Sử dụng hình ảnh của người khác bị xử lý thế nào? Cập nhật 2026

Theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, bạn chỉ được sử dụng hình ảnh của người khác khi họ đồng ý, trừ một số trường hợp ngoại lệ như vì lợi ích công cộng hoặc ảnh chụp từ hoạt động công cộng mà không làm tổn hại danh dự của người trong ảnh. Tự ý đăng, chế, ghép hay dùng ảnh để kinh doanh có thể bị buộc gỡ bỏ, bồi thường, phạt hành chính và trong trường hợp nghiêm trọng bị xử lý hình sự.

Pháp luật quy định thế nào về quyền hình ảnh cá nhân?

Hình ảnh là một quyền nhân thân của cá nhân. Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 quy định mỗi người có quyền đối với hình ảnh của mình và việc sử dụng hình ảnh của người đó phải được họ đồng ý. Quyền này gắn liền với danh dự, nhân phẩm, uy tín nên không thể bị xâm phạm chỉ vì ảnh “đã lỡ có trên mạng”.

Trong thực tế, “sử dụng hình ảnh” gồm nhiều hành vi: đăng lại ảnh, cắt ghép, chế meme, lấy ảnh làm ảnh đại diện, dùng ảnh làm minh họa bài viết, in lên sản phẩm, dùng trong quảng cáo hoặc cắt ảnh từ video để đăng. Cần lưu ý ba điểm:

• Đồng ý trước: sự đồng ý cần có trước khi dùng. Nên có bằng chứng rõ ràng như tin nhắn, email hoặc văn bản.
• Đúng phạm vi: người ta đồng ý cho đăng ảnh trong nhóm bạn bè không có nghĩa là đồng ý để bạn dùng quảng cáo bán hàng.
• Không chỉ có ảnh xúc phạm mới vi phạm: ảnh đẹp, ảnh bình thường nhưng dùng khi chưa được đồng ý vẫn có thể là xâm phạm quyền hình ảnh.

Trường hợp nào dùng ảnh người khác không cần xin phép?

Khoản 2 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 chỉ cho phép hai nhóm ngoại lệ, không cần sự đồng ý của người có hình ảnh hoặc người đại diện theo pháp luật của họ:

1. Vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng. Ví dụ cơ quan chức năng đăng ảnh truy tìm đối tượng, tìm người mất tích.
2. Hình ảnh từ hoạt động công cộng. Gồm hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động công cộng khác, với điều kiện không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.

Dùng ảnh người khác để quảng cáo, bán hàng

Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ: sử dụng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Vì vậy các tình huống sau đều cần thỏa thuận bằng văn bản:

• Cửa hàng đăng ảnh khách hàng lên fanpage để quảng cáo dịch vụ.
• Lấy ảnh người khác làm “ảnh review” sản phẩm hoặc “ảnh khách hàng sau điều trị”.
• Dùng chân dung người nổi tiếng, bác sĩ, nghệ sĩ để bán hàng khi họ không biết.
• Dùng ảnh người khác làm ảnh đại diện cho tài khoản bán hàng, tài khoản giả mạo.

Với trẻ em, người dùng ảnh cần có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ, tùy độ tuổi và mục đích sử dụng. Đây là nhóm được pháp luật bảo vệ chặt hơn, nên đừng tự ý đăng ảnh con của người khác lên các trang công khai hay dùng làm nội dung quảng cáo.

Tự ý dùng ảnh người khác bị phạt hành chính bao nhiêu?

Pháp luật hiện chưa có một điều khoản riêng cho mọi trường hợp “lấy ảnh người khác”. Mức xử phạt phụ thuộc vào việc bạn làm gì với bức ảnh và đăng ở đâu. Từ 01/07/2026, Nghị định 174/2026/NĐ-CP đã thay thế Nghị định 15/2020/NĐ-CP trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin, vì vậy các mức phạt cũ trong nhiều bài viết trên mạng đã không còn đúng.

Ví dụ: anh T bị bạn cũ vay tiền không trả. Anh chụp chân dung, ảnh chứng minh nhân dân của người này, đăng lên nhóm Facebook kèm dòng chữ “lừa đảo”. Dù khoản nợ có thật, việc công khai hình ảnh và thông tin cá nhân để bêu riếu vẫn có thể bị xử phạt. Cách đúng là lập giấy tờ vay nợ rõ ràng ngay từ đầu (xem mẫu giấy ghi nợ viết tay) và đòi nợ qua con đường hợp pháp như hòa giải, khởi kiện.

Thông tin trên thẻ căn cước cũng là dữ liệu cá nhân. Việc chụp và đăng thẻ của người khác cần đặc biệt thận trọng; bạn có thể tham khảo thêm cách tra số thẻ căn cước công dân online để hiểu loại thông tin này gắn với mỗi người như thế nào.

Khi nào bị xử lý hình sự?

Nếu việc dùng ảnh nhằm xúc phạm, bịa đặt hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017 và 2025). Một số tội thường gặp:

• Tội làm nhục người khác (Điều 155): khoản 1 phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10–30 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Nếu dùng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội thì bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.
• Tội vu khống (Điều 156): khoản 1 phạt tiền từ 10–50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm, với hành vi bịa đặt, loan truyền điều biết rõ là sai sự thật để xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự hoặc gây thiệt hại quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
• Các tội khác: nếu dùng ảnh người khác để mạo danh vay tiền, lừa đảo thì có thể bị xử lý về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174). Nếu ghép ảnh nhạy cảm rồi đe dọa đòi tiền thì có thể liên quan tội cưỡng đoạt tài sản (Điều 170).

