Chứng khoán lưu ký là chứng khoán đã được nhà đầu tư ký gửi tại thành viên lưu ký (thường là công ty chứng khoán) và được ghi nhận điện tử trên hệ thống của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC). Chứng khoán chưa lưu ký vẫn tồn tại dưới dạng sổ cổ đông hoặc giấy chứng nhận sở hữu do công ty phát hành quản lý.
Tóm tắt nhanh
- Lưu ký chứng khoán là việc nhận ký gửi, bảo quản, chuyển giao chứng khoán cho khách hàng và giúp khách hàng thực hiện các quyền liên quan đến chứng khoán lưu ký (khoản 34 Điều 4 Luật Chứng khoán 2019).
- Chứng khoán lưu ký ghi nhận dưới dạng dữ liệu điện tử, giao dịch được trên sàn qua tài khoản chứng khoán.
- Chứng khoán chưa lưu ký là cổ phiếu còn dạng giấy (sổ cổ đông, giấy chứng nhận), do công ty phát hành quản lý, chưa thể bán trên sàn.
- Muốn giao dịch trên sàn, bạn cần mở tài khoản tại công ty chứng khoán rồi làm thủ tục lưu ký.
- Thông tin cập nhật tháng 10/2026.
Lưu ký chứng khoán và chứng khoán lưu ký là gì?
Theo khoản 34 Điều 4 Luật Chứng khoán 2019, lưu ký chứng khoán là việc nhận ký gửi, bảo quản, chuyển giao chứng khoán cho khách hàng, giúp khách hàng thực hiện các quyền liên quan đến chứng khoán lưu ký. Quyền ở đây gồm nhận cổ tức, quyền mua cổ phần phát hành thêm, quyền biểu quyết…
Từ khái niệm đó, chứng khoán lưu ký là chứng khoán đã được ký gửi vào hệ thống lưu ký. Khi đó quyền sở hữu của bạn không nằm trên tờ giấy mà được ghi nhận trên tài khoản lưu ký đứng tên bạn, tích hợp với tài khoản giao dịch chứng khoán.
Chứng khoán gồm cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, chứng quyền, quyền mua cổ phần, chứng chỉ lưu ký, chứng khoán phái sinh và các loại khác do Chính phủ quy định. Trên thực tế, người dân hỏi về lưu ký nhiều nhất ở cổ phiếu.
Vì sao phải lưu ký?
- Chứng khoán của công ty đại chúng phải được đăng ký, lưu ký tập trung tại VSDC trước khi giao dịch.
- Lưu ký là điều kiện để chứng khoán được mua bán trên sàn (HOSE, HNX, UPCoM).
- Không phải in ấn, cất giữ giấy tờ; giảm rủi ro mất, rách, làm giả.
- Chứng khoán của khách hàng là tài sản của khách hàng, được quản lý tách biệt với tài sản của thành viên lưu ký và của VSDC.
Chứng khoán chưa lưu ký là gì?
Chứng khoán chưa lưu ký là chứng khoán còn tồn tại dưới dạng giấy tờ: sổ cổ đông hoặc giấy chứng nhận sở hữu cổ phần. Loại này do chính tổ chức phát hành (công ty) quản lý, mọi quyền lợi như chia cổ tức, chuyển nhượng được thực hiện thông qua công ty.
Thường gặp ở hai nhóm:
- Cổ phần của công ty cổ phần chưa phải là công ty đại chúng (ví dụ cổ phần của cổ đông sáng lập, cổ phần mua khi góp vốn vào công ty gia đình).
- Cổ phiếu của công ty đại chúng mà cổ đông chưa gửi vào hệ thống lưu ký.
Ví dụ minh họa: Chị Lan được công ty cổ phần X chia cổ phần khi cổ phần hóa và cầm giấy chứng nhận sở hữu cổ phần. Sau khi X niêm yết, chị muốn bán cổ phiếu trên sàn. Chị phải mở tài khoản tại một công ty chứng khoán, nộp giấy chứng nhận để lưu ký. Chỉ khi cổ phiếu được ghi vào tài khoản của chị, chị mới đặt lệnh bán được.
