 51) như thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tự thú. Việc áp dụng và mức giảm do cơ quan có thẩm quyền quyết định theo từng vụ án.
CMND còn hạn ghi trên thẻ có dùng được không?
Không. Dù thời hạn in trên thẻ còn, CMND đã hết giá trị sử dụng từ 01/01/2025 theo Luật Căn cước 2023. Bạn cần đổi sang thẻ căn cước để làm thủ tục hành chính và giao dịch.
Mất CMND, CCCD có cần xin giấy xác nhận trước khi làm lại không?
Không bắt buộc phải tìm “giấy tờ thay thế” theo cách không chính thống. Bạn làm thủ tục cấp lại thẻ căn cước tại cơ quan Công an có thẩm quyền. Trong thời gian chờ, bạn có thể dùng căn cước điện tử trên VNeID nếu đã được kích hoạt.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025) – Điều 51, Điều 174, Điều 341.
- Luật Căn cước 2023 (hiệu lực từ 01/07/2024) – Điều 46 về quy định chuyển tiếp đối với CMND, thẻ CCCD.
- Nghị định 282/2025/NĐ-CP ngày 30/10/2025 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng, chống bạo lực gia đình (hiệu lực từ 15/12/2025) – Điều 11.
- Nghị định 58/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/03/2026) và Thông tư 53/2025/TT-BCA về căn cước.
- Thông tư 73/2024/TT-BTC và Thông tư 64/2025/TT-BTC về lệ phí cấp thẻ căn cước.
Tóm lại, làm hoặc dùng chứng minh thư, CCCD, căn cước giả là hành vi bị xử lý nghiêm: phạt hành chính đến 10 triệu đồng hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt tù đến 7 năm tùy mức độ. Khi mất, hỏng hoặc cần đổi giấy tờ, thủ tục cấp lại, cấp đổi hợp pháp luôn là lựa chọn an toàn nhất. Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