Trách nhiệm dân sự: gỡ ảnh, xin lỗi, bồi thường

Khoản 3 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép người bị xâm phạm yêu cầu Tòa án buộc người vi phạm cùng cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan thu hồi, tiêu hủy, chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật. Cụ thể bạn có thể yêu cầu:

• Gỡ bỏ, xóa ảnh và các bản sao, bài chia sẻ lại.
• Xin lỗi, cải chính công khai.
• Bồi thường thiệt hại vật chất (ví dụ doanh thu mất đi, chi phí khắc phục) và tổn thất tinh thần. Theo Bộ luật Dân sự, khoản bồi thường tổn thất tinh thần do xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì tối đa không quá 10 lần mức lương cơ sở.
• Với trường hợp dùng ảnh thương mại, đòi khoản thù lao tương ứng.

Ảnh có người khác chụp: thêm quyền tác giả

Một bức ảnh có hai lớp quyền. Lớp thứ nhất là quyền hình ảnh của người xuất hiện trong ảnh. Lớp thứ hai là quyền tác giả của người chụp (hoặc chủ sở hữu quyền tác giả) theo Luật Sở hữu trí tuệ. Vì vậy:

• Lấy ảnh do người khác chụp trên mạng về dùng cho website, fanpage, ấn phẩm thương mại cần được phép của chủ sở hữu quyền tác giả.
• Nếu trong ảnh có người, bạn có thể cần xin phép cả hai bên.
• Việc sao chép, đăng tải tác phẩm nhiếp ảnh mà không được phép có thể bị xử phạt hành chính về quyền tác giả, và chủ sở hữu có quyền khởi kiện đòi bồi thường.

Bạn nên dùng ảnh tự chụp, ảnh có giấy phép sử dụng rõ ràng hoặc ảnh mua bản quyền cho mục đích kinh doanh.

Bị người khác dùng ảnh trái phép thì làm gì?

1. Bước 1: Lưu chứng cứ. Chụp màn hình bài đăng, đường dẫn, thời gian, tên tài khoản, lượt chia sẻ, bình luận. Có thể nhờ cơ quan có thẩm quyền lập vi bằng để tăng giá trị chứng minh.
2. Bước 2: Yêu cầu gỡ bỏ. Nhắn tin hoặc gửi văn bản yêu cầu người đăng gỡ ảnh. Đồng thời dùng chức năng báo cáo vi phạm quyền riêng tư, quyền hình ảnh của nền tảng mạng xã hội.
3. Bước 3: Gửi đơn tố giác, kiến nghị xử lý. Bạn có thể gửi đơn đến Công an cấp xã nơi người vi phạm cư trú hoặc nơi xảy ra hành vi để đề nghị xử phạt hành chính hoặc xem xét dấu hiệu tội phạm. Từ ngày 01/07/2025, địa phương tổ chức chính quyền hai cấp nên không còn cấp huyện.
4. Bước 4: Khởi kiện dân sự (nếu cần). Nộp đơn tới Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền, thường là nơi bị đơn cư trú, làm việc, để yêu cầu chấm dứt hành vi, xin lỗi và bồi thường thiệt hại.

Cách sử dụng hình ảnh của người khác đúng luật

• Xin phép bằng tin nhắn, email hoặc văn bản, nêu rõ ảnh sẽ dùng ở đâu, vào mục đích gì, trong bao lâu.
• Với mục đích thương mại, lập thỏa thuận sử dụng hình ảnh (nêu thù lao, thời hạn, phạm vi sử dụng, quyền rút lại).
• Che mặt hoặc làm mờ thông tin nhận dạng khi đăng ảnh đám đông, ảnh có người qua đường.
• Không đăng ảnh kèm lời bình luận xúc phạm, suy đoán đời tư hay thông tin sai sự thật.
• Khi người trong ảnh yêu cầu gỡ, hãy gỡ kịp thời để hạn chế hậu quả.
• Không dùng ảnh người khác để lập tài khoản giả, giấy tờ giả hay vay mượn tiền.

Trong môi trường học đường, cơ quan, doanh nghiệp, việc đăng ảnh đồng nghiệp, học sinh lên nhóm chung cũng cần cân nhắc tương tự. Nếu cần xác nhận về một người trong hồ sơ, bạn nên dùng các loại giấy tờ hợp pháp như giấy xác nhận nhân thân thay vì đăng thông tin cá nhân lên mạng.

Câu hỏi thường gặp

Hình ảnh là một phần quyền nhân thân của mỗi người. Trước khi đăng hoặc dùng ảnh của người khác, bạn hãy xin phép, nêu rõ mục đích và dùng đúng phạm vi đã được đồng ý. Nếu bị xâm phạm, bạn có thể yêu cầu gỡ ảnh, đề nghị xử phạt và khởi kiện đòi bồi thường theo đúng quy định pháp luật.