Bảng phân biệt chứng khoán lưu ký và chưa lưu ký
| Tiêu chí | Chứng khoán lưu ký | Chứng khoán chưa lưu ký |
|---|---|---|
| Hình thức tồn tại | Dữ liệu điện tử trên tài khoản lưu ký | Sổ cổ đông, giấy chứng nhận sở hữu |
| Nơi quản lý | Thành viên lưu ký và VSDC | Công ty phát hành |
| Giao dịch | Qua sàn giao dịch, đặt lệnh trên tài khoản chứng khoán | Thỏa thuận, làm thủ tục chuyển nhượng tại công ty |
| Thực hiện quyền (cổ tức, quyền mua…) | Thông qua thành viên lưu ký, VSDC lập danh sách theo ngày đăng ký cuối cùng | Trực tiếp với công ty phát hành |
| Phí lưu ký | Có phí theo biểu phí của thành viên lưu ký/VSDC | Về cơ bản không có phí lưu ký |
| Rủi ro | Phụ thuộc hệ thống, ít rủi ro mất giấy tờ | Mất, hỏng giấy tờ; khó thanh khoản |
Có thể hiểu đơn giản: tổng số chứng khoán của một công ty gồm phần đã lưu ký và phần chưa lưu ký. Hai phần này chuyển đổi qua lại bằng thủ tục ký gửi và rút chứng khoán.
Ai tham gia hệ thống lưu ký?
- Nhà đầu tư: chủ sở hữu chứng khoán, mở tài khoản lưu ký tại thành viên lưu ký.
- Thành viên lưu ký: công ty chứng khoán, ngân hàng được cấp phép. Họ nhận lưu ký của khách hàng rồi lưu ký lại tại VSDC.
- VSDC (Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam): tổ chức đăng ký, lưu ký, bù trừ, thanh toán chứng khoán. VSDC kế thừa quyền và trách nhiệm của Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) trước đây, nên nhiều tài liệu cũ vẫn gọi là “VSD”.
Nguyên tắc chung: khách hàng lưu ký tại thành viên lưu ký, thành viên lưu ký thực hiện lưu ký cho khách hàng tại VSDC. Hoạt động lưu ký gồm mở và quản lý tài khoản, ký gửi, rút chứng khoán, chuyển khoản ngoài hệ thống giao dịch, phong tỏa và giải tỏa chứng khoán.
Cách lưu ký cổ phiếu chưa lưu ký
- Bước 1: Chọn công ty chứng khoán (thành viên lưu ký) và ký hợp đồng mở tài khoản giao dịch, lưu ký chứng khoán. Bạn cần giấy tờ tùy thân còn hiệu lực. Nếu cần nhắc lại giấy tờ, xem hướng dẫn làm thẻ căn cước online và cách tra số thẻ căn cước.
- Bước 2: Nộp sổ cổ đông hoặc giấy chứng nhận sở hữu cổ phần (bản gốc) cùng phiếu yêu cầu lưu ký theo mẫu của công ty chứng khoán.
- Bước 3: Công ty chứng khoán kiểm tra hồ sơ, làm thủ tục ký gửi với VSDC. Khi chứng khoán ký gửi có hiệu lực lưu ký, sổ/giấy chứng nhận sở hữu của bạn không còn giá trị lưu hành theo quy chế của VSDC.
- Bước 4: Kiểm tra số dư cổ phiếu trên tài khoản. Từ đó bạn có thể đặt lệnh giao dịch như các cổ phiếu khác.
Lưu ý: Mỗi công ty chứng khoán có biểu mẫu, thời gian xử lý và biểu phí riêng. Hãy hỏi rõ trước khi nộp bản gốc giấy chứng nhận. Nếu muốn rút về dạng giấy, bạn làm thủ tục rút chứng khoán tại thành viên lưu ký.
Phí lưu ký và những lưu ý khi giao dịch
Phí lưu ký chứng khoán
Chứng khoán chưa lưu ký do công ty phát hành quản lý nên về cơ bản không phát sinh phí lưu ký. Chứng khoán đã lưu ký phát sinh phí lưu ký do VSDC thu qua công ty chứng khoán, cùng các phí giao dịch và phí chuyển khoản, rút chứng khoán nếu có. Mức cụ thể tùy biểu phí đang áp dụng, bạn nên xem trên website của công ty chứng khoán.
Nghĩa vụ thuế khi chuyển nhượng
Cá nhân chuyển nhượng chứng khoán phải thực hiện nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân theo quy định hiện hành. Khi làm thủ tục ngoài sàn, thành viên lưu ký thường kiểm tra hồ sơ và khấu trừ, nộp thuế thay nhà đầu tư. Từ 01/07/2025, số định danh cá nhân được dùng làm mã số thuế, bạn xem thêm tại bài mã số thuế cá nhân theo quy định hiện hành và cách đăng ký mã số thuế cá nhân.
Cảnh báo: Không đưa bản gốc sổ cổ đông, giấy chứng nhận sở hữu hoặc thông tin tài khoản cho người không có tư cách pháp lý rõ ràng. Chỉ lưu ký tại công ty chứng khoán được cấp phép, ký hợp đồng và giữ bản sao có xác nhận.
Cập nhật pháp lý đến tháng 10/2026
- Luật Chứng khoán 2019 (có hiệu lực từ 01/01/2021) vẫn là luật gốc, được sửa đổi bởi Luật số 56/2024/QH15; một số quy định có hiệu lực từ 01/01/2025, một số từ 01/01/2026.
- Thông tư 18/2025/TT-BTC (hiệu lực 05/5/2025) sửa Thông tư 119/2020/TT-BTC về đăng ký, lưu ký, bù trừ, thanh toán giao dịch chứng khoán, trong đó có nguyên tắc lưu ký như nêu trên.
- Luật 56/2024/QH15 bổ sung điều kiện công ty đại chúng phải có vốn chủ sở hữu từ 30 tỷ đồng trở lên (hiệu lực từ 01/01/2026). Công ty đại chúng không đưa cổ phiếu vào lưu ký tại VSDC hoặc niêm yết/đăng ký giao dịch trong 1 năm kể từ ngày được xác nhận đăng ký có thể bị hủy tư cách công ty đại chúng.
- Nghị định 306/2025/NĐ-CP (hiệu lực 09/01/2026) nâng mức xử phạt vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán, gồm việc chậm đăng ký trái phiếu tại VSDC.
- Theo thông tin báo chí tháng 10/2026, Bộ Tài chính dự kiến trình Quốc hội dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Khi luật mới được thông qua, bạn nên kiểm tra lại các quy định về đăng ký, lưu ký.
Căn cứ pháp lý
- Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (khoản 34 Điều 4 và các quy định về đăng ký, lưu ký chứng khoán).
- Luật số 56/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán và các luật khác.
- Thông tư 119/2020/TT-BTC về đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán, sửa đổi bởi Thông tư 18/2025/TT-BTC.
- Nghị định 306/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 156/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán.
- Quy chế hoạt động lưu ký, đăng ký chứng khoán của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam.
Câu hỏi thường gặp
Chứng khoán lưu ký có phải là chứng khoán niêm yết không?
Không hoàn toàn. Niêm yết là việc đưa chứng khoán lên sàn. Lưu ký là việc ký gửi, ghi nhận sở hữu. Chứng khoán niêm yết bắt buộc phải đăng ký, lưu ký tập trung, nhưng công ty đại chúng chưa niêm yết cũng có cổ phiếu được lưu ký tại VSDC.
Cổ phiếu chưa lưu ký có bán được không?
Có thể chuyển nhượng, nhưng không bán được trên sàn. Bạn thực hiện theo thỏa thuận và thủ tục tại công ty phát hành. Muốn bán trên sàn, bạn phải lưu ký trước.
Sau khi lưu ký, tôi có mất quyền sở hữu cổ phiếu không?
Không. Chứng khoán lưu ký vẫn là tài sản của bạn, được quản lý tách biệt với tài sản của công ty chứng khoán và VSDC. Quyền sở hữu được ghi nhận trên tài khoản lưu ký đứng tên bạn.
Tôi có thể rút cổ phiếu đã lưu ký về dạng giấy không?
Có. Rút chứng khoán là một hoạt động lưu ký theo quy định. Bạn làm thủ tục tại thành viên lưu ký, trong đó cần xem điều kiện và phí rút của từng đơn vị.
VSD và VSDC khác nhau thế nào?
VSD là tên cũ (Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam). VSDC là Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, đơn vị kế thừa quyền và nghĩa vụ của VSD.
Tóm lại, chứng khoán lưu ký là chứng khoán đã ký gửi, ghi nhận điện tử và giao dịch được trên thị trường, còn chứng khoán chưa lưu ký vẫn ở dạng giấy tờ do công ty phát hành quản lý. Nếu bạn đang giữ cổ phiếu dạng giấy và có nhu cầu giao dịch, hãy kiểm tra tình trạng đăng ký của công ty phát hành rồi làm thủ tục lưu ký qua công ty chứng khoán được cấp phép.
